Τι κρύβεται πίσω από τον «νέο» (ή συνταγματικό) πατριωτισμό;

Η αλλαγή του τρόπου κτήσεως της ελληνικής ιθαγένειας,
όπως αυτή περιγράφεται στο σχετικό σχέδιο νόμου που με περισσή σπουδή έφερε
προς ψήφιση η κυβέρνηση, οδηγεί αναπόφευκτα και στην μεταβολή του ουσιαστικού
περιεχομένου της έννοιας «Έλλην». Με βάση την μέχρι τώρα ισχύουσα νομοθεσία η
έννοια του Έλληνα εμπεριέχει εν πολλοίς μία κοινότητα καταγωγής και κοινών
πολιτισμικών συνιστωσών. Με την υιοθέτηση και του δικαίου του εδάφους η έννοια
του «Έλληνα» συνδέεται κυρίως με την έννοια της επικράτειας του Ελληνικού
κράτους και τον «συνταγματικό πατριωτισμό», χωρίς κάποιο άλλο κοινό συνδετικό
στοιχείο. Μία τέτοια αλλαγή ουσίας θα έχει σημαντικές συνέπειες όχι μόνο στην
εθνική ταυτότητα των Ελλήνων αλλά και στην ίδια την κοινωνική συνοχή της χώρας.

 

Χαρακτηριστικό δείγμα της σχετικής επιχειρηματολογίας που
αναπτύσσεται από την κοσμοπολίτικη αριστερά (αλλά και από την φιλελεύθερη
κεντροδεξιά) αποτελούν τα γραφόμενα από τον καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου
Γιάννη Βούλγαρη ο οποίος είχε προτείνει την επανεξέταση της νομοθεσίας για την
απόκτηση ιθαγένειας και την διεύρυνση των πολιτικών δικαιωμάτων προς τους
εγκατεστημένους μετανάστες με το εξής σκεπτικό: «Ποιούς, όμως, θεωρούμε «έλληνες πολίτες»; Και είναι αρκετό πλέον στην
εποχή της παγκοσμιοποίησης τα δικαιώματα να θεμελιώνονται μόνο υπό το πρίσμα
της εθνικής φιλελεύθερης – δημοκρατίας;…Η
αντιμετώπιση των δικαιωμάτων μέσα από το πρίσμα της εθνοτικής ομοιογένειας
οδηγεί στην παραβίαση των δικαιωμάτων των
εγχώριων εθνικών και θρησκευτικών
μειοψηφιών, των μεταναστών και των ξένων…Στην
εποχή της παγκοσμιοποίησης, των μεταναστεύσεων και της συνύπαρξης με ανθρώπους
διαφορετικής φυλής, εθνικότητας και πολιτισμού, η ελληνική δημοκρατική πολιτεία χρειάζεται να κατακτήσει και να
εξοικειωθεί με μία «νέα γενιά» δικαιωμάτων τα οποία να αντιστοιχούν στην
πολυπολιτισμική σύσταση που αποκτά η κοινωνία μας
» (1, σελ. 175-176).

 

Μάλιστα, ο κ. Βούλγαρης δεν προβληματίζεται για την
εθνική ταυτότητα των Ελλήνων καθώς, όπως υπογραμμίζει: «Η ιστορική, η ανθρωπολογική και η κοινωνιολογική ανάλυση δείχνει ότι η «εθνική κουλτούρα», παλαιότερα ο
«εθνικός χαρακτήρας», έχει
αντιμετωπιστεί συνήθως σαν εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό της χώρας, οποιοδήποτε
περιεχόμενο έπαιρνε στις εκάστοτε ιστορικές συνθήκες
» (1, σελ. 347-348).
Με το ίδιο σκεπτικό ο λέκτορας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας
στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρης Χριστόπουλος χαρακτηρίζει την ισχύουσα
νομοθεσία περί ιθαγένειας ως «βαθιά
αναχρονιστική
» λόγω του ότι «λειτουργεί
σε βάρος του ίδιου του δημοσίου συμφέροντος της Ελλάδας του 21ου
αι., μίας χώρας της οποίας το 10% του πληθυσμού είναι μετανάστες
» (2), ενώ
ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Π. Ιωακειμίδης θεωρεί ότι «η
πραγματική πρόκληση
για την
Ευρώπη είναι να διαμορφώσει τους μηχανισμούς αρμονικής συμβίωσης/συνύπαρξης στη βάση της πολυπολιτισμικότητας και
του σεβασμού των βασικών πολιτικών, δημοκρατικών αξιών της ανοχής των ατομικών
και μειονοτικών δικαιωμάτων
» (3).

 

 

Τι είναι η
πολυπολιτισμικότητα;

 

Πολυπολιτισμικότητα είναι «[η] αποδοχή και [η] υποστήριξη της πληθυντικής σύνθεσης μίας κοινωνίας.
[Η έννοια] αναφέρεται στις στάσεις ως προς την πολιτισμική διαφορετικότητα του
πληθυσμού
» (4) και «η έννοια της πολυπολιτισμικότητας, όπως χρησιμοποιείται από τους
μετα-εθνικούς κοσμοπολίτες, υπονοεί ότι
ο αυτόχθων πληθυσμός δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένας από τους «πολλούς
πολιτισμούς», μία μειονότητα μεταξύ των μειονοτήτων
» (5). Κατά τον
Pierre van den Berghe (6) του
Πανεπιστημίου της
Washington, προκειμένου να συνδυαστεί με επιτυχία η πολυπολιτισμικότητα με την
δημοκρατία, θα πρέπει να αποεθνοποιηθεί το κράτος
.

