Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Η Λένα Διβάνη, γνωστή συγγραφέας εύπεπτων μυθιστόρηματων ευρείας κατανάλωσης και πανεπιστημιακός, με αντικείμενο που υποτίθεται ότι συνδέεται με την ιστορία της εξωτερικής πολιτικής και των Βαλκανίων των τελευταίων δύο αιώνων, κλήθηκε σε γνωστή τηλεοπτική εκπομπή να μιλήσει ως ειδικός εκτός των άλλων και για την ιστορία μας. Όταν ένας άνθρωπος με αυτή την ιδιότητα καλείται να απαντήσει σε μια ερώτηση για το μεγαλύτερο σφάλμα των Ελλήνων στον 19ο αιώνα, περιμένεις να ανοίξει μπροστά σου ολόκληρος ο αιώνας.
Θα περίμενες π.χ. να ακουστεί ο Ιωάννης Καποδίστριας. Η δολοφονία του το 1831. Η βίαιη διακοπή της προσπάθειας συγκρότησης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Οι εσωτερικές συγκρούσεις, οι εμφύλιες αντιπαραθέσεις, οι χαμένες ευκαιρίες, οι πολιτικές αστοχίες και όλα όσα σημάδεψαν την πορεία της Ελλάδας.
Αντί γι’ αυτό, η “ειδικός επί του θέματος” Λένα Διβάνη έδειξε τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, χαρακτηρίζοντάς τον μάλιστα «εθνικό αυτογκόλ». Ωστόσο δεν σταμάτησε εκεί η αθεοφόβη, αμέσως μετά ήρθε το καλύτερο. Ανέστησε μέχρι και τον Όθωνα. Ναι, τον Όθωνα.Τον βασιλιά που έφυγε από την Ελλάδα το 1862.Τον άνθρωπο που πέθανε το 1867 και τον οποίο η αφήγηση της Κυρίας εμφανίζει να συνδέεται με έναν πόλεμο που έγινε το 1897 – τριάντα ολόκληρα χρόνια μετά τον θάνατό του! Τον διώξαμε το 1862, τον θάψαμε το 1867 και η Λένα Διβάνη η οποία μεταξύ των άλλων τον αποκάλεσε και γιούχου (φαίνεται θα είναι καινούργια ακαδημαϊκή διάλεκτος) κατάφερε να τον αναστήσει τριάντα χρόνια αργότερα, για να του φορτώσει έναν πόλεμο που δεν πρόλαβε καν να γνωρίσει!
Εδώ να πω ότι η εικόνα των δημοσιογράφων που παρακολουθούσαν τη συνέντευξη ήταν ανεκτίμητη. Έχασκαν με ανοιχτό το στόμα κουνώντας δεκτικά το κεφάλι και θα μου πεις καλά έκαναν. Γιατί πού να καταλάβουν; Το πραγματικό ερώτημα όμως είναι άλλο. Άραγε πόσοι από όσους άκουγαν εκείνη τη συνέντευξη, κατάλαβαν εκείνη τη στιγμή το αυτονόητο; Και αυτό δυστυχώς είναι το πιο ανησυχητικό. Όχι μόνο τι λέει ο κάθε άνθρωπος που μιλά ως “ειδικός”, αλλά και πόσοι από τους ακροατές του μπορούν να καταλάβουν πότε κάτι που ακούν δεν στέκει ιστορικά. Γιατί αν κανείς δεν αντιδράσει όταν η χρονολογία η το γεγονός παύει να έχει σημασία, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στον ομιλητή αλλά και στην κοινωνία που έχει πάψει να γνωρίζει την Ιστορία της.
Κάπου εδώ μπαίνει το ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα: Όταν άνθρωποι με τέτοιο λόγο καλούνται να διδάξουν ιστορία στα πανεπιστήμια, τι ακριβώς μαθαίνουν τα παιδιά μας; Και, κυρίως, ποιοι θα είναι άραγε οι ιστορικοί του μέλλοντος, αν οι αυριανοί επιστήμονες μάθουν την ιστορία μέσα από εύπεπτες ατάκες, τηλεοπτικές συνεντεύξεις και ιστορικές χρονολογίες που μπορούν να μετακινούνται κατά βούληση;
Ο Όθων μπορεί να κριθεί για τη βασιλεία του και για τα λάθη του, τις πολιτικές επιλογές του, τις συγκρούσεις της εποχής και την έξωσή του, αλλά δεν μπορεί μια υποτιθέμενη ακαδημαϊκός να τον αποκαλεί γιούχου. Ήταν Βαυαρός στην καταγωγή και παρ’ όλα αυτά συνδέθηκε βαθιά με την Ελλάδα. Όταν πέθανε, ζήτησε να ταφεί με την ελληνική φουστανέλα, όπως και έγινε, ενώ τον είχαμε διώξει κακήν κακώς χρόνια πριν πέντε χρόνια. Η Ελλάδα όμως δεν έφυγε ποτέ από πάνω του και αυτό αξίζει τουλάχιστον να το θυμόμαστε πριν τον ξαναφέρουμε από τον τάφο για να του χρεώσουμε γεγονότα που συνέβησαν τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του.
Όσο για το 1897, ασφαλώς ήταν μια βαριά ελληνική στρατιωτική ήττα. Ο στρατός ήταν ανεπαρκώς προετοιμασμένος, η στρατιωτική ηγεσία απέτυχε και η χώρα πλήρωσε βαρύ τίμημα.
Αλλά πίσω από το 1897 υπήρχε η Κρήτη. Υπήρχαν οι εξεγέρσεις των Κρητών, η απαίτηση για ένωση με την Ελλάδα, η ελληνική κοινή γνώμη, η Εθνική Εταιρεία, μια ολόκληρη διεθνής κρίση αλλά υπήρχαν και άνθρωποι. Άνθρωποι που πήγαν στο μέτωπο χωρίς να γνωρίζουν την έκβαση. Που πολέμησαν, υποχώρησαν, τραυματίστηκαν, αιχμαλωτίστηκαν και κάποιοι δεν γύρισαν ποτέ.
Γι’ αυτό ο χαρακτηρισμός «εθνικό αυτογκόλ» μου φαίνεται υπερβολικά εύκολος για μια τόσο σύνθετη και τραγική σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Να μιλήσουμε για τα λάθη, για την πολιτική ευθύνη, για την ανεπάρκεια του στρατού και εντέλει για την ήττα. Αλλά ας μην κάνουμε την ιστορία ποδοσφαιρικό σχολιασμό και τους νεκρούς κομπάρσους μιας εύκολης ατάκας.
Αν πραγματικά θέλουμε να αναζητήσουμε το «μεγαλύτερο σφάλμα των Ελλήνων στον 19ο αιώνα», ας ανοίξουμε ολόκληρο το βιβλίο. Ας μιλήσουμε για τον Καποδίστρια και τη δολοφονία του. Ας μιλήσουμε για τις εσωτερικές συγκρούσεις, τις χαμένες ευκαιρίες και τις επιλογές που διαμόρφωσαν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Γιατί ο 19ος αιώνας δεν αρχίζει το 1897 και η Ιστορία δεν τελειώνει σε μια τηλεοπτική ατάκα.
Οι άνθρωποι που έπεσαν το 1897 δεν ήταν «εθνικό αυτογκόλ». Ήταν άνθρωποι. Ήταν Έλληνες και περίπου 700 από αυτούς άφησαν εκεί τη ζωή τους. Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα πριν διδάξουμε την Ιστορία στα παιδιά μας, ας φροντίσουμε πρώτα να την έχουμε μάθει εμείς.
Σημ. Εδώ και οι απώλειες, όπως φαίνεται και στον πίνακα οι απώλειες των Τούρκων σε νεκρούς είναι σχεδόν διπλάσιες αλλά πέρα από αυτό είναι ασέβεια στο όνομα και στην μνήμη των σχεδόν 700 Ελλήνων που έπεσαν υπέρ πίστεως και πατρίδος!
