Ισοπέδωσις κινήτρων

Γράφει ο Ανδρέας Σταλίδης.
Δημοσιεύθηκε στην Εστία, 17 Οκτωβρίου 2017.

 

Ο Ντάνιελ Μίτσελ είναι επιστημονικός συνεργάτης ενός αμερικανικού κέντρου ερευνών.  Σε ένα άρθρο του περιέγραψε ένα πείραμα σε αμερικανικό κολλέγιο. Δεν αποσαφηνίζεται αν το πείραμα πράγματι συνέβη, όμως αξίζει να το σκεφτούμε έστω ως νοητικό πείραμα διότι απαντά στο κατά πόσο εφαρμόσιμος είναι ο ισοπεδωτισμός στην παιδεία ή ακόμη και στην οικονομία, δίνοντας τροφή για σκέψη.

Ένας καθηγητής οικονομικών αποφασίζει να αλλάξει τον τρόπο βαθμολόγησης των φοιτητών του και να δώσει σε όλους ακριβώς τον ίδιο βαθμό, ίσο με τον μέσο όρο όλων των γραπτών σε σειρά διαγωνισμάτων που θα τους θέτει. Στο πρώτο διαγώνισμα, ο μέσος όρος κυμάνθηκε περίπου στο 15 (αν μεταφράσουμε τη βαθμολογία με άριστα το 20). Οι φοιτητές που είχαν κοπιάσει και αριστεύσει, ήταν δυσαρεστημένοι, διότι ο βαθμός τους υποβιβάστηκε, ενώ οι φοιτητές που δεν είχαν διαβάσει αρκετά, ικανοποιήθηκαν διότι πήραν μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν που άξιζαν.

Στο δεύτερο διαγώνισμα, οι πρώτοι κοπίασαν λιγότερο, αφού έμειναν χωρίς προσδοκία πλήρους ανταπόδοσης της μελέτης τους. Το ίδιο έκανε και η δεύτερη ομάδα φοιτητών, με το σκεπτικό ότι το να βασιστούν στους πρώτους αρκούσε για να περάσουν το μάθημα. Το αποτέλεσμα ήταν ο μέσος όρος των γραπτών να πέσει χαμηλότερα, γύρω στο 11. Η δυσαρέσκεια των αρίστων ήταν ακόμη μεγαλύτερη, ενώ η ικανοποίηση των χειρότερων φοιτητών παρέμεινε υψηλή, αφού χωρίς κόπο ξεπέρασαν ξανά τη βάση. Στο τρίτο διαγώνισμα ο μέσος όρος έπεσε στο 8 και τότε άρχισαν συγκρούσεις και αλληλοκατηγορίες. Σε κάθε επόμενο διαγώνισμα, έπεφτε ο μέσος όρος με αποτέλεσμα να συνειδητοποιήσουν όλοι ότι επρόκειτο να κοπούν όλοι στο μάθημα, όπως και έγινε τελικά.

Πίσω από την ιδέα του πειράματος βρίσκεται το κίνητρο και η ανταπόδοση του κόπου. Όταν κάποιος νιώθει ότι δεν θα ανταμειφθεί ο ίδιος για τον κόπο του, αλλά κάποιος άλλος, είναι αναμενόμενο να κοπιάσει λιγότερο. Αντίστοιχα, όταν κάποιος βλέπει ότι επιτυγχάνει το επιθυμητό αποτέλεσμα αβρόχοις ποσί, σβήνει το ενδιαφέρον για να κοπιάσει. Επίσης, όταν δίνεις ένα αγαθό σε κάποιον που δεν έχει μοχθήσει γι’ αυτό, αυτό το αγαθό θα πρέπει να έχει παραχθεί από έναν άλλον. Την ανταμοιβή του μόχθου πρέπει να νιώθει ελεύθερος κανείς να την μοιράζει ο ίδιος στους άλλους, όπως επιθυμεί, και όχι κάποιος άλλος στη θέση του ή ένα αυτόματο σύστημα.