 

Η πολυπολιτισμική οπτική, διαμορφωμένη από απόψεις όπως
του
Gellner (7), θεωρεί ότι τα σύγχρονα έθνη και τα σύγχρονα έθνη-κράτη είναι προϊόντα
της βιομηχανικής κοινωνίας και είναι αποτέλεσμα της διάβρωσης των υπαρχουσών
εθνικοτήτων και της δημιουργίας μίας
νέας κοινωνίας που βασίζεται στην υπηκοότητα
. Οι απόψεις αυτές θεωρούν ότι
οι θεσμοί της αγοράς και της πολιτείας θα εισαγάγουν αλλαγές στην παιδεία οι
οποίες θα υποστηρίξουν τους νέους οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς.

 

Γενικά μιλώντας, η πολυπολιτισμική θεωρία (8) υποστηρίζει
ότι κάθε πολιτισμική ομάδα μέσα σε μία πολιτεία αποτελεί μία πηγή αξιών για τα
μέλη της, οι οποίες είναι μη συγκρίσιμες. Επομένως, μία κοινωνία με ένα μόνον
σύνολο αξιών και κανόνων που να ισχύουν για όλα τα μέλη της καταπιέζει τις
πολιτισμικές μειονότητες καθώς οι κανόνες και οι αξίες αυτές απλά θα
αντανακλούν τον πολιτισμό της πλειονότητας. Με το σκεπτικό αυτό ο πλειοψηφικός
τρόπος λήψεως αποφάσεων δεν νομιμοποιείται επαρκώς κατά τους οπαδούς της
πολυπολιτισμικότητας καθώς, κατ’ αυτούς, για κάθε πολιτισμική ομάδα θα πρέπει
να υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές προσαρμοσμένες στα συγκεκριμένα αιτήματα και
ανάγκες της κάθε ομάδας. Ουσιαστικά δηλαδή η πολυπολιτισμικότητα και η αρχή της
διαφορετικότητας ακυρώνουν στην πράξη κάθε έννοια συνοχής και αλληλεγγύης.

 

 

Τι είναι ο
συνταγματικός πατριωτισμός;

Ο νέος (ή συνταγματικός) πατριωτισμός, ο οποίος
προωθείται εμπράκτως μέσα από το σχέδιο νόμου της κυβέρνησης για την ιθαγένεια,
ουσιαστικά εισάγει μία «φιλελεύθερη» αντίληψη περί του τι είναι «έθνος». Όπως
επισημαίνει ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Ν.
Αλιβιζάτος «Η αντίληψη αυτή στηρίζεται στις
αρχές του Διαφωτισμού και στην πεποίθηση ότι η ειρηνική συμβίωση μπορεί να επιτευχθεί με την αποδοχή του Συντάγματος
ως δεσμευτικού συμβολαίου για την ατομική και τη συλλογική δράση
, καθώς και
για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του καθενός. Θεμέλιο του έθνους είναι, με άλλα
λόγια, η ειλικρινής προσχώρηση του λαού
κάθε χώρας στις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας και της
αλληλεγγύης. Η γλώσσα, οι κοινές παραδόσεις, η φυλετική καταγωγή και οι δεσμοί
αίματος, όσο σημαντικοί παράγοντες και αν είναι, έπονται
» (9). Κατά τον
αναπληρωτή καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώργο Παγουλάτο «ο
σύγχρονος πατριωτισμός μπορεί να συνυπάρξει με
την ελευθερία, τα δικαιώματα και τον
κοσμοπολιτισμό της ανοιχτής κοινωνίας
χωρίς να χάνει τίποτα από τη δύναμή
του…Αυτό που αλλάζει δεν είναι η ίδια η ύπαρξη, αλλά το φορτίο και περιεχόμενο της εθνικής
ταυτότητας,
καθώς εξελίσσονται οι ιστορικές συνθήκες…Για να λειτουργήσουν
οι σύγχρονες δημοκρατίες χρειάζονται την κινητοποίηση και συμμετοχή των
πολιτών, απαιτούν μια κοινή ταυτότητα, και αυτή είναι η λειτουργία του
πατριωτισμού. Πρόκειται όμως τότε όχι για έναν εθνικιστικό πατριωτισμό «του
αίματος», αλλά για έναν σύγχρονο «συνταγματικό πατριωτισμό» του πολίτη
» (10).

Μάλιστα, ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Αντώνης Λιάκος υπογραμμίζει ότι «η συνείδηση του πολίτη και η ιστορική
συνείδηση είναι χρησιμότερες από την έννοια της εθνικής ταυτότητας
. Γιατί η εθνική ταυτότητα είναι παγιωμένη
και κλειστή. Αντίθετα, η συνείδηση του πολίτη είναι ανοιχτή και δημιουργική και
η ιστορική συνείδηση στοχαστική και ερευνητική. Το ζήτημα δεν είναι να
απεμπολήσουμε την εθνική ταυτότητα, αλλά
να την εντάξουμε στη συνείδηση του πολίτη, να την αναστοχαστούμε
σε ένα
περιβάλλον που αλλάζει και μεταβάλλεται
» (11).

 

Όμως, μία εθνική ταυτότητα που να μπορεί να προσαρμόζεται
στο ταχέως μεταβαλλόμενο σύγχρονο περιβάλλον και να μπορεί να συμπεριλάβει εθνοτικά
και πολιτισμικά διαφορετικούς πληθυσμούς, ούτε «εθνική» μπορεί να είναι, ούτε
και να παρέχει κάποια ουσιαστική «ταυτότητα». Κατά τον καθηγητή του
Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας
Christian Joppke (12) «τα φιλελεύθερα έθνη-κράτη χαρακτηρίζονται
από μία ενδελεχή από-εθνικοποίηση, κατά την οποία οι ποικίλες εθνικές ταμπέλες
απλά αποτελούν διαφορετικά ονόματα για το ίδιο πράγμα, τις φιλελεύθερες
πεποιθήσεις της ελευθερίας και της ισότητας
. Εμφανείς εκφράσεις αυτής της αποεθνικοποίησης είναι οι
χωρίς-διακρίσεις μεταναστευτικές πολιτικές, η φιλελευθεροποιημένη νομοθεσία
περί υπηκοότητας, και μία γενική αποστασιοποίηση από την παλαιά ιδέα της
‘αφομοίωσης’…Με την εξαίρεση της
γλώσσας, οι μόνες σαφείς επιβεβλημένες υποχρεώσεις στους νεοεισερχόμενους είναι
οι φιλελεύθερες επιβεβλημένες υποχρεώσεις, με κυριότερη την διαδικαστική
δέσμευση στις φιλελεύθερες-δημοκρατικές αρχές
» (
p. 254).

 

Όπως ορθά παρατηρεί ο Joppke, οι «Βρετανικές» και οι «Ολλανδικές» αξίες οι οποίες διαμορφώνονται σε
αυτές τις πολυπολιτισμικές κοινωνίες και με τις οποίες θα πρέπει να
συμμορφωθούν οι μετανάστες δεν έχουν κάτι το «Βρετανικό» ή το «Ολλανδικό».
Είναι απλώς «διαφορετικά ονόματα για τις
οικουμενικές πεποιθήσεις της ελευθερίας και της ισότητας που χαρακτηρίζουν όλες
τις φιλελεύθερες κοινωνίες…[Είναι] οι οικουμενικές, εθνικά ανώνυμες πεποιθήσεις του φιλελεύθερου κράτους
» (
p. 253).

 

Η επισήμανση αυτή αποδεικνύεται περίτρανα ότι έχει
εφαρμογή και στην χώρα μας από τον ορισμό που έδωσε ο πρωθυπουργός Γ.
Παπανδρέου για τον Έλληνα: «Τι σημαίνει
να είσαι Έλληνας. Τι είναι αυτό που μας καθορίζει; Είναι η κοσμοθεωρία που πρεσβεύει ο ελληνισμός, είναι οι αξίες μας που φωτίζουν
διαχρονικά όλο τον κόσμο. Δημοκρατία,
ισότητα, ανθρωπισμός
[Ο] ελληνισμός
είναι θέμα αξιών, θέμα εννοιών, είναι γλώσσα και ανθρωπιστική παιδεία και
θεώρηση του κόσμου
» (13). Επομένως, υπ’ αυτήν την έννοια, σε τι
διαφέρει – πλην την γλώσσας – ο «Έλληνας», από τον «Βρετανό», τον «Ολλανδό» ή
τον «Αμερικανό»; Μήπως η «δημοκρατικότητα» ή ο «ανθρωπισμός» αποτελούν
χαρακτηριστικά μόνον των Ελλήνων; Η προβληματική φύση του συνταγματικού
πατριωτισμού είναι προφανής.

 

Σωστά, λοιπόν, υπογραμμίζει ο καθηγητής στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο Χρήστος Γιανναράς ότι «το να είσαι Ιταλός, Γάλλος, Βρετανός,
Έλληνας ή ό,τι ανάλογο δεν δηλώνει μόνο μια συμβατική, κρατική υπηκοότητα. Δηλώνει
ότι «ανήκεις» σε μια συλλογικότητα με μεγαλύτερη ή μικρότερη ως τώρα διαδρομή
στην ανθρώπινη Ιστορία
– ανήκεις
σε μια γλώσσα, σε μια συνείδηση κοινού παρελθόντος, σε κοινή νοο-τροπία, κοινό
θησαύρισμα πείρας που παραδίνεται από γενιά σε γενιά και διαμορφώνει
συν-ήθειες, ένα κοινό ήθος, περίπου συλλογικό χαρακτήρα
» (14).

