Γράφει ο Παντελής Σαββίδης στις Ανιχνεύσεις
Δικαιώματα έχουν όλοι. Και οι πολλοί και οι λίγοι. Δικαίωμα στη γλώσσα, στην πολιτιστική έκφραση, στη συλλογική μνήμη και στον αυτοπροσδιορισμό.
Όταν, όμως, υπό την κάλυψη αυτών των δικαιωμάτων ακούγεται δημόσια η προτροπή «Φύγετε Έλληνες», το ζήτημα παύει να αφορά ένα τραγούδι ή ένα τοπικό πανηγύρι. Αφορά τα όρια ανάμεσα στην πολιτιστική παράδοση και στην εθνικιστική προπαγάνδα. Και, μάλιστα, την αποσχιστική.
Αφορά επίσης την απουσία του ελληνικού κράτους από τη Δυτική Μακεδονία. Ενός κράτους που θυμάται την περιφέρεια όταν πρόκειται να εισπράξει φόρους, να κλείσει μονάδες ηλεκτροπαραγωγής ή να πραγματοποιήσει μια επίσημη επίσκεψη ενόψει εκλογών. Όταν απαιτούνται παιδεία, πολιτιστική πολιτική, δημογραφική στήριξη, διαφάνεια και κοινωνική συνοχή, η Αθήνα παρακολουθεί από απόσταση. Αν παρακολουθεί.
Την Τρίτη που πέρασε, ο Δημήτρης Γιουματζίδης και ο Χρήστος Τσιρανίδης, ως δύο απλοί πολίτες που θίγονται από τους στίχους ενός τραγουδιού που ακούστηκε στο πανηγύρι της Μελίτης και καλούσε τους Έλληνες να φύγουν, στίχοι που παραποιούν την Ελληνική ιστορία, προκαλούν μίσος μεταξύ των πολιτών, διχάζουν την κοινωνία και εμποδίζουν την ειρηνική συνύπαρξη, παρέδωσαν στην Εισαγγελία Φλώρινας βίντεο από το πανηγύρι της Μελίτης της 19ης Ιουλίου.
Στο βίντεο ακούγεται το τραγούδι «Aleksandar Car Makedonski» –«Ο Αλέξανδρος, βασιλιάς της Μακεδονίας»– με στίχους, όπως προαναφέρθηκε, που περιλαμβάνουν τις φράσεις «Φύγετε Έλληνες» και «αρκετά πια με τα ψέματά σας».
Το τραγούδι συνδέεται με τη Σουζάνα Σπασόβσκα, γνωστή τραγουδίστρια από τα Σκόπια και κυκλοφόρησε δισκογραφικά το 2005. Δεν πρόκειται, επομένως, για παλιό δημοτικό τραγούδι της Μελίτης ή για άγνωστο δημιούργημα της τοπικής προφορικής παράδοσης, αλλά για σύγχρονη παραγωγή της γειτονικής χώρας.
Το βίντεο αναπαρήχθη από τον λογαριασμό «Egejski Glas» –«Φωνή του Αιγαίου»– με ορολογία που εντάσσει τη Μελίτη στην αποκαλούμενη «Μακεδονία του Αιγαίου». Η ορολογία αυτή συνδέεται ιστορικά με το σλαβομακεδονικό αλυτρωτικό αφήγημα.
Η Εισαγγελία πρέπει τώρα να εξακριβώσει τι ακριβώς συνέβη, ποιος επέλεξε το τραγούδι, αν οι διοργανωτές γνώριζαν το περιεχόμενό του και αν προκύπτει ποινική ευθύνη. Η κατάθεση μιας αναφοράς δεν ισοδυναμεί με καταδίκη. Η πολιτική διάσταση του περιστατικού, ωστόσο, δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Σε χωριά της Φλώρινας, της Πέλλας και της Καστοριάς επιβιώνουν εδώ και γενιές τοπικά σλαβικά ιδιώματα. Οι άνθρωποι που τα μιλούσαν δεν αποτέλεσαν ποτέ ενιαία εθνική ή πολιτική ομάδα. Η συντριπτική πλειοψηφία των σλαβόφωνων κατοίκων έχουν ελληνική συνείδηση, ενώ πολλοί συμμετείχαν ενεργά στους ελληνικούς αγώνες.
Η χρήση του τοπικού ιδιώματος δεν αποτελεί, λοιπόν, ούτε ανθελληνική πράξη ούτε απόδειξη αποσχιστικής επιδίωξης. Διαφορετικά προσβάλλονται άνθρωποι που αισθάνονται Έλληνες και αντιμετωπίζουν τη γλώσσα αυτή ως οικογενειακή κληρονομιά.
Η κρίσιμη διάκριση είναι ανάμεσα στα αυθεντικά τραγούδια της αγάπης, της ξενιτιάς, του γάμου και της εργασίας και στις σύγχρονες εισαγόμενες συνθέσεις που μεταφέρουν συγκεκριμένο εθνικιστικό και αποσχιστικό μήνυμα.
Δεν είναι κάθε σλαβόφωνο τραγούδι αλυτρωτικό. Όπως, όμως, δεν επιτρέπεται να διώκεται μια γλώσσα, έτσι δεν μπορεί η γλώσσα να χρησιμοποιείται ως ασπίδα για οποιοδήποτε αποσχιστικό μήνυμα.
Τα πανηγύρια της Μελίτης αποτελούν πεδίο αντιπαράθεσης τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1980. Η πολιτική των καθολικών διώξεων αποδείχθηκε κοντόφθαλμη. Αντί το κράτος να καταγράψει και να εντάξει την τοπική παράδοση στην ιστορία της ελληνικής Μακεδονίας, προσπάθησε να εξαφανίσει το ζήτημα διά της απαγορεύσεως.
Το αποτέλεσμα ήταν η πολιτικοποίηση της γλώσσας. Η καταπίεση δημιούργησε τραύματα και πρόσφερε επιχειρήματα σε οργανώσεις που εμφανίστηκαν ως αποκλειστικοί προστάτες μιας καταδιωκόμενης ταυτότητας.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 αναφέρεται η προσθήκη νεότερων τραγουδιών με αναφορές στη «Μακεδονία του Αιγαίου», στους Έλληνες ως κατακτητές και στην «απελευθέρωση» της περιοχής.
Στην περιοχή δραστηριοποιούνται τοπικοί πολιτιστικοί σύλλογοι, ορχήστρες, πολιτικές οργανώσεις και διαδικτυακά δίκτυα της διασποράς.
Μεταξύ των φορέων που προβάλλουν την ύπαρξη «μακεδονικής μειονότητας» στην Ελλάδα βρίσκονται το «Ουράνιο Τόξο», η «Στέγη Μακεδονικού Πολιτισμού» και το «Κέντρο Μακεδονικής Γλώσσας στην Ελλάδα».
Σε παλαιότερες εκδηλώσεις της Μελίτης αναφέρονται παρουσίες καλλιτεχνών και σχημάτων από τα Σκόπια, όπως η Σουζάνα Σπασόβσκα, η Έλενα Βελέβσκα, η Βάσκα Ιλίεβα, το συγκρότημα «Synthesis» και το λαογραφικό σύνολο «Tanec».
Οι παρουσίες αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι κάθε σύλλογος ή πανηγύρι εντάσσεται σε οργανωμένο αλυτρωτικό σχέδιο. Αλλά και δεν αποκλείουν για ορισμένους συλλόγους αυτό να συμβαίνει.
Ένα δημοκρατικό κράτος δεν απαγορεύει γλώσσες και δεν αντιμετωπίζει συλλογικά έναν πληθυσμό ως ύποπτο.
Το κράτος μπορεί, όμως, να απαιτεί πλήρη διαφάνεια χρηματοδοτήσεων, να ελέγχει τις δημόσια επιχορηγούμενες εκδηλώσεις και να ερευνά συγκεκριμένες περιπτώσεις υποκίνησης μίσους ή βίας.
Δεν πρέπει να διώκει συνειδήσεις. Πρέπει να ελέγχει πράξεις.
Δεν πρέπει να κατασκευάζει εσωτερικούς εχθρούς. Δεν μπορεί, όμως, να παρουσιάζει τη φράση «Φύγετε Έλληνες» ως αθώα λαογραφία.
Η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στις παλιές απαγορεύσεις ούτε στη σημερινή σιωπή. Βρίσκεται στη δημοκρατική αυτοπεποίθηση, στην ιστορική γνώση, στην οικονομική διαφάνεια και στην ουσιαστική παρουσία του κράτους. Οι αποσχιστικές κινήσεις διώκονται και τιμωρούνται. Η Ελλάδα δεν πρέπει να είναι ξέφραγο αμπέλι.
Ένα ισχυρό κράτος δεν φοβάται τη γλώσσα που μιλούν κάποιοι πολίτες του. Δεν ανέχεται, όμως, να τους λέει κανείς, μέσα στον ίδιο τους τον τόπο, ότι πρέπει να φύγουν επειδή είναι Έλληνες.