Ιδού μία εφαρμογή των διδαγμάτων της ιστορίας αυτής στην οικονομία μέσα από ένα απλουστευτικό παράδειγμα: όταν μητέρα με ανήλικα παιδιά και 20 χρόνια υπηρεσίας κατά τα οποία πλήρωνε το 1/4 του μισθού της σε ασφαλιστικές εισφορές, συνταξιοδοτείται στα 40 της έτη και προσδοκά να λαμβάνει σύνταξη ίση με τα 3/4 του μισθού της επί 40 χρόνια, τότε απαιτούνται εξαπλάσια χρήματα για να καλύψουν τη διαφορά, αφού θα πρέπει να εισπράξει τα τριπλά για διπλάσιο διάστημα. Όσο η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους είναι μικρότερη από έξι προς ένα, τα χρήματά της πρέπει να διοχετευθούν από άλλες πηγές, να προέρχονται δηλαδή από τον κόπο και τις εισφορές άλλων: είτε από φορολογία τρίτων, εφόσον ισοκελίζονται τα έσοδα με τα έξοδα, είτε από εισφορές μελλοντικών εργαζομένων και συνταξιούχων, εφόσον προτιμάται ο δανεισμός. Πορευόμενοι με αυτό το μοντέλο φτάσαμε στο 2010.

6 comments

  1. Σχετικά με το απλουστευτικό παράδειγμα :
    Τί γίνεται όταν η μητέρα αυτή, και που πήγαινε στην δουλειά στο ευρύτερο δημόσιο, δεν παρήγε τίποτε, διότι η «δουλειά» της ήταν μόνον να καταταλαιπωρεί τους πολίτες για να τους βάλει μια σφραγίδα σε έγγραφο που εκείνοι προσκόμιζαν ; Ή, αν η συγκεκριμένη ήταν από τις καθαρίστριες του Υπουργείου Οικονομικῶν που δεν έφηναν χαρτί για χαρτί στις τουαλέττες ; Δεν είναι κέρδος για το κράτος που τέτοιοι άνθρωποι φεύγουν νωρίς στην σύνταξη ; Πώς, νομίζετε, καταλήξαμε να έχουμε 2,67 εκατομμύρια συνταξιούχους ;

  2. Το απόλυτα ορθό συμπέρασμα του Μίτσελ έχει διατυπωθεί, σχεδόν δωρικά, από κάτοικο χώρας που κάποτε ανήκε στον “υπαρκτό” :
    Εμείς κάναμε πώς δουλεύαμε και εκείνοι έκαναν πως μας πλήρωναν.

  3. Παιδεία, Παιδεία, Παιδεία! Αλλιώς θα φαγωθούμε μεταξύ μας.

  4. Αγαπητέ «Συνταξιούχε», δεν είναι κέρδος, διότι εάν όντως συνέβαινε αυτό, τότε απλώς κάποια άλλη θα πήρε τη θέση της. Θα μου επιτρέψετε να παρατηρήσω ότι στην απάντησή σας επί της τελευταίας παραγράφου, μάλλον χάσατε τον οιρμό των προηγούμενων παραγράφων. Η σύνδεση είναι ότι η σύνταξη της συγκεκριμένης πρέπει να προέλθει από τον κόπο άλλων, όπως οι βαθμοί των χειρότερων φοιτητών πρέπει να προέλθουν από τον κόπο τον αρίστων. Αν ο καθηγητής έχει τη δυνατότητα να ανεβάσει τον μέσο όρο όλων των γραπτών (πχ να κρατήσει τους υψηλούς βαθμούς στα καλά γραπτά και να βελτιώσει χωρίς να το αξίζουν τους βαθμούς στους λοιπούς), στην οικονομία ο μέσος όρος πρέπει υποχρεωτικά να διατηρηθεί. Άρα τα 5/6 της σύνταξης πρέπει να ανλτηθούν από τον κόπο άλλων, ανεξαρτήτως της παραγωγικότητας ή της υπονόμευσης της παραγωγικότητας του εργαζομένου. Αυτό είναι διαφορετικό θέμα.