 

 

Η αποτυχία της
πολυπολιτισμικότητας και του συνταγματικού πατριωτισμού

 

Κάνοντας μία ανασκόπηση της Ευρωπαϊκής εμπειρίας από την
πολυπολιτισμικότητα, ο
John Rex (15) του Πανεπιστημίου του Warwick τονίζει ότι «ο πολιτισμός της γηγενούς πλειονότητας δεν μπορεί απλά να θεωρηθεί ως
ένας μεταξύ ενός αριθμού πολιτισμών. Ούτε θα πρέπει να υποστηριχθεί ότι αυτός ο
πολιτισμός αναπόφευκτα θα τροποποιηθεί μέσω της απορρόφησης τμημάτων από νέους
μειονοτικούς πολιτισμούς

[Υ]πάρχουν πολλά πολιτισμικά και θεσμικά χαρακτηριστικά των κοινωνιών στις
οποίες εγκαθίστανται οι μετανάστες τα οποία, επομένως, θα πρέπει να αποδεχθούν
τα οποία παρέχουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει τώρα να ζήσουν τις ζωές
τους. Μεταξύ άλλων αυτά περιλαμβάνουν την επίσημη γλώσσα της κοινωνίας, τους
οικονομικούς θεσμούς της, την ποινική και αστική νομοθεσία. Η αποδοχή αυτών και
η ζωή μέσα στους περιορισμούς που αυτά θέτουν είναι το τίμημα που οι μετανάστες
θα πρέπει να πληρώσουν…για τα πλεονεκτήματα της μετανάστευσης
».

 

Το βασικό πρόβλημα της πολυπολιτισμικής οπτικής είναι,
κατά την διατύπωση του καθηγητού Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου
Duke Edward Tiryakian, το εξής: «Το ερώτημα είναι αν ο «συνταγματικός πατριωτισμός» και η συσχέτισή του
με πολιτικές αξίες επαρκεί για να παρέξει μία κοινή κουλτούρα
, ένα κοινό καλό που να μπορεί να
ενσωματώσει τόσο τον γηγενή πληθυσμό όσο και τους νεοεισερχόμενους μετανάστες,
ειδικά όπου οι νεοεισερχόμενοι φέρουν ένα πολύ διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο
σε σχέση με τον κατεστημένο εθνικό πολιτισμό
» (16).

 

Κατά τον William Pfaff το πρόβλημα «…δημιουργήθηκε
από καλές προθέσεις συνδυασμένες με λάθος υποθέσεις αναφορικά με τις
ανθρώπινες, κοινωνικές και πολιτικές πραγματικότητες της πολιτισμικής διαφοράς…
Κάποιες
ψευδαισθήσεις για την φύση του ανθρώπου προωθούνταν – και προωθούνται. Οι
άνθρωποι της Δύσεως θέλουν να πιστεύουν σε αυτές τις ψευδαισθήσεις, παρά τα όσα
έχει κάνει η ιστορία για να τις καταρρίψει
». Και οι ψευδαισθήσεις αυτές
«περιλαμβάνουν την πεποίθηση ότι οι
βασικές αξίες των Δυτικών δημοκρατιών είναι έμφυτες, και ότι η εκπαίδευση, η
φιλελευθεροποίηση των πολιτικών και κοινωνικών θεσμών, και η πολιτική δράση
μπορεί να απελευθερώσει αυτές τις αξίες μεταξύ ανθρώπων οι οποίοι δεν τις
αναγνωρίζουν ακόμα. Θεωρείται ότι όλοι βαδίζουν όχι μόνον προς την φιλελεύθερη
δημοκρατία αλλά επίσης προς την εκκοσμίκευση ή την θρησκευτική αδιαφορία. Οι
Δυτικές πολιτικές (ακόμα και οικονομικές) αξίες θεωρούνται ως παγκόσμιες, ότι
ισχύουν για όλες τις κοινωνίες τώρα και για το μέλλον…Επιδεικνύεται αδιαφορία
ή άγνοια για την ηθική πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης κατά το παρελθόν. Όλα
καταλήγουν σε μία αφελή εκδοχή της πεποίθησης στην αναπόφευκτη ανθρώπινη πρόοδο
που προέκυψε κατά τον Γαλλικό Διαφωτισμό…και την οποία η ιστορία έχει
καταρρίψει επανειλημμένως
» (17).

 

Πολύ διαφωτιστική για το τι πήγε στραβά στην περίπτωση
της Βρετανίας είναι η άποψη του αρχιραββίνου της χώρας
Jonathan Sacks ο οποίος
υπογραμμίζει ότι «…έχουμε σκεφθεί την κοινωνία σαν ένα ξενοδοχείο όπου πληρώνεις χρήματα
σε αντάλλαγμα για υπηρεσίες και τότε ο καθένας είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι
θέλει αρκεί να μην ενοχλεί τους άλλους επισκέπτες. Τα ξενοδοχεία είναι καλά,
αλλά δεν δημιουργούν μία αίσθηση του ανήκειν. Η κοινωνία δεν είναι ξενοδοχείο.
Είναι το σπίτι που χτίζουμε όλοι μαζί
» (18).

 

Κατά τον καθηγητή του Πανεπιστήμιου του Harvard Samuel Huntington (19) «ένα Πιστεύω από μόνο του, δεν
δημιουργεί ένα έθνος…[Ε]λάχιστα έθνη προσδιορίσθηκαν μόνο από μία ιδεολογία ή
σύνολο πολιτικών αρχών
. Οι πιό
αξιοσημείωτες περιπτώσεις της σύγχρονης εποχής σχετίζονται με τα κομμουνιστικά
κράτη…Όταν ο κομμουνισμός έχασε την ελκτικότητά του και το κίνητρο για να
διατηρηθούν αυτές οι οντότητες χάθηκε με τον τερματισμό του Ψυχρού πολέμου,
όλες, πλην την Βόρειας Κορέας, εξαφανίστηκαν και αντικαταστάθηκαν από χώρες που
προσδιορίζονται από την εθνικότητα, την κουλτούρα και την εθνότητα
» (σελ.
465). Και συνεχίζει υπογραμμίζοντας «Ένα έθνος που προσδιορίζεται μόνο από την
πολιτική ιδεολογία είναι ένα εύθραυστο έθνος. Οι αρχές του Πιστεύω – ελευθερία,
δημοκρατία, πολιτικά δικαιώματα, μη εφαρμογή διακρίσεων, κράτος δικαίου – είναι
δείκτες του τρόπου οργάνωσης μία κοινωνίας. Δεν καθορίζουν την έκταση, τα όρια
ή τη σύνθεση αυτής της κοινωνίας…[Ο]ι αρχές [αυτές] δεν μπορούν ν’ αποτελούν
τη μοναδική βάση που διακρίνει τους Αμερικανούς από τους άλλους
» (σελ.
466).

 

Ο Huntington υποστηρίζει ότι «είναι μάλλον απίθανο να βρίσκουν οι άνθρωποι
στις πολιτικές αρχές εκείνες τις βαθιές συγκινήσεις και το περιεχόμενο που
παρέχει η φιλία, η συγγένεια, το αίμα και η αίσθηση του ανήκειν, η κουλτούρα
και η εθνικότητα
. Αυτές οι
εξαρτήσεις μπορεί να έχουν ελάχιστη ή και καθόλου βάση στην πραγματικότητα,
όμως ικανοποιούν μία βαθιά ανθρώπινη λαχτάρα για συμμετοχή σε μία κοινότητα
νοήματος
» (σελ.467). Μάλιστα, προβλέπει ότι «μία πολυπολιτισμική Αμερική θα
γίνει με τον καιρό μία Αμερική με πολλά πολιτικά Πιστεύω, με ομάδες που θα
έχουν διαφορετικές κουλτούρες οι οποίες θα ενστερνίζονται διαφορετικές
πολιτικές αξίες και αρχές ριζωμένες σε αυτές τις διαφορετικές κουλτούρες
»
(σελ. 468).

 

Ο καθηγητής και πρώην πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου
Γιώργος Κοντογιώργης (20) επισημαίνει ότι «το επιχείρημα της πολύ-πολιτισμικότητας δεν
μπορεί παρά να οδηγήσει μεσοπρόθεσμα στην πολύ-πολιτειακή συγκρότηση του
κράτους
» (σελ. 53) και αυτό θα συμβεί γιατί «το κυρίαρχο έθνος βρίσκεται αντιμέτωπο με τη δηλωμένη βούληση του
εθνοτικού (πολιτιστικού, γεωγραφικού κ.λπ.) «άλλου» να αναγνωρισθεί το
πολιτισμικό του ιδίωμα και, συνεπώς, να υποστασιοποιηθεί πολιτικά ή να μετάσχει
ισότιμα στη διαμόρφωση του λεγόμενου δημόσιου χώρου. Το αίτημα αυτό συνεπάγεται
την πολύ-πολιτειακή συγκρότηση του κράτους και, συνακόλουθα, το διαζύγιό του
από την εκλεκτική του συνάφεια με ένα και μοναδικό έθνος
» (σελ. 52).

 

Το ίδιο έχει υπογραμμίσει και ο πολιτειολόγος Κώστας Ζουράρις
υπενθυμίζοντας ότι: «Υπάρχει ένας
μέγιστος πολιτικός νόμος του Θουκυδίδη…«Ισόψηφοι όντες και ούχ ομόφυλοι,
έκαστος το εφ’ εαυτόν σπεύδει». Η δημοκρατία (ισόψηφοι όντες) προϋποθέτει την
ομοιογένεια και την ομογένεια, γιατί αλλιώς έκαστος το εφ’ εαυτόν σπεύδει…άρα
η δημοκρατία λειτουργεί με ομόφυλο…Το πολυπολιτισμικό δημιουργεί γκέτο και
ζει ο καθένας στο γκέτο του. Η ισότητα
των πολιτικών δικαιωμάτων είναι στοιχείο ανεπαρκέστατο για συγκρότηση κοινωνίας
…Γίνεται
ένα σκορποχώρι όπου καθένας για το εφ’ εαυτόν σπεύδει
» (21).

 

