Εργαλεία 20ου αιώνα σήμερα;

Γράφει ο Ανδρέας Σταλίδης.
Δημοσιεύθηκε στην Εστία, 28 Φεβρουαρίου 2017.

Πολλοί εξεπλάγησαν από τα δύο πολιτικά γεγονότα του 2017, τα οποία συντάραξαν τον δυτικό κόσμο: την αποχώρηση της Μ. Βρεταννίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ. Δεν υπάρχει έντυπο ή ιστολόγιο στον πλανήτη που να μην απεπειράθη να αναλύσει τα αίτια που τα προκάλεσαν. Άλλες προσέγγισαν  ικανοποιητικά το φαινόμενο, άλλες όχι τόσο καλά. Ασχέτως του βαθμού ευστοχίας, τέτοιου είδους αναλύσεις έχουν ένα όριο ως προς τη χρησιμότητά τους. Αυτό, βεβαίως, το γνωρίζουν πολύ καλά οι πολιτικοί, όσοι δηλαδή διαχειρίζονται τις διεθνείς καταστάσεις. Εμείς όμως οι απλοί πολίτες με ελλιπείς πληροφορίες στην καλύτερη περίπτωση ή με πλασματική εικόνα, διαστρεβλωμένη από τις προκαταλήψεις μας, αγκομαχούμε να καταλάβουμε το σήμερα και μοιρία στρεφόμαστε στο χθες.

Για παράδειγμα το τελευταίο πράγμα που απασχολεί την Βρετανίδα πρωθυπουργό Τερέζα Μέϋ είναι πώς θα ανατρέψει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, αυτό δηλαδή που όλοι ρωτούν. Κατά τη γνώμη μου το δεδομένο του BREXIT είναι ακλόνητο και ατράνταχτο. Κανείς στα σοβαρά δεν μπορεί να διανοηθεί αν το ανατρέψει. Συνεπώς, οι σχεδιασμοί της πολιτικής ηγεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου απλά επιχειρούν να διαμορφώσουν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να επωφεληθούν περισσότερο και να αποδυναμωθούν λιγότερο από ό,τι σημαίνει τελικά στην πράξη το δεδομένο αυτό για τη χώρα τους.

Ορθότερη εστίαση λοιπόν από την ανάλυση των αιτιών, είναι να ερευνηθεί το εύρος πολιτικών εργαλείων, τα οποία ανοίγονται στη φαρέτρα των πολιτικών. Ο ρυθμός αλλαγής της παγκόσμιας Ιστορίας είναι ολοένα και πιο γρήγορος. Η Βρεταννία αναζητά το στίγμα της στον κόσμο που αλλάζει. Το ίδιο κάνουν και οι ΗΠΑ του Τραμπ. Τα πρώτα δείγματα παραπέμπουν σε μία χρήση πολιτικών εργαλείων κάτω από τον όρο «προστατευτισμός», δηλαδή με μία ροπή αντίθετη στην παγκοσμιοποίηση.

Τι είναι όμως η παγκοσμιοποίηση; Δεν είναι απλώς και μόνο η ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων, προϊόντων και  υπηρεσιών. Αυτή η ανάγνωση της πραγματικότητας είναι ενδεικτική ενός νου του 20ου αιώνα. Έτσι και τα εργαλεία αντίστασης σ’ αυτήν την εκδοχή της παγκοσμιοποίησης δεν είναι αρκετά. Είναι στείρα. Παγκοσμιοποίηση σήμερα σημαίνει ελεύθερη μετακίνηση πληροφοριών και ιδεών. Λογικές και πολιτικές προστατευτισμού δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Η Ιρλανδία βγήκε πολύ γρήγορα από την οικονομική κρίση για έναν λόγο, επειδή από την λιτότητα που επέβαλλε στον εαυτό της, εξαίρεσε χωρίς κανέναν ενδοιασμό τα πανεπιστήμια και την έρευνα. Δεν ήθελε να μείνει πίσω στην διεθνή ανταλλαγή ιδεών.

