Ο Άγιος συνδύασε στο κήρυγμά του τον πατριωτισμό με την κοινωνική δικαιοσύνη. Σε αντίθεση με τους οπαδούς ξενόφερτων ιδεολογιών, π.χ. μαρξιστές, που καλλιέργησαν μία νοσηρή απόρριψη του έθνους και των εθνικών παραδόσεων, ο Άγιος πρόβαλλε το ιδεώδες της απελεθέρωσης μιλώντας στους υπόδουλους για το Ποθούμενον. Επισης δίδασκε να μην μιλούν στο σπίτι τους άλλες γλώσσες ή διαλέκτους (π.χ. τούρκικα ή αρβανίτικα), αλλά μόνον ελληνικά. Ταυτοχρόνως καλούσε τους πλουσίους να δίνουν μέρος των αγαθών τους στους φτωχούς. Μίλησε για τα δικαιώματα της γυναίκας και για την ανάγκη να επικρατήσει η κοινωνική δικαιοσύνη.
Στη διαχρονική ελληνική παράδοση ο πατριωτισμός και η κοινωνική δικαιοσύνη συνυπάρχουν και συνδυάζονται. Αυτό μάλιστα μας το διδάσκει και ο Όμηρος στην «Οδύσσεια». Επειδή η προβληματική διασκευή του Νόλαν με οδήγησε να ξαναδιαβάσω την ομηρική αφήγηση (με τη βοηθεια της ερμηνείας του αειμνήστου Κωνσταντίνου Γανωτή) σας μεταφέρω ποια ειναι τα στάδια ίδρυσης μιας πόλης ασφαλούς και ευημερούσης. Ο Όμηρος στη Ζ΄ Ραψωδία της «Οδύσσειας» αφηγείται πώς ο Ναυσίθοος ίδρυσε την πόλη όπου κατοικούσαν οι Φαίακες. Ο Νόλαν περιέργως στην κινηματογραφική εκδοχή που παρουσιάζει αποσιωπά τελείως τη φιλοξενία του Οδυσσέα από τους Φαίακες.
Ο Όμηρος, λοιπόν, καταγράφει τα στάδια ίδρυσης μιας πόλης: Πρώτον, έχτισαν τείχη. Ασφάλεια της πατρίδας και καθορισμός συνόρων. Δεύτερον, οικοδόμησαν σπίτια. Οικογενεικη ζωή και οικο-νομία. Τρίτον, ίδρυσαν ναούς για να λατρεύουν τους θεούς. Πάντα για τον Έλληνα το θείον και το θρησκευτικό συναίσθημα παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Τέταρτον, έκαναν δίκαιη διανομή της γης. Κοινωνική δικαιοσύνη για να υπάρχουν ομόνοια και ψυχική ενότητα. Στον Όμηρο η άμυνα της πατρίδας, τα τείχη, συμβαδίζουν με την ανάγκη για δίκαιη κατανομή των αγαθών, αλλά και με τον σεβασμό στον Θεό.
Η διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού φανερώνεται από τη νοητή ευθεία μεταξύ Ομήρου και Αγίου Κοσμά. Πατρίδα και δκαιοσύνη, εθνική ταυτότητα και αλληλεγγύη, συνδυάζονται και δεν συγκρούονται. Η ελληνική παράδοση μας προτείνει την ειρηνική αναζήτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Άλλοι λαοί επιδίωξαν αυτό το αγαθό μέσα από σφαγές και εκατόμβες, όπως έγινε κατά την περίοδο της Τρομοκρατίας της Γαλλικής Επαναστάσεως, όπως έγινε και κατά την περίοδο των καθεστώτων τύπου Λένιν και Στάλιν.
Ο Ελληνισμός του Αγίου Κοσμά αντλεί από τον Όμηρο και αναβαπτίζεται στη Χριστιανική διδασκαλία για να διαμορφώσει Παιδεία, Κοινωνία και Ταυτότητα. Ας μιλήσουμε στα παιδιά μας για τη σοφία του Ομήρου και του Αγίου Κοσμά!
*Ο κ. Χολέβας είναι πολιτικός επιστήμονας