Μία συμπυκνωμένη απόδοση των προαναφερθέντων δίνει ο
Γάλλος φιλόσοφος Ζαν-Κλοντ Μισεά
(22) ο οποίος τονίζει ότι «Ο πυρήνας της φιλελεύθερης φιλοσοφίας είναι
η ιδέα ότι μόνον μια ιδεολογικά ουδέτερη εξουσία μπορεί να εξασφαλίζει την
ειρηνική συνύπαρξη των πολιτών
.
Συγκεκριμένα…κάθε άτομο είναι ελεύθερο να ζει σύμφωνα με τον δικό του ιδιωτικό
ορισμό της ευτυχίας ή της ηθικής (αν έχει κάποια ηθική), υπό τον όρο ότι δεν θα
βλάπτει την ελευθερία του άλλου. Το
τελευταίο κριτήριο γίνεται γρήγορα ανεφάρμοστο, από τη στιγμή που θέλουμε να
διατηρήσουμε μιαν αυστηρή ιδεολογική ουδετερότητα
. Το παράδοξο είναι ότι η λογική του πολιτικού και πολιτισμικού
φιλελευθερισμού δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε έναν νέο πόλεμο όλων εναντίον
όλων, που διεξάγεται αυτή τη φορά στα δικαστήρια
. Επειδή απαγορεύεται να
έχουμε έναν φιλοσοφικό ορισμό του γενικού συμφέροντος, το φιλελεύθερο δίκαιο είναι υποχρεωμένο να νομοθετεί στα τυφλά, με βάση
τον συσχετισμό δυνάμεων που υπάρχει σε μια δεδομένη στιγμή στην κοινωνία
.
Μια κοινωνία που αρνείται κάθε πολιτική σημασία σε κοινές ανθρώπινες αξίες,
οδηγείται αναπόφευκτα να θέλει να διεκπεραιώνει τα πάντα με το δίκαιο. Εγώ
υποβάλλω σε κριτική το φιλελεύθερο
σύστημα
από μια ριζοσπαστική δημοκρατική -ή, αν προτιμάτε, αναρχική-
σκοπιά, επειδή απειλεί όλο και
περισσότερο τις στοιχειώδεις δημοκρατικές ελευθερίες
. Ο φιλελευθερισμός
αποκλείει κάθε αναφορά σε κοινές ηθικές αξίες… Μια κοινωνία που είναι ταυτόχρονα ατομικιστική και
“πολυπολιτισμική” δεν μπορεί επομένως να βρει μιαν επίφαση
ανθρωπολογικής συνοχής, παρά μόνο στη λατρεία της ανάπτυξης και της κατανάλωσης
.
Να γιατί η οικονομία έγινε η θρησκεία των σύγχρονων κοινωνιών
».

Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι η
πολυπολιτισμικότητα συγκρούεται με την ουσία της δημοκρατίας καθώς η τελευταία,
ως πολιτικό σύστημα, πρέπει να στηρίζεται σε μία αμοιβαία εμπιστοσύνη και
αλληλεγγύη μεταξύ των πολιτών και στην αίσθηση αυτών περί ενός κοινού οράματος
και κοινών ηθικών υποχρεώσεων. Και αυτά κείνται πολύ παραπάνω από την απλή
διακήρυξη πίστης στην δημοκρατία, στο Σύνταγμα και στους νόμους την οποία
επιβάλλει ο «συνταγματικός πατριωτισμός» του «δικαίου του εδάφους». Όταν η
πολυπολιτισμική κοινωνία περιλαμβάνει τόσο διαφορετικές πολιτισμικά ομάδες ώστε
να μην υπάρχει κοινό όραμα, κοινές αξίες και κοινές ηθικές υποχρεώσεις τότε η
κοινωνική αλληλεγγύη καταρρέει και επικρατούν φυγόκεντρες δυνάμεις.

 

 

 

 

Ο Γιάννης Κολοβός
είναι επικοινωνιολόγος. Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών
στην Δυτική Ευρώπη
» κυκλοφόρησε το 2008 από τις Εκδόσεις Πελασγός.

 

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

 

1)           
Βούλγαρης Γιάννης «Η
Ελλάδα από τη Μεταπολίτευση στην Παγκοσμιοποίηση», Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις, 2008

2)           
Χριστόπουλος Δημήτρης
«Η δυσκολία του να γίνεις Έλληνας», Βήμα Ιδεών τ. 4 – Αύγουστος 2007 [Το Βήμα
3/8/2007]

3)           
Ιωακειμίδης Π.
«Ευρωαραβία ή Ευρώπη;», Τα Νέα 12/2/2010

4)           
Van de Vijver Fons J., Schalk-Soekar Saskia
R. G., Arends-Toth Judit and Seger M. Breugelmans “Cracks in the Wall of
Multiculturalism? A Review of attitudinal studies in the Netherlands”,
International Journal on Multicultural Societies, 2006, vol. 8, no. 1, p. 103

5)           
Cuperus Rene “Populism against
Globalisation: a New European Revolt”, in Cramme Olaf and Motte Constance (eds)
“Rethinking Immigration and Integration: a New Centre-Left Agenda”, London: Policy Network,
2007, p. 158

6)           
Van den Berghe Pierre L. “Multicultural
democracy: can it work?”, Nations and Nationalism, vol. 8 [2002], no. 4, p. 440

7)           
Gellner E. (1983) “Nations and Nationalism”,
Oxford:
Blackwell

8)           
Για μία πλήρη ανάλυση
της «πολυπολιτισμικότητας» και ως θεωρίας αλλά – κυρίως – ως πρακτικής δες στο
βιβλίο μου
«Το τέλος μίας
ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη»
Αθήνα: Εκδόσεις Πελασγός, 2008

9)           
Αλιβιζάτος Νίκος
«Φυλετική ή φιλελεύθερη αντίληψη για το έθνος;» Καθημερινή 14/2/2010

10)         
Παγουλάτος Γιώργος
«Πατριωτισμός και ανοιχτή κοινωνία», Καθημερινή 10/1/2010

11)         
Λιάκος Αντώνης
«Πολιτογράφηση και πολιτισμική ενσωμάτωση των μεταναστών», Το Βήμα 17/1/2010