Με καταλύτη την τεχνολογία, σήμερα, το συγκριτικό πλεονέκτημα ή μειονέκτημα της γεωγραφικής θέσης έχει μικρότερη σημασία από 30 ή 20 χρόνια πριν. Ο κίνδυνος για τις ΗΠΑ και το Η. Βασίλειο δεν είναι το αν και πόσα βήματα απομονωτισμού κάνουν, ένα ή περισσότερα, αναστρέψιμα ή όχι. Ο κίνδυνος είναι αν ο όποιος απομονωτισμός στον οποίον βαδίσουν γίνει με άξονα πολιτικά εργαλεία του 20ου αιώνα. Ο περιορισμός της μετακίνησης των αγαθών και η επιβολή δασμών, μπορεί να οφελήσει ή μπορεί να βλάψει μία χώρα. Ανάλογα με τις υπόλοιπες κινήσεις που θα κάνει ο ηγέτης της και πώς θα επανακαθορίσει την θέση της στον κόσμο. Ο περιορισμός όμως της αλληλεπίδρασης ιδεών δεν υπάρχει περίπτωση να οφελήσει κανέναν. Είναι στο χέρι τους να αποφύγουν πααρωχημένα εργαλεία του 20ου αιώνα για να λύσουν προβλήματα του 21ου.

(315) αναγνώσεις

7 comments

  1. Σε ότι αφορά την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, κάνω έναν αυθαίρετο παραλληλισμό με το παρατηρήσιμο σύμπαν.
    Ξεκίνησε, κατά την “μεγάλη έκρηξη” πριν από μερικά δις έτη φωτός, πολύ πυκνό και πολύ θερμό στην αρχή κι εξελίσσεται διαρκώς διαστελλόμενο και μάλιστα με ρυθμό επιταχυνόμενο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα κοσμικά αντικείμενα να απομακρύνονται μεταξύ τους. Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες της εξέλιξης του σύμπαντος, λέει ότι η διαστολή οδηγεί σταδιακά στην ψύξη του. Οι γαλαξίες θα απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο ο ένας από τον άλλον, με αποτέλεσμα μετά από αρκετά δισ. έτη, να «παγώσουν» και τελικά να «σβήσουν», με το σύμπαν να μετατρέπεται σε σκοτεινό και ψυχρό.
    Αν αυτό αληθεύει, γιατί τάχα το περιεχόμενο, οι ανθρώπινες κοινωνίες, θα έχουν άλλη εξέλιξη από τον περιέκτη, το σύμπαν;
    Ας μην ανησυχούμε όμως. Η ανθρωπότητα πορεύεται ολοταχώς προς την αυτοκαταστροφή της, πολύ νωρίτερα από ό,τι αν φρόντιζε γι’ αυτό αποκλειστικά το Σύμπαν..

    Τα πάντα γύρω δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση και μάλιστα πολύ εντονότερα σε χώρες που θεωρούνται πιο “προηγμένες” αλλά και στη δική μας.
    Οι άνθρωποι καθίστανται ολοένα και πιο ανίκανοι να δημιουργούν σχέσεις κοινωνίας μεταξύ τους. Τα πάντα θυσιάζονται στον βωμό της οικονομίας, η οποία επικαλύπτει πλέον με όρους άκρως ανταγωνιστικούς και επιβολής της ισχύος, κάθε άλλη σφαίρα ανθρώπινης δραστηριότητας.
    Ήδη το βάρος των συναλλαγών μετατίθεται σε δίκτυα πληροφοριών. Οι άνθρωποι δεν θα χρειάζεται να έρχονται καν σε επαφή για να συναλλάσσονται μεταξύ τους. Όλα θα γίνονται μέσω γραμμών δεδομένων και μάλιστα χωρίς καν ανταλλαγή με ζωντανό άνθρωπο από την άλλη μεριά του σύρματος, αλλά με ρομπότ. Θα παραγγέλεις ας πούμε έναν καφέ μέσω μιας συσκευής και αυτός θάρχεται στη θυρίδα σου χωρίς καν να επικοινωνήσεις με άνθρωπο.