  5. Η άλλη, τουλάχιστον, έχει μία πιθανότητα να είναι καλύτερη, ενώ η πρώτη είναι σίγουρα επιζήμια. Επίσης, χάρη στη χρεωκοπία, δεν προσλαμβάνουμε απολύτως ισάριθμες. Δεύτερο, επίσης χάρη στην χρεωκοπία, η σύνταξη της πρώτης έχει τσεκουρευτεί καλά και θα συνεχίσει να μειώνεται μέχρι να φτάσει στο επίπεδο της Βουλγαρίας, στο οποίο θα αντικατοπτρίζει και τις εισφορές της συγκεκριμένης κυρίας. Τρίτο καλό της χρεωκοπίας και της παραμονής στην ΕυρωπαΙκή Ένωση των Δυτικών τοκογλύφων και τῶν προδοτών Ελλήνων πολιτικών, μπορεί κανείς νὰ μεταναστεύσει εκεί και να γλυτώσει τα πέντε έκτα της επιδότησης των κυριών της συγκεκριμένης συνομοταξίας που θα πλήρωνε στην Ελλάδα.
    Μάλιστα, κατά τους Χριστιανοκομμουνιστές, απόψεις των οποίων απηχεί όχι απλά κατά καιρούς το «Αντίβαρο», αλλά μέχρι και ο «ευρωσκεπτικιστής» Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, ο ισοπεδωτισμός δεν είναι άλλο παρά η ένδοξη και μακρά Ελληνορθόδοξη παράδοση του κοινοτισμού μεταφερμένη, μετακενωμένη στα καθ’ ημάς, η οποία, μάλιστα, πρέπει να επιδοτείται ες αεί από τους κουτόφραγκους προς δόξαν της Ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
    Άλλο ότι ο ισοπεδωτισμός ήταν η επίσημη πολιτική της Ελλάδας και πριν την εισδοχή στην ΕΟΚ, τότε που, με ετήσιο μέσο πληθωρισμό 20%, ισοπεδώναμε, όχι μόνο τα ασφαλιστικά κεφάλαια αλλά και τις τραπεζικές καταθέσεις των Ελλήνων πού, εν τούτοις, ενέκριναν τήν ισοπέδωση αυτή στις κάλπες επί δεκαετίες.
    Τέλος, ο ισοπεδωτισμός, όπως δείχνει το σοβιετικό πείραμα, μπορεί κάλλιστα νὰ κρατήσει δύο γενιές, ίσως και παραπάνω. Αρκεί ο μέσος πολίτης να είναι αρκετά μειονεκτικός και φθονερός. Και αυτές του τις ιδιότητες δεν τού τις αλλάζει κανένα άρθρο, όσο καλογραμμένο και νά ‘ναι. Μόνο το φτυάρι του νεκροθάφτη σε βάθος, μέχρι και πενήντα γενεών. Ίσως …

  6. Αγαπητέ κ. Συνταξιούχε/Γεωργάνα,

    το παράδειγμα είναι _γενικό_. Δεν είναι _ειδικό_. Δεν είναι συγκεκριμένο πρόσωπο. Είναι αόριστο. Είναι, ενδεικτικό, του «μοντέλου πορευόμενοι με το οποίο φτάσαμε στο 2010». Άρα θα μπορούσε να έχει συμβεί οποτεδήποτε από το 1974 ως το 2010 (για να μείνω στην περίοδο της λεγόμενης «Μεταπολίτευσης»). Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να θεωρούμε ότι συνέβη όπως περιγράφεται ή ότι συνέβη εν μέσω κρίσης ή ότι συνετέλεσε στην συνταξιοδότησή της η κρίση, ώστε τώρα να έρθει (πχ με μικρότερο μισθό, όπως λέτε) αντικαταστάτης. Όλα τα υπόλοιπα που λέτε είναι δικά σας αυθαίρετα και δεν βασίζονται καθόλου στο άρθρο. Ας ξεκαθαριστεί. Ο λόγος για τον οποίον χρησιμοποιήθηκε, ήδη διατυπώθηκε δις.

    Ευχαριστώ.

    Ανδρέας.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *