Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Με αφορμή τη πρόσφατη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας για την επιστροφή των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία, μια μικρή ιστορική υπενθύμιση ίσως είναι χρήσιμη. Ευκαιρία να θυμηθούμε γιατί ο άλλοτε αιμοβόρος και ορκισμένος εχθρός της Ρωμανίας δεν πρόλαβε τελικά να απολαύσει για πολύ τη «δόξα» του και ποιος ήταν εκείνος που του έκοψε τη φόρα στο Κλειδί, κοντά στο σημερινό Οχυρό Ρούπελ. Γιατί πριν επιστρέψουν τα οστά του στη Βουλγαρία, καλό είναι να θυμηθούμε τι είχε επιστρέψει τότε ο Βασίλειος Β΄ στον ίδιο τον Σαμουήλ… ⚔️👑
«Δέσποτα, χάρη σου ζητώ! Δώσε μου μόνο τρεις μέρες ακόμα, Αύγουστε. Άφησέ μου τον καιρό ν’ ανέβω από την πίσω ράχη της Βαλαθίστης και να πέσω στις πλάτες τους. Και τότε είναι χαμένοι!»
— Νικηφόρος Ξιφίας, Π. Δέλτα «Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου» —
1.012 χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από τη μεγάλη νίκη στο Κλειδί (29 Ιουλίου 1014), όταν η κορυφαία μορφή του μεσαιωνικού Ελληνισμού, ο Βασίλειος Β΄ ο Βουλγαροκτόνος, με την πολύτιμη συμβολή και τη στρατηγική ιδιοφυΐα του ατρόμητου στρατηγού Νικηφόρου Ξιφία, συνέτριψε τον στρατό του Τσάρου Σαμουήλ και έγραψε μία από τις ενδοξότερες σελίδες της ιστορίας της Ρωμανίας.
Ο Σκυλίτζης θεωρεί πώς ο Βασίλειος αιχμαλώτισε 15.000 στρατιώτες (14.000 σύμφωνα με τον Κεκαυμένο). Σύγχρονοι ιστορικοί, όπως ο Βασίλ Ζλατάρσκι, ισχυρίζονται πώς αυτοί οι αριθμοί είναι απίθανοι και υπερβολικοί. Τον 14ο αιώνα, το έργο του Κωνσταντίνου Μανασσή, Χρονικόν, το οποίο μεταφράστηκε στα βουλγάρικα, καταγράφει πώς στη μάχη αιχμαλωτίστηκαν 8.000 στρατιώτες.
Ο Βασίλειος έδωσε διαταγή να χώρισουν τους αιχμαλώτους σε ομάδες των 100 ανδρών, τυφλώνοντας τους 99 αιχμαλώτους σε κάθε ομάδα και αφήνοντας τον τελευταίο με ένα μάτι, για να οδηγεί τους υπολοίπους στην πατρίδα τους.
Κυριότερη αιτία για αυτή την πράξη, ήταν ότι στα μάτια των “Βυζαντινών”, οι Βούλγαροι ήταν επαναστάτες κατά της εξουσίας τους, και η τύφλωση (η δεύτερη πιο συνήθης ήταν ο ακρωτηριασμός) ήταν η επικρατέστερη τιμωρία για τους στασιαστές. Πέρα όμως από αυτή τη θεωρία που επέτρεψε σε έναν χριστιανό αυτοκράτορα να φερθεί τόσο σκληρά στους Βούλγαρους στρατιώτες, υπάρχει προφανώς και άλλη αιτία:
Ο Βασίλειος Β΄ με την τύφλωση των εχθρών του και την αποστολή τους στη Βουλγαρία προκάλεσε μια πραγματική ψυχολογική παράλυση άνευ προηγουμένου. Πέρα από το θανατηφόρο σοκ που υπέστη ο Σαμουήλ, οι υπόλοιποι Βούλγαροι ηγεμόνες τρομοκρατήθηκαν, αναλογιζόμενοι την τύχη που τους περίμενε. Επιπλέον οι οικογένειες των 15.000 στρατιωτών βίωναν ένα ασύλληπτο δράμα. Οι ακρωτηριασμένοι άνδρες ήταν μια ζωντανή, διαρκής και ζοφερή υπενθύμιση της ήττας. Κι όποιος ζει με την ήττα ξεχνά τη νίκη. Δύο μήνες περίπου μετά την μάχη, στις 6 Οκτωβρίου 1014, ο Σαμουήλ πέθανε από καρδιακή ανακοπή, αφότου δύο μέρες πριν είχε αντικρίσει αποκαρδιωμένος τον θλιβερό ερχομό των τυφλών του στρατιωτών.
Ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος, εκτός από την συντριβή των Βουλγάρων, πολέμησε και νίκησε τους Άραβες στη Συρία, τους Λογγοβάρδους στην Ιταλία, τους Αρμένιους στην Κιλικία και τους Νορμανδούς στη Σικελία. Εκχριστιάνισε τους Ρώσους και εφήρμοσε το περίφημο “Αλληλέγγυον”, με το οποίο υποχρεώνονταν οι δυνατοί να καταβάλλουν τους φόρους των πτωχών καλλιεργητών, οι οποίοι είχαν καταστραφεί οικονομικά, κυρίως λόγω των μακροχρόνιων πολέμων. Επίσης παρά τους συνεχείς πολέμους, άφησε πίσω του το δεύτερο μεγαλύτερο πλεόνασμα στο αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο από καταβολής της Αυτοκρατορίας (το μεγαλύτερο ήταν αυτό που άφησε ο Αυτοκράτορας Aναστάσιος Α’ τον 5ο αιώνα με 23.000.000 σόλιδους).
Ο Βασίλειος Β΄, υπήρξε ο μακροβιότερος αυτοκράτορας της Αυτοκρατορίας της Ρωμανίας, βασίλεψε σχεδόν μισό αιώνα (976 – 1025) και προσωποποιεί το σημείο της ύψιστης πολιτικής και στρατιωτικής ακμής της αυτοκρατορίας.
✍ Στυλ. Καβάζης