    Για ποιά πολιτική να μιλάμε, αυτή πλέον ασκείται από εταιρείες που διορίζουν ηλιθίους για να κάνουν τη δουλειά τους. Γι’αυτό και η γενική υποβάθμιση προσώπων, κυβερνητών, θεσμών, περιβάλλοντος κ.λ.π.
    Κι άσε τον Καραμπελιά να οραματίζεται τον “εκσυγχρονισμό της παράδοσης” και τον Γιανναρά να νοσταλγεί το “πρόσωπο”, τον “κατ’ αλήθεια” βίον και το “κοινόν άθλημα” της μετοχής.

  2. Σωστὰ τὸ λέει ὁ ἀρθρογράφος ! Ὁ μόνος τρόπος νὰ γυρίσῃ κανεὶς τὸν χρόνο πίσω, ἐκεῖ ποὺ θὰ ἤθελε νὰ γυρίσῃ ἡ πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων στὶς εὔπορες χῶρες, θὰ ἦταν νὰ ξεμάθουν τὶς τέχνες πού ἔμαθαν τὰ τελευταῖα εἴκοσι καὶ βάλε χρόνια οἱ ἄνθρωποι στὶς λιγώτερο εὔπορες χῶρες. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀδύνατον, ἀλλὰ καὶ μόνον ἡ ἀπόπειρα πρὸς τὴν κατεύθυνση αὐτὴ θὰ φέρῃ τὸ ἀντίθετο ἀποτέλεσμα. Δηλαδή, ἀκόμη πιὸ γρήγορη μείωση στὴν διαφορὰ πού ἀκόμη χωρίζει τὶς εὔπορες χῶρες ἀπὸ τὶς λιγώτερο εὔπορες, καὶ μάλιστα μὲ μείωση τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν πρώτων σὲ ἀπολύτους καὶ ὄχι μόνον σχετικοὺς ὅρους, κάτι πού οἱ συκοφαντούμενες (ἀφθόνως καὶ στὸ «Ἀντίβαρο») καὶ τάχα «ἐλὶτ» εἶχαν ἀποφύγει. Θὰ τολμοῦσα, μάλιστα, νὰ προβλέψω ὅτι ἡ ὅποια «προστασία» θὰ ὁδηγήσῃ σὲ ταχυτέρα ἀκόμη ἐξηληθίωση τοὺς «προστατευομένους» λαούς. Οἱ ὁποῖοι, μάλιστα, πρέπει ἤδη νὰ εἶχαν ἀρχίσει νὰ ἐξηλιθιώνωνται, ἀφοῦ κατήντησαν νὰ περιμένουν «προστασία» ἁπὸ ἀνθρώπους σὰν τὸν Φάρατζ καὶ τὸν Τράμπ.
    Προφανῶς ὁ ἀρθρογράφος μὲ τὸν ὅρο «πολιτικὰ ἐργαλεῖα» ἐννοεῖ «ἐργαλεῖα πολιτικῆς» ἢ «μέτρα πολιτικῆς». Διότι τὰ «πολιτικὰ ἐργαλεῖα» καὶ γιὰ τὸ Brexit καὶ γιὰ τὴν ἐκλογὴ Τράμπ, δέν ἀνάγονται στὸν 20ό μ.Χ. αἰῶνα, ἀλλὰ στὸν 5ο π.Χ. αἰῶνα, ὁ ὀποῖος χάρισε στὴν παγκόσμιο πολιτικὴ σκέψη τὸν χαριτωμένο ὅρο «δημαγωγός», ἤ, ἀργότερα, στὸν 1ο π.Χ. αἰῶνα πού μᾶς κληροδότησε τὴν λέξη καὶ τὴν ἔννοια «δημοκόπος».
    Ὠς πρός τὸ ἂν ἡ Ἑλλάδα πρέπει νὰ ἐξαιρέσῃ ἀπὸ τὴν «λιτότητα», δηλαδὴ τὸ οίκονομικὸ νοικοκύρεμα, τὰ πανεπιστήμια καὶ τὰ ἐρευνητικά της κέντρα, ὅπως ἔκανε τάχα ἡ Ἰρλανδία, νομίζω ὅτι αὐτὸ μπορεῖ νὰ γίνῃ μόνον ἐφ’ ὅσον τὰ Ἑλλαδικὰ πανεπιστήμια ἀξιολογηθοῦν μὲ τὶς ἴδιες ἀκριβῶς μεθόδους καὶ διαδικασίες μὲ τὰ ἰρλανδικά. Ἐάν ὄχι, πρέπει νά γίνουν σοβαρὲς περικοπές. Διότι δὲν μπορεῖ νὰ δαπανᾶ ἡ χώρα δισεκατομμύρια στὴν ἀνωτάτη ἐκπαίδευση καί, συγχρόνως, νὰ πρωτεύῃ στὸ κάπνισμα, στὴν παρακολούθηση μέσων μαζικῆς ἐξηλιθιώσεως, στὴν ρύπανση, στὴν διαφθορό, στὴν μωροπιστία (βλέπε Σώρρας, ψεκασμοί) καὶ τὰ παρόμοια. Ἀφοῦ τὰ πανεπιστήμια δὲν βοηθοῦν, κλείσιμο !

  3. Η εκλογή του Ντόναλντ Τράμπ στην προεδρεία των ΗΠΑ και η επιλογή του Brexit στο ΗΒ είναι συμπτώματα μιας βαθύτερης κρίσης του νεοφιλελευθερισμού και της φθίνουσας “δημοκρατίας” στα ισχυρότερα Δυτικά κράτη. Θα μπορούσαν αυτά και άλλα συμπτώματα επαναλαμβανόμενων καπιταλιστικών κρίσεων να οδηγήσουν στο τέλος του Καπιταλισμού; Και με ποιο τρόπο;
    Αυτό το ερώτημα θέτει και αναλύει διεξοδικά και πλήρως τεκμηριωμένα ο WOLFGANG STREECK στο άρθρο του HOW WILL CAPITALISM END?
    https://newleftreview.org/II/87/wolfgang-streeck-how-will-capitalism-end

  4. Η παγκοσμιοποίηση “τύπου Ομπάμα-Κλίντον” συνοψίζεται στο να βάζουμε τραβεστί να διδάσκουν τα παιδιά μας στο σχολείο και να μην μιλάμε εναντίον αυτού του γεγονότος γιατί θα μας βάλουν φυλακή για ρατσισμό.

    Όποιος είναι υπέρ του παραπάνω είναι φυσικό να είναι κατά του Τραμπ.

  5. Επίσης:
    Οι Ιρλανδοί, ο κοσμάκης, δεν βγήκε από καμμια κρίση, οι τράπεζες τους βγήκαν από την κρίση (που αυτές δημιούργησαν) εις βάρος του κοσμάκη που εξακολουθεί να υποφέρει.

  6. « … Η παγκοσμιοποίηση “τύπου Ομπάμα-Κλίντον” συνοψίζεται στο να βάζουμε τραβεστί να διδάσκουν τα παιδιά μας στο σχολείο και να μην μιλάμε εναντίον αυτού του γεγονότος γιατί θα μας βάλουν φυλακή για ρατσισμό. … »

    Ἐκεῖ ἐσεῖς, στὴν ἀνωμαλία τοῦ 1 καὶ τοῦ 2% ! Ἀμ, καημένοι, χωρὶς τὴν ἐπικοινωνία τῶν λαῶν, θὰ νομίζαμε ἀκόμη ὅτι οἱ παρενδυματίες εἶναι οἱ κανονικοί ! Κι ἀφοῦ εἶσθε τόσο ἄντρακλες, γιατί δὲν βάζετε τὴν τιμημένη φουστανέλλα ἤ, ἔστω, τὴν νησιώτικη βράκα, νὰ βγῆτε ἔξω ; Μόνον ὁ Μπουτάρης τόλμησε καὶ τὴν φόρεσε :
    http://www.newsit.gr/topikes-eidhseis/O-Mpoytaris-me-foystanela-Deite-fotografia/440929
    Ἐσεῖς ἐπιμένετε φράγκικα. «Ψαλιδόκωλοι», ὅπως θά ‘λεγε ὁ Κολοκοτρώνης κι ὁ Μακρυγιάννης.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *