Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Μετά τον θάνατο του Ράτκο Μλάντιτς (27 Αυγ. 2026) δεν θα μπω στην διαδικασία να επαναλάβω τις έτοιμες ταμπέλες, που του φόρεσαν οι νικητές του πολέμου της Βοσνίας, αλλά έχω την ανάγκη να θυμηθώ κάτι πολύ απλούστερο και πολύ βαθύτερο: ότι πίσω από κάθε ιστορικό πρόσωπο υπάρχει ένας λαός που το έζησε, το αγάπησε, το μίσησε, το τίμησε ή το καταδίκασε με τη δική του μνήμη.
Ο Μλάντιτς έσβησε φυλακισμένος σε ηλικία 84 ετών κρατούμενος στην Χάγη, μακριά από την πατρίδα του, έχοντας περάσει τα τελευταία του 15 χρόνια της ζωής του έγκλειστος και καταδικασμένος σε ισόβια από τη διεθνή δικαιοσύνη. Για το μεγαλύτερο μέρος του σερβικού λαού, όμως, ο Μλάντιτς δεν υπήρξε ο «χασάπης των Βαλκανίων» της δυτικής ρητορικής. Υπήρξε στρατηγός, σύμβολο αντίστασης και άνθρωπος που συνδέθηκε με την προσπάθεια των Σερβοβοσνίων να υπερασπιστούν την ύπαρξη και τα συμφέροντά τους μέσα στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξωραΐσουμε τον πόλεμο, να σβήσουμε τα θύματα ή να κλείσουμε τα μάτια μπροστά στις αγριότητες που διαπράχθηκαν από όλες τις πλευρές. Στη Σρεμπρένιτσα συνέβησαν φρικτά γεγονότα και χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ο χαρακτηρισμός όμως των γεγονότων ως «γενοκτονίας», όπως και η ερμηνεία τους, αποτελούν αντικείμενο μιας βαθιάς ιστορικής, νομικής και πολιτικής αντιπαράθεσης που δεν πρέπει να μετατρέπεται σε απαγορευμένη συζήτηση.
Γιατί η ιστορική αλήθεια δεν φοβάται τις ερωτήσεις, αλλά πάνω από όλα χρειάζεται μνήμη χωρίς επιλεκτικότητα. Ωστόσο αυτό ακριβώς είναι που με προβληματίζει περισσότερο. Η Δύση έχει όλο και συχνότερα μια εκπληκτική ικανότητα να αλλάζει τους χαρακτηρισμούς της ανάλογα με τις γεωπολιτικές της ανάγκες. Ο ένας είναι δικτάτορας, ο άλλος ηγέτης. Ο ένας είναι τρομοκράτης, μέχρι να γίνει χρήσιμος συνομιλητής. Ο ένας χαρακτηρίζεται σφαγέας, ενώ κάποιος άλλος, όταν αλλάξουν οι συσχετισμοί, εμφανίζεται ξαφνικά ως παράγοντας σταθερότητας.
Πρώτη μου έρχεται στο μυαλό λόγω της επικαιρότητας (βλ. Επίμετρον) η περίπτωση του Αχμέντ Χουσεΐν αλ Σαράα, πιο γνωστός με το πολεμικό ψευδώνυμο Αμπού Μοχάμεντ αλ Γκολάνι, η οποία είναι χαρακτηριστική. Ο άνθρωπος με το τζιχαντιστικό παρελθόν, ο οποίος για χρόνια αποτελούσε μέρος της δυτικής αφήγησης περί τρομοκρατίας, μπορεί σήμερα να κάθεται με χαρακτηριστική ευκολία απέναντι από τη δυτική ηγεσία ως επίσημος συνομιλητής και να παρουσιάζεται μέσα σε ένα νέο πολιτικό πλαίσιο.
Τι άλλαξε άραγε; Ο άνθρωπος ή οι ανάγκες της γεωπολιτικής; Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει να θέτουμε. Όχι επειδή όλες οι περιπτώσεις είναι ίδιες· προφανώς δεν είναι. Αλλά επειδή οι χαρακτηρισμοί “τρομοκράτης”, “σύμμαχος”, “δικτάτορας” και “σφαγέας” δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως αιώνιες και υπεράνω κριτικής ιστορικές αλήθειες, όταν απονέμονται από τις ίδιες δυνάμεις που αλλάζουν στάση απέναντι στα πρόσωπα και στα καθεστώτα ανάλογα με τα συμφέροντά τους.
Ακόμη περισσότερο σαν Έλληνας κοιτάζω την ιστορία και από τη δική μου πλευρά και δεν μπορώ παρά να θυμηθώ και τον δικό μας Κολοκοτρώνη. Τον Γέρο του Μοριά. Τον άνθρωπο που σήκωσε στις πλάτες του ένα τεράστιο κομμάτι της Ελληνικής Επανάστασης και συνέβαλε αποφασιστικά στην απελευθέρωση της. Παρόλαυτα ακόμη κι εκείνον, τον μεγαλύτερο ήρωα της νεότερης ελληνικής ιστορίας προσπάθησαν να τον μικρύνουν. Ακόμη και τον Κολοκοτρώνη τον κατηγόρησαν ότι πολεμούσε για τα λάφυρα. Ποιόν τον Κολοκοτρώνη!
Τον άνθρωπο που μεγάλωσε μέσα στον πόλεμο, που είδε την οικογένειά του, να θυσιάζεται για την ελευθερία και που έζησε ολόκληρη τη ζωή του με το όπλο στο χέρι. Τον Κολοκοτρώνη που έχασε τον αγαπημένο του γιο, τον Πάνο, μέσα στον Αγώνα. Τον Κολοκοτρώνη μιας οικογένειας που έδωσε αίμα στην υπόθεση της ελευθερίας επί γενιές από τον πατέρα του, τον Κωνσταντή, και τους προγόνους του, μέχρι τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του, που συνέχισαν να υπηρετούν την Ελλάδα και στους Βαλκανικούς Πολέμους. Μια ολόκληρη οικογενειακή γραμμή αίματος, πολέμου και θυσιών, από τον Κωνσταντή μέχρι τα δισέγγονά του και κάποιοι θέλησαν να μας πείσουν ότι ο αρχηγός της πολεμούσε για τα λάφυρα.
Ακόμη περισσότερο κάποιοι όψιμοι ιστορικοί και σχολιαστές έφτασαν να τον χαρακτηρίσουν ακόμη και «σφαγέα» εξαιτίας της Τριπολιτσάς. Τον άνθρωπο που πολέμησε μια ολόκληρη ζωή για να υπάρξει η Ελλάδα. Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε την άλωση της Τριπολιτσάς ούτε να κρύψουμε τη φοβερή αιματοχυσία που ακολούθησε. Χρειάζεται όμως να την τοποθετήσουμε μέσα στο πραγματικό ιστορικό πλαίσιο της Επανάστασης και της εποχής της και όχι να χρησιμοποιείται ως μοναδικός φακός μέσα από τον οποίο θα κρίνουμε ολόκληρη τη ζωή και την προσφορά του Κολοκοτρώνη. Άλλο ιστορική κριτική και άλλο ιστορική αποδόμηση.
Όταν θέλεις να αποδομήσεις έναν ήρωα, δεν χρειάζεται πάντοτε να αρνηθείς όσα έκανε. Αρκεί να διαλέξεις μία στιγμή, να την αποκόψεις από την εποχή της και να την κάνεις ολόκληρη την ιστορία του. Αυτό δεν είναι ιστορική σκέψη αλλά ιστορική αφαίρεση και διαστρέβλωση. Κι εγώ αρνούμαι να κάνω το ίδιο, είτε για τον Κολοκοτρώνη είτε για τον Μλάντιτς, χωρίς βέβαια να τίθεται κανένα θέμα σύγκρισης από πλευράς μεγέθους και προσφοράς προς αποφυγήν παρεξηγήσεων (απλώς το θέτω προς αντιπαράθεση λόγω της πρόσφατης επικαιρότητας). Δεν χρειάζεται να αγιοποιήσω τον έναν, για να τιμήσω την προσφορά του. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσω με κάθε πράξη του άλλου, για να καταλάβω γιατί ένας ολόκληρος λαός τον θεωρεί ήρωά του.
Αυτό ακριβώς σημαίνει ιστορική σκέψη. Να μπορείς να βλέπεις τον άνθρωπο μέσα στην εποχή του. Να αναγνωρίζεις τη βία χωρίς να ξεχνάς το πλαίσιο και να θυμάσαι τα θύματα χωρίς να διαγράφεις τα θύματα της άλλης πλευράς. Ακόμη να εξετάζεις τις ευθύνες χωρίς να επιτρέπεις στους ισχυρούς να αποφασίζουν ποιος δικαιούται να έχει μνήμη και ποιος όχι. Οι πόλεμοι είναι βρώμικοι, οι επαναστάσεις είναι βρώμικες, πολλές φορές και η ίδια η ιστορία είναι βρώμικη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να την παραδώσουμε αμαχητί σε εκείνους που θέλουν να τη γράψουν ασπρόμαυρη. Δεν υπάρχουν λαοί με αποκλειστικό προνόμιο στην αθωότητα, ούτε νικητές χωρίς σκοτεινές σελίδες όπως επίσης ούτε ηττημένοι χωρίς τη δική τους μνήμη
Γι’ αυτό και δεν θα δεχθώ ποτέ την ιδέα ότι επειδή ένα διεθνές σύστημα εξουσίας αποφάσισε ποιος είναι ο «καλός» και ποιος ο «κακός», τελείωσε και η συζήτηση της ιστορίας. Η δικαιοσύνη είναι άλλο πράγμα. Η ιστορική μνήμη είναι άλλο. Η πολιτική είναι άλλο και η προπαγάνδα είναι άλλο.
Ο Ράτκο Μλάντιτς θα παραμείνει μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες και τραγικές μορφές των Βαλκανίων του 20ού αιώνα. Για τους εχθρούς του, εγκληματίας πολέμου. Για τους Σέρβους, ήρωας και σύμβολο αντίστασης. Εγώ δεν έχω ανάγκη να διαγράψω ούτε τη μία ούτε την άλλη διάσταση για να καταλάβω το μέγεθος της ιστορικής σύγκρουσης γύρω από το πρόσωπό του.
Έχω μόνο την ανάγκη να θυμάμαι πως όταν οι ισχυροί μοιράζουν πιστοποιητικά καλού και κακού, ο κάθε συνειδητοποιημένος και σκεπτόμενος άνθρωπος, αλλά και ακόμη περισσότερο ο κάθε ιστορικός, οφείλει να κρατά μικρό καλάθι. Γιατί η ιστορία δεν είναι δικαστήριο όπου ο νικητής διορίζει ταυτόχρονα τον εισαγγελέα, τον δικαστή και τον ιστοριογράφο. Έτσι κάποτε, όταν καταλαγιάσουν οι κραυγές της εποχής, θα μείνει μόνο ένα ερώτημα. Ποιοι πραγματικά υπερασπίστηκαν την αλήθεια και ποιοι απλώς υπερασπίστηκαν την εκδοχή τους για την αλήθεια;
✍️ Στυλ. Καβάζης
🇷🇸 Αιωνία η μνήμη του Ράτκο Μλάντιτς.
🇷🇸⚔️ Και να θυμάστε η ιστορία δεν τελειώνει πάντα με την ετυμηγορία των ισχυρών.
ΕΠΙΜΕΤΡΟΝ
A) Ahmed al-Sharaa
Και επισήμως πλέον το Αμερικανικόν Κράτος αφαίρεσε τη Συρία του καθεστώτος Ahmed al-Sharaa από τη λίστα των χωρών που υποθάλπτουν τη διεθνή τρομοκρατία:
https://www.bbc.com/news/articles/c33knmyl0y5o
– Είχε προηγηθεί το εκτελεστικόν διάταγμα του Προέδρου Donald Trump τον Ιούνιο του 2025 περί άρσεως των κυρώσεων προς την νέαν κρατική υπόστασιν της Δημοκρατίας της Συρίας (https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/06/fact-sheet-president-donald-j-trump-provides-for-the-revocation-of-syria-sanctions/?fbclid=IwY2xjawU1sq9leHRuA2FlbQIxMABwZG9mBWJyaWQRMHdqZjFMT1k3QVBCWTB1dGFzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeBudvpy2oNXPDLLfFCp_gkEh83tcBVsG_kG_v0kMSBGnxdGB0SWKbjS-l0Q8_aem_M5ExFl2XxftR7QuWukVaOg), καθώς και η συνάντησις των δύο ανδρών στον Λευκό Οίκο τον Νοέμβριο του 2025, όπου και ο “Πλανητάρχης”
χαρακτήρισε τον Αλ-Τζο(γ)λάνι ως “σπουδαίο ηγέτη”…
– Συνεπώς στην μαύρη λίστα των χωρών του πλανήτη,
που εξακολουθούν να εκλαμβάνονται από τις Η.Π.Α. ως προωθητές διεθνών τρομοκρατικών ενεργειών, παραμένουν οι εξής τρεις: Βόρειος Κορέα, Ιράν και Κούβα…
– Η Τουρκία 🇹🇷 έσπευσε να χαιρετίσει την απόφαση αυτή των Αμερικάνων…
O “κακός” Άσσαντ -βλέπετε- βρωμούσε σε πολλούς, και έπρεπε να βγει από τη μέση, ώστε να αποκοπεί η Ρωσία από τη Μέση Ανατολή, να στριμωχθεί το Ιράν, και να παγιωθούν οι εδαφικές καταλήψεις των Οβριών στα υψίπεδα του Γκολάν, την κυριαρχία των οποίων έχει ήδη από την πρώτη του θητεία αναγνωρίσει ο Αμερικανός Πρόεδρος…
– Ασφαλώς, όπως έχουμε ξαναγράψει επί του προκειμένου, δεν ιδρώνει το αυτάκι κανενός Trump ή άλλων δυτικών ηγετών για το ότι δεν εόρτασαν 15Αύγουστο οι Χριστιανοί της Συρίας,
ότι οι διώξεις, οι βανδαλισμοί, οι λεηλασίες, και οι φόνοι εις βάρος των χριστιανικών κοινοτήτων “καλά κρατούν” με τελευταίο θλιβερό συμβάν τη δολοφονία ενός Χριστιανού κατοίκου της Χομς ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου… [Συρία: Δολοφονία χριστιανού ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου – Άμεση διερεύνηση ζητά το ΥΠΕΞ]
Christians, Druze, Alawites attacked in Al-Sharaa’s Syria
Via Cicero Jurisconsultus
Β) Η ΣΦΑΓΗ ΤΗΣ ΣΡΕΜΠΕΝΙΤΣΑ
Πόσο διαφορετική μπορεί να είναι άραγε η αλήθεια από αυτή που προβάλλεται από την πλευρά του εκάστοτε νικητή σε μια πολεμική σύγκρουση; Η εμπειρία δείχνει «πολύ»…
Ο διαδικτυακός κόμβος «ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ» παρουσίασε το άρθρο ενός στρατηγού που ενεπλάκη στα δρώμενα εκείνης της εποχής, τον Καναδό στρατηγό Μακένζι τον πρώτο διοικητή της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στο Σαράγιεβο, ο οποίος σε άρθρο του στην «Globe and Mail», τη μεγαλύτερη εφημερίδα του Καναδά, την Τετάρτη, 14 Ιουλίου 2005 (μετάφραση στα ελληνικά από τον Στέφανο Σωτηρίου), δίνει μια εντελώς διαφορετική διάσταση της σύγκρουσης και των αιτίων της «γενοκτονίας».
Το άρθρο αναδεικνύει τα παιχνίδια που παίζονται και τις σκοπιμότητες που εξυπηρετεί κάθε πλευρά σε έναν πόλεμο. Ασφαλώς, πρόθεσή μας δεν είναι να αμφισβητήσουμε ότι στη Σρεμπρένιτσα διαπράχτηκαν αγριότητες, πρόθεσή μας είναι να καταδέιξουμε τη διαχρονικά επιλεκτική μνήμη των νικητών.
Ακολουθεί το άρθρο του στρατηγού εν αποστρατεία, Λούις Μακένζι:
Αυτή η εβδομάδα σημαδεύεται από τη 10η επέτειο της δεύτερης μεγαλύτερης αποτυχίας των Ηνωμένων Εθνών από την ημέρα της ίδρυσής τους το 1945 – η γενοκτονία στη Ρουάντα καταγράφεται αδιαφιλονίκητα ως η No 1 αποτυχία τους.
Με κραυγαλέο τρόπο οι εκδηλώσεις της επετείου που προαναφέραμε επικεντρώθηκαν στη σφαγή των «πλέον» των 8.000 Βοσνίων ανδρών και εφήβων από τον στρατηγό του σερβικού στρατού Ράντκο Μλάντιτς, στη Σρεμπρένιτσα, τον Ιούλιο του 1995. Τα ΜΜΕ στη συντριπτική τους πλειοψηφία δεν αναφέρθηκαν καθόλου στα βαθύτερα αίτια του ολέθρου της Σρεμπρένιτσα, ούτε στο θέμα της απόδοσης των ευθυνών. Προτίμησαν μια απλουστευτική ερμηνεία που κινήθηκε μεταξύ μαύρου και άσπρου, όπου στη θέση του μαύρου και του κατηγορούμενου ήταν οι Σέρβοι.
Έπαιξα κι εγώ ένα μικρό ρόλο σε κάποια συμβάντα που προηγήθηκαν της σφαγής και ίσως μια αναδρομή σ’ αυτά τα φωτίσει κάπως. Στις αρχές του 1993, μετά την αποστράτευσή μου από τον καναδικό στρατό, μου ζητήθηκε να παρουσιαστώ στον ΟΗΕ. Στο μεταξύ επιτροπές του κογκρέσου των ΗΠΑ προσπαθούσαν να καταλήξουν σε τι στάση θα κρατούσαν στο ζήτημα της Βοσνίας.
Λίγους μήνες πριν, ο διάδοχός μου στη δύναμη προστασίας των Ηνωμένων Εθνών, στρατηγός Φιλίπ Μοριγιόν, είχε αντίθετα με τις συμβουλές των ανωτέρων του στον ΟΗΕ ακολουθήσει την οδό προς την Σρεμπρένιτσα συνοδευόμενος από ένα μικρό σώμα Καναδών στρατιωτών. Εκεί είπε στους πολίτες της Σρεμπρένιτσα ότι βρίσκονται κάτω από την προστασία των Η.Ε. Οι άνθρωποι του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη ήταν έξαλλοι με την ενέργεια του στρατηγού Μοριγιόν, αλλά με τα ΜΜΕ στην πλευρά του στρατηγού, αναγκάστηκαν να συστήσουν το σχέδιο «Ασφαλής Ουρανός» (ή «ασφαλής παράδεισος») για έξι περιοχές στη Βοσνία, συμπεριλαμβανομένης της Σρεμπρένιτσα.
Αναρωτήθηκα τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό το σχέδιο. Ένας βουλευτής των ΗΠΑ με ρώτησε πόσες δυνάμεις θα χρειάζονταν για να υπερασπιστώ τους «Ασφαλείς Ουρανούς». «Περίπου 135.000 άνδρες» του απάντησα. Έπρεπε να είναι τόσοι πολλοί διότι οι Σέρβοι είχαν ισχυρό πυροβολικό. Ο νέος διοικητής του ΟΗΕ για τις δυνάμεις εδάφους, Βέλγος Φράνσις Μπρικεμόντ, είπε ότι συμφωνεί με τις εκτιμήσεις μου, αλλά θα ήθελε να επιχειρήσει την προσπάθεια με 65.000 πρόσθετους άνδρες. Ο Γ.Γ. του ΟΗΕ κ. Μπούτρος Μπούτρος – Γκάλι μετέβη στο Συμβούλιο Ασφαλείας και συνέστησε την αποστολή 27.500 επιπλέον ανδρών. Το συμβούλιο ασφαλείας ενέκρινε 12.000 στρατιώτες και 6 μήνες μετά, λιγότεροι από 2.000 στρατιώτες προστέθηκαν στην Unprofor, για την εφαρμογή του σχεδίου «Ασφαλής Ουρανός».
Μετά από αυτό, το συμβούλιο ασφαλείας του ΟΗΕ, άλλαξε την φρασεολογία του στην απόφαση για τον «Ασφαλή Ουρανό», από το: «Ο ΟΗΕ θα υπερασπισθεί τους Ασφαλείς Ουρανούς» στο «με την παρουσία του στην περιοχή ο ΟΗΕ θα αποτρέψει τις εχθροπραξίες στους Ασφαλείς Ουρανούς». Με άλλα λόγια, ένα καχεκτικό, μικρό, ελαφρά οπλισμένο σώμα του ΟΗΕ, θα θυσιάζονταν σαν αρνιά στην Σρεμπρένιτσα για να αποτρέψουν τον σερβικό στρατό.
Δεν πήρε πολύ καιρό στους Βοσνίους Μουσουλμάνους να καταλάβουν ότι ο ΟΗΕ δεν μπορούσε να κρατήσει την υπόσχεσή του να υπερασπιστεί την Σρεμπρένιτσα. Με βοήθεια απ’ τους απ’ έξω, είχαν αρχίσει να προωθούν εκατοντάδες μαχητές και όπλα μέσα στον «ασφαλή – ελεύθερο ουρανό».
Όταν οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι μαχητές εκπαιδεύτηκαν και εξοπλίστηκαν καλύτερα, άρχισαν τα ριψοκίνδυνα τολμήματα έξω από την Σρεμπρένιτσα, πυρπολώντας σερβικά χωριά και σκοτώνοντας τους κατοίκους των. Μετά ξανάμπαιναν στην ασφαλή από τον ΟΗΕ πόλη της Σρεμπρένιτσα, τον «Ασφαλή Ουρανό». Αυτές οι επιθέσεις έφτασαν στο κατακόρυφο τους το 1994 και συνεχίστηκαν μέχρι τις αρχές του 1995, ακόμη και μετά την αντικατάσταση της μικρής καναδικής δύναμης πεζικού, που ήταν εκεί επί ένα χρόνο, με μια μεγαλύτερη Ολλανδική δύναμη.
Οι Βόσνιοι Σέρβοι μπορεί να είχαν βαρύτερα όπλα, αλλά οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι είχαν καλύτερη εκπαίδευση πεζικού (καταδρομών), που ταίριαζε καλύτερα στο γεωγραφικό ανάγλυφο της περιοχής γύρω από την Σρεμπρένιτσα.
Όταν έλιωσε το χιόνι, την άνοιξη του 1995, έγινε προφανές στον Νάσαρ Όριτς, τον ηγέτη των Βοσνιομουσουλμανικών δυνάμεων, ότι ο βοσνιοσερβικός στρατός θα χτυπούσε την Σρεμπρένιτσα, για να σταματήσει τις επιθέσεις του στα σερβικά χωριά. Έτσι, αυτός και μεγάλος αριθμός των μαχητών του, έφυγαν κρυφά από την Σρεμπρένιτσα.
Η πόλη αφέθηκε χωρίς άμυνα εσκεμμένα, με τη στρατηγική ότι, εάν οι Σέρβοι επιτεθούν σε μια πόλη ανοχύρωτη, τότε σίγουρα αυτό θα γινόταν αιτία το NATO και οι ΗΠΑ, δικαιολογημένα πλέον, να κάνουν αεροπορικούς βομβαρδισμούς κατά των Σέρβων.
Έτσι λοιπόν ο σερβοβοσνιακός στρατός μπήκε στην Σρεμπρένιτσα σαν να έκανε περίπατο. Το τι ακολούθησε μετά, είναι ζήτημα κλίμακας. Οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, οι άνδρες και τα μεγαλύτερα αγόρια, χωρίστηκαν από τους γέρους, τα παιδιά και τις γυναίκες, που προωθήθηκαν προς την Τούζλα, όπου θα ήταν ασφαλείς.
Είναι αποτροπιαστικό, αλλά πρέπει να ειπωθεί ότι, εάν σχεδιάζεις γενοκτονία, δεν αφήνεις τις γυναίκες να φύγουν, αφού αυτές είναι το κλειδί και η μόνιμη σύνδεση με την ομάδα που θέλεις να εξοντώσεις. Πολλοί από τους άντρες και τους έφηβους εκτελέστηκαν και τάφηκαν σε μαζικούς τάφους. Τα στοιχεία που δόθηκαν στην Χάγη, στο δικαστήριο εγκλημάτων πολέμου, αμφισβητούν σοβαρά το ότι «μέχρι και» 8.000 Βόσνιοι Μουσουλμάνοι σφαγιάστηκαν. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει και περίπου 5.000 που είχαν καταχωρηθεί ως αγνοούμενοι. Πάνω από 2.000 πτώματα βρέθηκαν σε τάφους γύρω από την Σρεμπρένιτσα και περιλαμβάνουν και τα πτώματα των στρατιωτών από τις εντατικές μάχες των τριών ετών γύρω από την πόλη. Σύμφωνα με τους μαθηματικούς υπολογισμούς λοιπόν ο αριθμός 8.000 είναι μη ρεαλιστικός.
Ο Νάσαρ Όριτς, ο αρχηγός των Βοσνίων Μουσουλμάνων στην Σρεμπρένιτσα, βρίσκεται τώρα στο δικαστήριο της Χάγης κατηγορούμενος για εγκλήματα πολέμου, διαπραχθέντα κατά την διάρκεια της «υπεράσπισης» της Σρεμπρένιτσα. Τα υπάρχοντα στοιχεία δείχνουν ότι είναι υπεύθυνος για την δολοφονία πολλών Σέρβων πολιτών, στα περίχωρα της Σρεμπρένιτσα, ό,τι έκανε και ο σερβοβοσνιακός στρατός με την σφαγή των Βοσνίων Μουσουλμάνων μέσα στην Σρεμπρένιτσα.
Τα λάθη δεν αναιρούν το ένα το άλλο, αλλά αυτές οι στιγμές της ιστορίας είναι ντροπή για όλους μας, γιατί έγιναν εξαιτίας της δικής μας αδιαφορίας και δεν θα έπρεπε να θεωρηθούν μεμονωμένα, χωρίς να εξετασθούν τα αίτια που τα δημιούργησαν.
Αυτό το άγνωστο άρθρο του στρατηγού Μακένζι έπρεπε να είναι στην κεντρική ανάρτηση. Ας βάλουμε και τους συνδέσμους του εδώ: https://www.theglobeandmail.com/opinion/the-real-story-behind-srebrenica/article20424099/, αλλά επειδή είναι πίσω από paywall το άρθρο, εδώ: μια αναπαραγωγή του (αν και μοιάζει σερβική η πηγή, υποθέτω ότι δεν θα το διαστρέβλωσε): [serbian_way] Globe and Mail: The real story behind Srebrenica, https://www.mail-archive.com/serbian_way@antic.org/msg00008.html
«Έκτροπα έγιναν. Αυτό δεν μπορεί να το αρνηθεί κανείς. Δεν στρουθοκαμηλίζουμε» λέει για τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα μιλώντας στο «Βήμα» ο 33χρονος σήμερα κ. Γιώργος Μουρατίδης, ο οποίος πολέμησε στη Βοσνία από τον Νοέμβριο του 1994 ως και τον Ιούλιο του 1995, ως εθελοντής της Ελληνικής Εθελοντικής Φρουράς (ΕΕΦ). H ΕΕΦ είχε ενσωματωθεί στον σερβικό τακτικό στρατό και άνδρες της έχουν κατηγορηθεί για συμμετοχή στις σφαγές της Σρεμπρένιτσα. Ο ίδιος ωστόσο υποστηρίζει ότι οι Έλληνες δεν συμμετείχαν στις σφαγές. Όπως υποστηρίζει, «οι σφαγές δεν μπορεί να έγιναν από τον τακτικό στρατό. Τα αμιγώς στρατιωτικά σώματα δεν κινήθηκαν καθόλου. Υπήρχαν όμως άλλες περιφερειακές δυνάμεις, πολιτοφύλακες, μιλίτσια και άλλοι. H στρατιωτική και η πολιτική αστυνομία είχε αναλάβει τη φύλαξη δρόμων, τη συνοδεία αμάχων ή αιχμαλώτων. Ο τακτικός στρατός, υπό τις διαταγές του οποίου ήταν και οι Έλληνες εθελοντές, δεν μπορεί να συμμετείχε σε έκτροπα. Έχω την αίσθηση ότι δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν, διότι ανήκαν σε κομμάτι του τακτικού στρατού, με συγκεκριμένες αρμοδιότητες».
Ισχυρίζεται επίσης ότι «Μια ελληνική φρουρά ανιχνευτών έλαβε μέρος στη μάχη της Σρεμπρένιτσα. Είχαν όλοι πολύ συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Εγώ ο ίδιος δεν ήμουν εκεί, διότι είχα κατέβει στην Ελλάδα για να βοηθήσω στη διανομή ανθρωπιστικού υλικού, το οποίο σας διαβεβαιώνω ότι το «έτρωγε» η μαύρη αγορά του Βελιγραδίου. Ελάχιστα έφθαναν σε αυτούς που την είχαν ανάγκη δωρεάν». Σύμφωνα με τον κ. Μουρατίδη, μετά την καταστροφή της Κράινα και την διαφαινόμενη τότε τάση για ειρήνευση, η οποία οδήγησε στη συνθήκη του Ντέιτον, οι περισσότεροι εθελοντές επέστρεψαν στην Ελλάδα.
Απαντώντας σε ερώτηση για τις σχέσεις ελλήνων εθελοντών με την παραστρατιωτική ομάδα των «Τίγρεων» του Αρκάν, λέει με νόημα: «Μακριά από μας αυτά. Καμία σχέση με αυτούς δεν είχε κανένας από εμάς». Και προσθέτει: «Οντως μπορεί να έγιναν σφαγές. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι 800.000 Σέρβοι της Κράινα ξεριζώθηκαν με τη βοήθεια κυνηγών κεφαλών από όλη την Ευρώπη».
«Την εποχή που ήμουν εγώ στη Βοσνία, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Υπήρχαν γραμμές, μέτωπα και συγκεκριμένοι στόχοι. Προτού πάω, η κατάσταση ήταν όντως πολύ άγρια. Στην αρχή, μας έλεγαν, θύμιζε Ρουάντα και την εμφύλια διαμάχη μεταξύ Χούτου και Τούτσι» λέει ο κ. Μουρατίδης. Οπως υποστηρίζει, ο αριθμός των ελλήνων εθελοντών κυμαινόταν από 8 ως 12. «Τότε ήμουν 22 ετών. Αμειβόμασταν όλοι με ένα ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 20 ευρώ τον μήνα σε σημερινές τιμές. Το πρώτο τρίμηνο ήμουν στο Σαράγεβο και το υπόλοιπο εξάμηνο στην Ανατολική Βοσνία, κυρίως όμως στη Βλασένιτσα, όπου βρίσκονταν όλοι οι Ελληνες»