Μέρκελ-Θάτσερ: βίοι ΟΥΔΟΛΩΣ παράλληλοι

Σωτήρης Μητραλέξης

Πριν ξεκινήσουμε, δύο παρατηρήσεις/συντεταγμένες:

Πρώτον, όταν κανείς συγκρίνει τον οποιονδήποτε με κάποιον πολιτικό του παρελθόντος, μάλλον δεν έχει και τόσο νόημα να το πράττει συγκρίνοντας λέξη προς λέξη την πολιτική τους πρακτική, τις επιμέρους πολιτικές τους: οι συνθήκες αλλάζουν με τις δεκαετίες, και οι «αντίστοιχες» πολιτικές δεν είναι πλέον και τόσο αντίστοιχες. Όταν η Θάτσερ εφήρμοζε την δική της εκδοχή φιλελευθερισμού («θατσερισμός»), μια τέτοια ριζική μορφή φιλελευθερισμού ήταν μια νέα θεωρία, ένα ιδεολογικό πρόταγμα για να αντικατασταθεί ένας παρηκμασμένος κρατισμός – δεν είχε κακοφορμίσει όπως σήμερα, με την συντελεσμένη αποχαλίνωση της χρηματιστηριακής εκδοχής του χρήματος και τις συνέπειές της. Ήταν ένα νέο στοιχείο που επεχειρείτο ως κομμάτι της λύσης, δεν ήταν δεδομένο ως κομμάτι του προβλήματος. Θα ήταν λάθος να συγκρίνουμε την τότε Θάτσερ, που ήρθε αποφασισμένη να σπάσει γόρδιους δεσμούς –  και τους έσπασε, με κάποιον που προωθεί σήμερα, στην δύση του 2012, περαιτέρω «νεοφιλελεύθερη» πολιτική, όπως έχουμε μάθει να την ονομάζουμε. Αντιθέτως, μια τέτοια σύγκριση θα είχε νόημα με άλλες συντεταγμένες: αυτές της πολιτικής βούλησης, της αποτελεσματικότητας, του ήθους, της εφαρμογής ή μη εφαρμογής συγκεκριμένων ιδεών/θεωριών/αξιών, της γενικώτερης πολιτικής κατεύθυνσης, της έμπρακτης ανιδιοτέλειας ή φιλοπατρίας, της αντίστιξης conviction politics και consensus politics. Μια τέτοια σύγκριση, ναι, έχει νόημα. Με την επικέντρωση όμως στα επιμέρους δέντρα (των επιμέρους πολιτικών επιλογών), χάνουμε σίγουρα το δάσος.

Δεύτερον, υπάρχει μια πανευρωπαϊκή τάση μετά την πρωθυπουργία της Θάτσερ να συγκρίνουμε ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ γυναίκα πολιτικό με φιλοδοξίες ή αξιώσεις με την Μάργκαρετ Θάτσερ, επί τη βάσει απλώς και μόνο του φύλου της. Ευτυχώς, δεν έχουμε φτάσει στην Ελλάδα σε νοσηρές συγκρίσεις απίθανης ακρισίας τύπου «Άννα Διαμαντοπούλου (ή Ντόρα Μπακογιάννη): η ελληνίδα Θάτσερ;» (και ίσα ίσα που γλιτώσαμε τη σύγκριση με την… Εύα Καϊλή επί διαφοροποιήσεώς της: ευτυχώς ουδείς εφημερογράφος το διέπραξε), όμως η τάση εμφανίζεται παντού. Πολύ πιο ενδιαφέρουσα θα ήταν η σύγκριση με άλλους πολιτικούς παρόμοιων χαρακτηριστικών ανεξαρτήτως φύλου, όμως τα ΜΜΕ επιμένουν να επικεντρώνονται στην επιφάνεια.

Τούτων λεχθέντων, η σύγκριση της γερμανίδας Καγκελαρίου με την βαρώνη Θάτσερ έχει μακρά ιστορία. Το προφανές: γυναίκες πολιτικοί τίθενται επικεφαλής ανδροκρατούμενων, συντηρητικών κομμάτων, και ηγεμονεύουν. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι αμφότερες προέρχονται από ιδιαιτέρως θρήσκες προτεσταντικές οικογένειες, καθώς και ότι αμφότερες σπούδασαν σοβαρή χημεία στο πανεπιστήμιο: η μεν με διδακτορικό κβαντικής χημείας, η δέ στην Οξφόρδη. Οι ομοιότητες δεν σταματούν εδώ, μα καταλήγουν στο ότι αμφότερες πέτυχαν την προσωπική τους συντηρητική ηγεμονία όχι μόνον στην χώρα τους, μα κατ’ ουσίαν σε όλην την Ευρώπη, καθιστάμενες η καθεμιά στην εποχή της μάλλον η ισχυρότερη γυναίκα του κόσμου. Αρθρα επί άρθρων επί άρθρων κι άλλων άρθρων παραλληλίζουν τις δύο γυναίκες, ενώ αποδίδονται στην Μέρκελ τίτλοι «θατσερικού» τύπου όπως Iron Lady, Iron Frau ή Eiserne Kanzlerin.

Να σημειωθεί ότι η Άνγκελα Μέρκελ επιδιώκει με σαφήνεια αυτήν την σύγκριση: δεν είναι τυχαίο ότι το κόμμα της, το CDU, έχει «λανσάρει» το χαϊδευτικό Angie, το οποίο ναι μεν προκύπτει από το Angela αλλά δεν συναντάται συχνά στην Γερμανία: αντιθέτως, πρόκειται για μια ευθεία αναφορά στην Maggie. Το κόμμα παρέχει στους οπαδούς του μεγάλα πορτοκαλί πλακάτ με το όνομα Angie σε τεράστια γράμματα για τις κομματικές συνάξεις, καταδεικνύοντας το εγχείρημα του παραλληλισμού.

Όμως, πιστεύουμε σθεναρώς ότι οι πολιτικοί βίοι της Μέρκελ και της Θάτσερ μόνο παράλληλοι δεν είναι. Για την ακρίβεια, είναι εντελώς αντίθετοι.

Θεμελιώδες χαρακτηριστικό της Θάτσερ ήταν το πρόταγμα των conviction politics έναντι των consensus politics: ότι η πολιτική πρέπει να αναβλύζει από συγκεκριμένες πεποιθήσεις, συγκεκριμένες ιδέες, συγκεκριμένες αρχές και συγκεκριμένες αξίες. Σε απόλυτη αντιδιαστολή στέκεται η «πολιτική των συναινέσεων»: «Για μένα, η ‘συναίνεση’ μοιάζει να είναι η διαδικασία απόρριψης κάθε πεποιθήσεως, κάθε αρχής, κάθε αξίας, κάθε πολιτικής. Είναι λοιπόν κάτι στο οποίο κανείς δεν πιστεύει και στο οποίο κανείς δεν φέρνει αντίρρηση». Απόρροια αυτής της λογικής είναι η απολύτως ξεκάθαρη στάση, ακόμα κι όταν αυτή ήταν εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, όπως οι φοβερές διαφωνίες της Θάτσερ για ένα συγκεκριμένο είδος ευρωπαϊκής ενοποίησης (…η οποία, παρεμπιπτόντως, δεν είναι και στα καλύτερά της σήμερα), καθώς και η διαβεβαίωσή της ότι η Μ. Βρεττανία δεν θα μπει στο Ευρώ για τα επόμενα 700 χρόνια. Σε απόλυτη αντίθεση, η Καγκελάριος Μέρκελ πρεσβεύει διαρκώς μια θολούρα: δηλώνει φανατικά φιλοευρωπαΐστρια (και χαρακτηρίζει ωσαύτως την κυβέρνησή της), μα αρνείται κάθε συζήτηση για Ευρωομόλογα ακόμα κι όταν όλη η Ευρώπη φωνάζει πως αυτά είναι μονόδρομος (δηλαδή, όταν όλη η Ευρώπη της φωνάζει το θατσερικό TINA: “There is no alternative”). Είναι σαφές ότι προωθεί μόνο μια Ευρώπη όπου η Γερμανία θα έχει υπερβολικά σημαίνοντα, ηγεμονεύοντα ρόλο, μια Γερμανία που μόνο θα κερδίζει από την ενοποίηση δίχως να χάνει, και δεν διανοείται καν μιαν Ευρωπαϊκή Ένωση εμπράκτως ίσων εταίρων. Όμως δεν το ομολογεί, δεν το παραδέχεται, και αντ’ αυτού μακρυγορεί για το ευρωπαϊκό όραμα, την ευρωπαϊκή ενοποίηση, την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη κλπ. Δεν μας λέει καθαρά τί θέλει και κυρίως τί ΔΕΝ θέλει. Μια θολούρα. Μια ασάφεια. Μια ανειλικρίνεια, με μπόλικες δόσεις feel good φαινομενικά φανατικού φιλοευρωπαϊσμού. Δηλαδή, ακριβώς το αντίθετο από την «επιθετική» ευθύτητα της Μάργκαρετ Θάτσερ. Γι’ αυτό και, την ίδια στιγμή που η ίδιαη Μέρκελ ορκίζεται στην Ευρώπη και στο Ευρώ, ο Economist την κατηγορεί -όχι δίχως έρεισμα- ότι απεργάζεται την διάλυσή τους.

Δεύτερο χαρακτηριστικό που απορρέει από το προηγούμενο: έχοντας συγκεκριμένη και ξεκάθαρη θέση, η Θάτσερ είχε επίσης συγκεκριμένη στρατηγική. Όμως, όπως γράφει το Spiegel, η Μέρκελ δεν έχει στρατηγική, παρά μόνο ελάσσονες στρατηγισμούς. Αργεί όσο γίνεται να πάρει αποφάσεις, εξαντλεί όσο την παίρνει τα χρονικά περιθώρια, και μετά συνήθως προβαίνει σε μια «μικρο-απόφαση» με σκοπό να διατηρηθεί το status quo όσο γίνεται ίδιο και απαράλλακτο, σε μια διαρκή εξαγορά χρόνου με αβέβαιη κατάληξη.

Θα μπορούσε κανείς να συνεχίσει επ’ άπειρον, μα θα κατέληγε στο ίδιο συμπέρασμα: η σύγκριση Μέρκελ και Θάτσερ είναι σε μεγάλο βαθμό ανεδαφική, διότι δεν είναι φτιαγμένες από το ίδιο «μέταλλο». Η αυθαίρετη σύγκριση εξισώνει την πολιτική ισχύ και την έμπρακτη αποφασιστικότητα που αναβλύζει από την αταλάντευτη πολιτική βούληση της εκδοχής της πολιτικής ως conviction politics με αυτήν που προκύπτει από την έμφοβη και ενίοτε ανειλικρινή διαχείριση μιας ούτως ή άλλως προνομιακά ισχυρής κατάστασης (αυτήν της Γερμανίας), διατηρώντας ισορροπίες και εν πολλοίς παίζοντας ένα διαρκές κρυφτό. Δηλαδή, εξισώνει τα αντίθετα.

 

(867) αναγνώσεις

One comment

  1. Πριν συγκρινουμε 2 πολιτικους πρεπει να κατανοησουμε ποιος ειναι ο κυριος στοχος ενος πολιτικου ηγετη. Αυτος ειναι το μαρκετιγκ της ιδεολογιας της ελιτ που υποστηριζει και χρηματοδοτει τους πολιτικους, στους ψηφοφορους. Η παραμονη στην εξουσια στηριζεται στην επιτυχια αυτου του μαρκετιγκ.

    Οι ψηφοφοροι απο την πλευρα τους δεν γνωριζουν τους πολιτικους που ψηφιζουν. Απλα εχουν μια εικονα τους που εχει δημιουργησει το μαρκετιγκ και πλασσαριστει στο κοινο με τα ελεγχομενα μεσα ‘ενημερωσης’.

    Μεσα απο αυτο το γενικο πλαισιο, υπαρχουν και ομοιοτητες των δυο πολιτικων. Η αλλαγη της εξωτερικης τους εμφανισης και του τροπου ομιλιας ειναι αποτελεσμα της πεποιθησεως τους οσον αφορα την σπουδαιοτητα της προβαλλομενης εικονας (image).

    Η Θατσερ υποστηριξε την ιδεα ενος Ηνωμενου Βασιλειου, ισχυρου και οσον δυνατο ανεξαρτητου και ανταγωνιστικου με την ΕΕ. Η Μερκελ υποστηριζει το ιδιο, ευρισκομενη εντος της Ευρωζωνης. Η Θατσερ εστειλε στρατο στα Φολκλαντς, η Μερκελ υποστηριξε στρατιωτικα τις δυτικες επιχειρησεις στο Αφγανισταν. Η ιδεολογια τους εχει βασεις στην Προτεσταντικη ηθικη που επηρεασε ολη την δυτικη Ευρωπη.

    Ο λογος και των δυο ειναι απλος, χωρις ορολογια και κατανοητος, με στυλ ανδρικο για γυναικα. Μπορει να λεχθει και για τις δυο αυτο που ελεχθει για την Γκολντα Μειρ, οτι ‘ηταν ο μονος ανδρας στην κυβερνηση’.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *