Γράφει ο Ευστάθιος Δαφνομήλης.
Βρέθηκα στην Δανία τον Ιούνιο για ένα αθλητικό γεγονός. Η τύχη με ευλόγησε να δώ την χώρα μακρυά από την Κοπεγχάγη, όπως πραγματικά είναι η ζωή στην επαρχία.
Ταξίδεψα με αυτοκίνητο γύρω στα 1.500 χλμ σε 5 ημερες ξεκινώντας από το αεροδρόμιο Κοπεγχάγης και την Ζηλανδία περνώντας οδικώς από την νήσο Φουνεν και φτάνοντας στο Frederikshavn και στην “μύτη” Grenen του Skagen, το βορειότερο άκρο της χώρας.
Οι Δανοί είναι γενικά ήρεμοι και η ζωή στην επαρχία είναι οριακά υποτονική. Η ποιότητα ζωής τους όμως είναι ίσως από τις καλύτερες στην Ευρώπη. Η πόλη του Frederikshavn στην οποία έμεινα, μια πόλη των 22.000 κατοίκων με έκταση σχεδόν όσο η Πάτρα και αθλητικές εγκαταστάσεις όσο η Ελλάδα ολόκληρη (από γκολφ και ιππασία μέχρι κλειστά γυμναστήρια με όλα τα αθλήματα) διαθέτει ένα μεγάλο ναυπηγείο και αποτελεί την μητρόπολη του δανέζικου Βορρά.
Κάτι που βρήκα ενδιαφέρον διαβάζοντας την ιστορία της χώρας για να εξηγήσω αυτά που είδα εκεί, είναι πως η Δανία υφίσταται από τον 9ο αιώνα ως μία από τις τρεις κοιτίδες των Βίκινγκ, (μαζί με Νορβηγία και Σουηδία), και δεν υπέστη ποτέ εχθρική κατοχή σε όλη την ιστορία της των 13 αιώνων μέχρι σήμερα, εκτός από τα 5 “βελούδινα” χρόνια κατοχής της από τους Γερμανούς.
Μάλιστα για τους τρεις πρώτους αιώνες της ιστορίας της, οι Δανοί Βίκινγκ έκαναν επιδρομές στην Αγγλία και στις γύρω περιοχές από όπου και αποκόμιζαν λάφυρα, εως ότου χάσουν την κυριαρχία στην θάλασσα και εξαναγκαστουν σε μια μακρα περίοδο οικονομικής δυσπραγιας. Το δεύτερο χτύπημα στην οικονομία και στην εδαφική της εξάπλωση ήταν η ισχυροποίηση των Σουηδών που επέφερε την εκδίωξη των Δανών από την Σκάνια και την χερσόνησο Σουηδίας Νορβηγίας και η παραλίγο κατάκτηση της Κοπεγχάγης από τους Σουηδούς το 1660 μ.Χ. όπου έκαναν περίπατο στη χώρα αλλά αναγκάστηκαν σε συνθηκολογηση με τους Δανούς υπό την απειλή εμπλοκής Άγγλων, Ολλανδών και Γερμανών που έβαλαν πλάτη για τους Δανούς, ενώ οι Σουηδοί παράλληλα είχαν ανοικτά μέτωπα με Πρώσους και Πολωνολιθουανούς.
Όμως ο πλούτος ήρθε μετά το 1700-1800 μ.Χ. όταν η βαριά εκβιομηχανιση της Αγγλίας, η συσσώρευση πληθυσμού σε εργατικά αστικά κέντρα, απαίτησε τεράστιες ποσότητες γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων. Η Δανία έκανε μια εκπληκτική συστηματοποίηση / συνεταιρισμό όλων των κτηνοτρόφων και έγινε ο σταθερός πάροχος της Αγγλίας κυρίως σε μπέικον, βούτυρο αλλά και σε άλλα γαλακτοκομικά και γεωργικά προϊόντα.
Η συστηματοποίηση της παραγωγής και η παροχή ενός σταθερά ποιοτικού προϊόντος χωρίς διακυμάνσεις και παραλλαγές σε γεύση, ποιότητα κ.λ.π., έδωσαν στο προϊόν της καλή τιμή και σταθερή συνεργασία/πελατεία που απέφερε πλούτο στην χώρα. Στα μετέπειτα χρόνια, η εγγύτητα της με την Γερμανία, της εξασφάλισε μερίδιο στην βιομηχανική παραγωγή καθώς οι Γερμανοί έκαναν outsourcing μέρος της παραγωγής τους.
Σε κάθε περίπτωση, η Δανία με το 1/3 της έκτασης της Ελλάδος, (αφήνω εκτός Γροιλανδία) αλλά με απολύτως επίπεδη γεωμορφολογία και με 6 εκατομμύρια πληθυσμό, είναι πολλαπλασιως πλουσιότερη από εμάς, αφού δεν είχε σχεδόν ποτέ ξένη κατοχή (με ο,τι αυτό συνεπάγεται για αρπαγή πλούτου, οπισθοδρομικότητα κλπ), βρίσκεται στο επίκεντρο του βορειοευρωπαϊκού βιομηχανικού κόσμου επωφελούμενη από την οικονομική ανάπτυξη, και τέλος, κρατήστε το αυτό, έχει την ίδια βασιλική οικογένεια από ιδρύσεως του κράτους (οι Γκλυξμπουργκ είναι παρακλάδι των Ολντενμπουργκ και τους διαδέχτηκαν απολύτως κανονικά το 1863 λόγω ατεκνίας του Φρειδερίκου Ζ’).
Στην σύγχρονη εποχή, εκτός από μια ισχυρή κτηνοτροφική παραγωγή που δίνει ζωή στην επαρχία, η Δανία διαθέτει ισχυρότατες βιομηχανίες, όπως η Vestas, μια απο τις μεγαλύτερες παγκοσμίως εταιρείες κατασκευής ανεμογεννητριών (που έχει σπείρει όλη την Δανέζικη θαλασσα με γεννήτριες), την Carlsberg την μεγάλη πολυεθνική ζυθοπαραγωγό, την φαρμακευτική Novo Nordisk και δυο απο τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές παγκοσμίως, την DSV και την Maersk.
Ειδικά για την Maersk θα ήθελα να επισημάνω κάποιες πολύ σημαντικές συγκριτικές διαφορές σε σχέση με τις δικες μας ναυτιλιακές: η Maersk είναι μια τεράστια εταιρεία, εισηγμένη στο χρηματιστήριο με μετοχές ανοικτές προς διαπραγμάτευση, ενώ η ιδιοκτήτρια οικογένεια (Møller) διατηρεί την διοίκηση και διεύθυνση αυτής. Δεν χρησιμοποιεί “φορολογικούς παραδείσους” για διασπορά κερδών και ελάττωση φορολογίας, και διατηρεί όλο το υψηλά μισθοδοτουμενο προσωπικό στην χώρα και φορολογουμενο εντός αυτής. Έτσι, η Maersk θεωρείται ένας πραγματικός πυλώνας της δανέζικης οικονομίας γιατί προσφέρει πάρα πολλά όχι μόνο μέσω φορολογίας, αλλά και μέσω ειδικευμένης απασχόλησης απο ναυτικούς και προσωπικό ξηράς, μέχρι βιομηχανίες, ναυπηγεία κλπ.
Έχοντας γράψει αυτά για να αντιληφθεί κανείς τις σημαντικές λεπτομέρειες που καθιστούν την Δανία σταθερή και ευκατάστατη, έχω να πω τα παρακάτω για όσα βίωσα ώς τρόπο ζωής εκεί:
Στα 1.500 χλμ που ταξίδεψα δεν αισθάνθηκα ποτέ, ούτε μια στιγμή κίνδυνο, άγχος, πίεση ή εχθροτητα από άλλους οδηγούς. Οι δρόμοι απολύτως ασφαλείς και οι οδηγοί απολύτως ήρεμοι και προσεκτικοί. Διόδια δεν πλήρωσα πουθενά εκτός από την γέφυρα “great belt bridge” μήκους 18 χλμ που κόστισε 60 ευρώ πήγαιν’ έλα.
Τα σπίτια στην επαρχία έχουν πολύ χώρο, εντός και εκτός τους. Είναι άνω των 120 τ.μ. με βοηθητικούς χώρους, mudrooms, αποθήκες, γκαράζ κλπ και μεγάλες αυλές, στα πρότυπα θα έλεγα του “American dream”. Η κατασκευή τους απλή: τούβλα και ξυλοσκεπή. Χωρίς πολλά έξοδα, απλές κατασκευές που όμως κάνουν την ζωή όμορφη, άνετη και εύκολη. Τράβηξα μια φωτογραφία έξω από μία οικοδομή.
Οι δημόσιοι χώροι καθαροί και φροντισμένοι. Η βλάστηση, που λόγω βροχών είναι πλούσια, κλαδευεται διαρκώς εντός των κατοικημένων περιοχών, είτε με εργάτες (Δανους) είτε με ρομποτακια, τα οποία έχουν το “σπιτάκι” τους σε κάθε πλατεία, βγαίνουν μια φορά τη μέρα και κουρεύουν το γρασίδι ανενόχλητα και χωρίς να απειλούνται από “κυνηγούς χαλκού” και παρόμοιους κινδύνους. Γενικότερα η εγκληματικότητα στην επαρχία είναι σχεδόν ανύπαρκτη, μπορείς άνετα να κοιμάσαι με την πόρτα ξεκλείδωτη.
Οι υποδομές της πόλης για τους κατοίκους είναι πραγματικά άψογες. Δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας, δημόσιοι χώροι διασκέδασης και αθλητισμού, ασφάλεια και επιμέλεια σε όλα. Η παιδική χαρά στην παραλια της πόλης, νομίζω πως ξεπερνά σε μέγεθος κάθε παιδική χαρά στην Ελλάδα, εκτεινομενη εντός ενός δάσους με ονειρεμένα παιχνίδια, δεντροσπιτα, ξύλινες γέφυρες, zipline, και απίθανα παιχνίδια.
Δεν σας κρύβω πως από αρκετές χώρες που βρέθηκα στο παρελθόν, πρώτη φορά φαντάστηκα την ζωή μου να συνεχίζεται στο εξωτερικό, και από περιέργεια έκανα μια έρευνα να δω σε τι κόστος κυμαίνονται τα σπίτια. Εντυπωσιάστηκα διότι το κόστος ανέρχεται μεταξύ 200-250.000 ευρώ, όσο δηλαδή ένα τριάρι σε νεόδμητη πολυκατοικία στην Αθηνα και μιλάμε πραγματικά για σπιταρόνες.
Είμαι σίγουρος πως στην Κοπεγχάγη και σε άλλες μεγάλες πόλεις του Νότου τα σπίτια θα είναι με πενταπλασιες τιμές, όπως συμβαίνει σε όλες τις μεγαλουπολεις που σφύζουν από ζωή αλλά και από τα “ευεργετηματα” του πολυπολιτισμού επίσης. Τις ίδιες ημέρες που περιδιάβαινα τους πεζόδρομους του Φρήντρικσχαβν, στην Κοπεγχάγη συνέβησαν κάποια ειδεχθή περιστατικά σφαγών πολιτών από επενδυτές.
Αξίζει να σημειώσω πως ο Ιούνιος ήταν υπέροχος μήνας για να ταξιδέψει κανείς την χώρα καθώς η ημέρα είναι πολύ μεγάλη (σκοτεινιαζει μόνο μεταξύ 03:00 και 05:00 το βράδυ) αλλά ο χειμώνας είναι σκοτεινός και βαρύς. Αυτό το κομμάτι της ζωής δεν το είδα, αλλά σχημάτισα την εντύπωση πως οι Δανοί έχουν βρει ωραίους τρόπους να περνάνε τον καιρο τους και τον χειμώνα.
Ωστόσο, το φαγητό τους δεν τρώγεται. Άλλωστε δεν έχει καν κάποια σπουδαία ταυτότητα, με την έννοια που έχουν άλλες γνωστές κουζίνες. Η αλήθεια είναι πως ακόμα και το γεγονός πως τα βόρεια εδάφη της χώρας (Γιουτλάνδη) κατοικούνται, ενώ πριν 200 χρόνια ήταν βάλτοι και ξερόχορτα, οφείλεται στις πατάτες που φύτεψαν οι Γερμανοί άποικοι και κατάφεραν να κάνουν γόνιμο και κατοικήσιμο αυτόν τον τόπο. Η ταινία “The promised land” με τον Mads Mikkelsen δίνει μια ωραία οπτική αυτής της ιστορίας. Ας περιοριστούμε λοιπόν στις πατάτες, τους κεφτέδες το βούτυρο και το μπέικον και ας μην ζητάμε χωριάτικες, λαδερά, μουσακάδες κλπ…(Για να μην είμαι άδικος, οι φούρνοι έχουν εντυπωσιακή ποικιλία από γλυκά κολατσιά και ψωμιά…).
Ακόμη, θα ήθελα να επισημάνω πως σε κάθε σπίτι στην επαρχία υπήρχε ένας κοντός 4-5 μέτρα ψηλός, από όπου κρεμόταν μέρα νύχτα ένα οικιακό φλάμπουρο το λεγόμενο “vimpel”, το οποίο δεν χρειάζεται να υποστέλλεται με την δύση του ηλίου. Γενικότερα έφυγα με την εντύπωση πως οι Δανοί αγαπούν τη χώρα τους, χωρίς να έχουν πολλούς αντεθνικούς αναρχομπάχαλους κλπ, και δεν υπήρχε ούτε ιδέα από μουτζούρες σε τοίχους, βανδαλισμούς κλπ.
Μια όμορφη, ειρηνική, ευκατάστατη δυτική χώρα.