12)         
Joppke Christian “The retreat of
multiculturalism in the liberal state: theory and policy”, The British Journal
of Sociology, (2004), vol. 55, no. 2, p. 237-257

13)         
Πρακτικά Βουλής,
8/2/2010

14)         
Γιανναράς Χρήστος
«Εξουσία που «αποδομεί» την κοινωνία», Καθημερινή 7/2/2010

15)         
Rex John “Multiculturalism in Europe and America”, Nations and Nationalism,
vol. 1 [1999], no. 2, p. 250

16)         
Tiryakian Edward A. “Assessing
Multiculturalism Theoretically: E Pluribus Unum, Sic et Non”, International
Journal on Multicultural Societies, vol. 5, no. 1, 2003, p. 33

17)         
Pfaff William “Europe
pays the price for cultural naiveté”, International Herald Tribune 25/11/2005

18)         
Sacks Jonathan “Giving and belonging: the
lesson Jews can offer new immigrants”, The Times 1/10/2005

19)         
Huntington Samuel «Ποιοί Είμαστε; Η Αμερικανική ταυτότητα στην εποχή μας», Αθήνα: Εκδοτικός
Οίκος Α. Α. Λιβάνη, 2005

20)         
Κοντογιώργης Γιώργος
«Έθνος και «εκσυγχρονιστική» νεοτερικότητα», Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2006

21)         
Το αναφέρει ο Κώστας
Ζουράρις σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Αντιφωνητής» (22/12/2004), τμήμα της
οποίας αναδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ρεσάλτο», τεύχος 1, Δεκέμβριος 2005, σελ.
53

22)         
Γιαλκέτσης Θανάσης
«Φιλελεύθερη δουλεία», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία [&7] 22/2/2009

.

(961) αναγνώσεις

7 comments

  1. Αυτό που συμβαίνει όχι μόνο στον Ελληνικό λαό, μα σε όλους τους λαούς της γής αυτή τη στιγμή είναι ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΟΣ.
    Εκμηδενίζεται κάθε προσωπικότητα, κάθε ταυτότητα, κάθε κοινωνική συνοχή.

  2. Συνταγματικός πατριωτισμός = Αντισυνταγματικές ενέργειες που συγκρούονται με την ουσία της δημοκρατίας που είναι ή φυλετική, η θρησκευτική, η κοινωνική συνοχή και η δημοκρατική διακυβέρνηση.

  3. Πολύ καλό Αρθρο Αναφοράς και διευκρινίσεων, Γιάννη.
    Επίτρεψέ μου να παραθέσω τα εξής:
    -Είναι βαθειά νυχτωμένοι ‘Πάντειοι’ και ξένοι σε ότι έχει σχέση με τις έννοιες Εθνους, Παιδείας, Παραδόσεων, Δημοκρατίας, Πολιτείας, Μεταφυσικής, δηλαδή με μια λέξη Πολιτισμού. Βεβαίως πολλοί ξένοι τις χρησιμοποιούν αλλά με διαφορετικό ορισμό ο καθένας γι’ αυτό έχουμε συγκρούσεις από ……. ‘εξαγωγές’ (πχ. ‘δημοκρατίας’).
    -Ομως ενώ διαβλέπει κανείς την ενστικτώδη επιφυλαξη των ξένων, επιστημόνων και πολιτικών σχετικά με το αλάθητο ή τελεολογικό της Παγκοσμιοποίησης και της πολυπολιτισμικότητος (τουλάχιστον στο πρακτέο σε επίπεδο κρατικού συμφέροντος) , οι Ελληνες πολιτικοί και Πανεπιστημιακοί εκλαμβάνουν στην πλειοψηφία τους την παγκοσμιοποίηση και πολυπολιτισμικότητα ως θέσφατα και είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να θυσιάσουν κάθε μία από τις αρχικά αναφερθείσες έννοιες χάριν δύο ουσιαστικοποιηθέντων επιθέτων που αποτελουν σολικισμό, βαρβαρισμό, αλλά και βλακώδη παράφραση των αντίστοιχων ξένων λέξεων.
    -Και ενώ μπορεί κανείς να αποδεχθεί ως ένα βαθμό λόγω άγνοιας, την παραφθορά από ξένους, εννοιών που επί αιώνες δοκιμάστηκαν κατά τον Ελληνικό Πολιτισμό, αυτό να γίνεται και από Ελληνες είναι έγκλημα, όχι μόνο κατά του Ελληνισμού, αλλά και κατά της ανθρωπότητος. Γιατί τα φληναφήματά τους οδηγούν σε πραγματικά εγκλήματα.

  4. “Η αντιμετώπιση των δικαιωμάτων μέσα από το πρίσμα της εθνοτικής ομοιογένειας οδηγεί στην παραβίαση των δικαιωμάτων των”

    Προσέχτε τώρα, πώς οι αναφορές των καραγκιόζηδων, που παριστάνουνε καθηγητές πανεπιστημίου, γίνονται απρόσωπες κάθε φορά που αναφέρονται στα κοινά:

    Η “αντιμετώπιση των δικαιωμάτων”, η “παραβίαση δικαιωμάτων”.
    Αυτό το οποίο τοποθετείται στο επίκεντρο του δημόσιου βίου είναι αόριστα δικαιώματα, τα οποία θίγονται από, επίσης αόριστες “αντιμετωπίσεις”.
    Δεν θίγονται κατά αυτούς άνθρωποι, πρόσωπα, ταυτότητες, αλλά δικαιώματα.
    Εύστοχα ο συγγραφέας του άρθρου επέλεξε τον τίτλο του “συνταγματικού” πατριωτισμού. Την εμφάνιση ενός είδους τέτοιου πατριωτισμού είχε κριτικάρει και ο Helmut Kohl στην Γερμανία, Verfassungspatriotismus.
    Εκεί καταλήγει η δυτικότροπη, προτεσταντική Νομο-Κρατία.

  5. Οἱ προαναφερόμενοι διδάσκοντες εἶναι οἱ γνωστοί στρατευμένοι γιά τίς ἀποδομιστικές τους ἀπόψεις πού τά τελευταῖα χρόνια μετά λύσσας κακιᾶς παλεύουν νά ἐπιβάλουν. Μέ τούς πακτωλούς τῆς ὄπεν σοσάιτυ πολλά μηχανεύονται. Ὅμως Ἄλλος κατέχει τά κλειδιά τοῦ τέλους τῆς ἱστορίας. Αὐτό πού μᾶς χρειάζεται ὡστόσο εἶναι ἕνα γνήσιο ὀρθόδοξο αἰσθητήριο στίς συμπεριφορές μας, κάτι πού ἦταν βίωμα στούς προγόνους μας, ἀλλά σχεδόν ἄγνωστο σ’ ἐμᾶς σήμερα. Ζώντας μέσα στά μυστήρια τῆς ὀρθόδοξης ἐκκλησίας, ὁ νοῦς καθαρίζεται, ἡ ἐπικοινωνία μας μέ τούς ἄλλους ἁπλοποιεῖται καί αὐτομάτως ἀρχίζουν ξανά καί δημιουργοῦνται μικρές μέν ἀλλά οὐσιαστικές νησίδες κοινωνιῶν, ἀπό ἀνθρώπους μέ κοινό σκοπό τή σωτηρία τῆς ψυχῆς τους. Ὁ τελικός σκοπός τῆς νέας τάξης εἶναι πιθανόν ἡ ἀπάλειψη τοῦ λήμματος “Ὀρθοδοξία” ἀπό προσώπου τῆς Ἱστορίας. Κάτι τέτοιο, νομίζω, εἶναι στόν ἀγώνα καί στήν προαίρεσή μας νά τό ἐπιτρέψουμε ἤ ὄχι.
    Γεωργία

  6. Και όχι μόνο την ορθοδοξία, αλλά και το σύνολο του Ελληνισμού δηλαδή της αρχαίας Γραμματείας του.
    Γιατί για να κατανοήσεις την ορθοδοξία, όχι ως θρησκεία αλλά ως εκκλησία, πρέπει να έχει μπολιαστεί από τον πρόδρομο ελληνικό πολιτισμό (άλλωστε έτσι άνθισε η ορθοδοξία).
    Ιδιαίτερα η Ελληνική Σκέψη διέλυσε τις αιματο-φυλετικές συγγενικές κουλτούρες και είσήγαγε με τον Λόγο, την έννοια και λειτουργία του Πολίτη , αλλάζοντας την σύσταση του κοινωνικού σώματος και των ιεραρχιών. Με την σειρά της η ορθοδοξία έλυσε και αυτό το εναπομείναν πρόβλημα , απορρίπτοντας ως απαξία, κάθε διάκριση σε προνομιούχους και μη,
    Με άλλα λόγια , τόσο η οριζόντια διάκριση (τάξεις) όσο και η κατακόρυφη (εξουσία) στις κοινωνίες είναι απαγορευτικές και ασύμβατες με τον ορθόδοξο χριαστιανισμό.
    Και ναί μεν , μπορεί να διατηρείται ακόμη η διασρωμάτωση αυτή, όμως δεν διαθέτει πλέον καμμία νομιμοποίηση και , ακόμη περισσότερο, ουδεμία ηθική επικύρωση.
    Αντιλαμβανόμεθα λοιπόν, γιατί έχουν λυσσάξει να εξαφανίσουν ελληνισμό και ορθοδοξία. Οποιοσδήποτε μπολιαστεί από τα νάματα αυτά, φέρνει παντοτινά μέσα του ισχυρότατα αντισώματα κάθε είδους ιεραρχίας και εξουσίας και ως φαίνεται τα …. κληροδοτεί στα παιδιά του (δεν είναι τυχαίο που είμαστε η μοναδική χώρα που κατεβάζει ‘ χριστοπαναγίες’ για τους θεούς της, στο έτσι).
    Οπότε τίθεται το ερώτημα : όλοι αυτοί οι ‘Πάντειοι’ και εθνομηδενιστές πώς δεν επηρρεάστηκαν, αφού είναι βέβαιο ότι έχουν μπολιαστεί κάποιοι από αυτούς πριν την αλλαγή της γλώσσας.?
    Η απάντηση είναι απλή: τα …….τριάκοντα αργύρια ( άμεσα ή έμμεσα ).

  7. Ό καλύτερος τρόπος που ανακάλυψε το σύστημα να απαλλάσσεται από λέξεις που ενοχλούν είναι να τους αλλάζει τον ορισμό.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *