Περί των ιστορικών συμβάντων στην Αγία Λαύρα το Μάρτιο του 1821

Πρόλογος

 

 Οι επιστημονικοί υπεύθυνοι της σειράς «1821» που προβάλλει τούτες τις μέρες ο τηλεοπτικός σταθμός Σκάι αυτοπροβάλλονται ως μοναδικοί κάτοχοι της ιστορικής αλήθειας και ισχυρίζονται ότι ως τώρα ο ελληνικός λαός δεν είχε την ωριμότητα να την ακούσει: «Είναι ο καιρός ώριμος να πούμε την αλήθεια για την επανάσταση» δήλωνε ο Τατσόπουλος στις 14 Ιανουαρίου 2011 στο βραδινό δελτίο ειδήσεων του σταθμού.

        Μα παρά τους ισχυρισμούς δεν πρόκειται για καμία εμβριθέστερη προσέγγιση του ’21. Πρόκειται για την πρόσληψη του ’21 βάσει κάποιων εκ των προτέρων υιοθετηθεισών αρχών, προκειμένου να επιτευχθούν συγκεκριμένοι κοινωνικοπολιτικοί στόχοι: Τις αρχές αυτές και τους στόχους έχουν καταρτίσει και εκθέσει οι υπεύθυνοι του Προγράμματος Ιστορίας του Κέντρου για τη Δημοκρατία και τη Συμφιλίωση στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (CDRSEE). Η προώθησή τους αποτελεί θεμελιώδη αποστολή του ξενοκίνητου αυτού ιδρύματος. Πρόκειται για το ίδιο εγχείρημα που οδήγησε στην εισαγωγή στα σχολεία μας του άθλιου σχολικού εγχειριδίου της κ. Ρεπούση.

        Οι αρχές αυτές και οι στόχοι έχουν επαρκώς εκτεθεί και αντικρουστεί από τον Νίκο Α. Παπανικολάου στο άρθρο του «Η «Τυραννία της ιστορίας» και η μεταμόρφωσή της σε εργαλείο ηγεμονισμού»[1] και δεν θα μας απασχολήσουν τώρα εδώ.

        Μέριμνα του παρόντος κειμένου είναι να αναδείξει και να τεκμηριώσει τα σχετικά με την έναρξη της επανάστασης ιστορικά συμβάντα, που έλαβαν χώρα στην Αγία Λαύρα το Μάρτη του 1821.

 

Τα ιστορικά συμβάντα στην Αγία Λαύρα

 

Θα συμφωνήσουμε με εκείνους που διατείνονται ότι «η κήρυξη της Επανάστασης του Εικοσιένα στην Αγία Λαύρα στις 25 Μάρτη είναι μύθος».[2] Θ[1]α συμφωνήσαμε όμως υπό την έννοια ότι:

·              Η επίσημη κήρυξη της ελληνικής Επανάστασης έγινε από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στο Ιάσιο της Μολδαβίας στις 24 Φεβρουαρίου.

·              Η απόφαση που έλαβαν οι συνελθόντες στην Αγία Λαύρα να βαδίσουν το δρόμο της ένοπλης ρήξης καθώς και τα πρώτα επαναστατικά χτυπήματα στην Πελοπόννησο έλαβαν χώρα πριν από τις 25 Μαρτίου.

 

Οι απομυθοποιητές, όμως, όταν αναφέρονται στο ‘’μύθο της Αγίας Λαύρας’’, δεν περιορίζονται στα ανωτέρω. Ερήμην των ιστορικών πηγών πλάθουν ένα δικό τους μηδενιστικό μύθο.

Ισχυρίζονται ότι στην Αγία Λαύρα δε συνέβη τίποτα απολύτως που να συμβάλλει στο ξέσπασμα της Επανάστασης. Απλώς στη μονή συγκεντρώθηκαν -λένε- ο Π. Π. Γερμανός και οι προεστοί, όταν αρνήθηκαν να μεταβούν στην Τρίπολη. Από εκεί, φοβισμένοι, αποφάσισαν να διασκορπιστούν στα γύρω χωριά, όπου και κρύφτηκαν για να σώσουν τη ζωή τους. Τίποτα περισσότερο.

 ‘‘Μύθος της Αγίας Λαύρας’’ είναι, κατ’ αυτούς, κάθε ισχυρισμός που προβάλλει ως ιστορικό γεγονός πως οι συγκεντρωθέντες στην ιερά μονή των Καλαβρύτων με τις αποφάσεις που έλαβαν και τις ενέργειές τους έδωσαν αποφασιστική ώθηση στο ξέσπασμα της Επανάστασης. Εκτοπίζουν, δηλαδή, στο χώρο του μύθου όχι μόνο την ημερολογιακή σύμπτωση της 25ης Μαρτίου με την ύψωση του λαβάρου από τον Π. Π. Γερμανό στην Αγία Λαύρα, αλλά απορρίπτουν και κάθε παραδοχή πως οι συνελθόντες στη μονή συνέβαλαν στην έναρξη της Επανάστασης.

Ιδού τι γράφουν οι ιστοριογράφοι, των οποίων τη μαρτυρία η εν βαθιά αγνοία ευρισκόμενη κ. Λ. Χ. τολμά να επικαλείται:

 

Σπυρίδων Τρικούπης: «Την δε επιούσαν μετέβησαν εις την μονήν της Αγίας Λαύρας (…) Υποπτεύοντες δ’ ένοπλην καταδίωξιν δια την παρακοήν, απεφάσισαν να στρατολογήσωσι μυστικώς εις υπεράσπισιν, αν η χρεία το εκάλει».[3]

 

Τζορτζ Φίνλεϋ: «Όλη η συνοδεία εξεκίνησε δια την μονήν της Λαύρας (…) Όπως αποφύγωσι το να συλληφθώσι εν σώματι, διεσκορπίσθησαν, και έκαστος ήρχισε να συναθροίζη ενόπλους άνδρας προς υπεράσπισίν του. Τούτο δεν ήτον δύσκολον, καθότι οι απόστολοι της Εταιρίας είχον επιμείνη όπως ορισθή η 25 Μαρτίου ως ημέρα της ενάρξεως της Επαναστάσεως».[4]

 

Ι. Φιλήμων: «Οι δ’ Αχαιοί συνήλθον εν τη μονή της Λαύρας, κειμένη κατά τα Καλάβρυτα (…) Ο μητροπολίτης Γερμανός, την θέσιν του Μέντορος επέχων, και ο Ασημάκης Ζαήμης εκυριεύοντο υπό δισταγμών. Αλλά, του Ασημάκη Φωτήλα και του Σωτηρίου Χαραλάμπου υποστηρίζοντος, οι πλείους των συνελθόντων εδείχθησαν ασπαζόμενοι την περί ενάρξεως του πολέμου σκέψιν τούτων (…) Προς τούτο δε απεφάσισαν, όπως αποσυρθώσι μεν διαμεμερισμένοι εις δυνατούς της Αχαΐας τόπους, αρχόμενοι μυστικώς της στρατολογίας».[5]

 

Ν. Σπηλιάδης: «Οι δε προσφυγόντες εις την Αγιαλαύραν έστειλαν τερτρακοσίους Έλληνας στρατιώτας, όσους είχον ήδη συναγάγει περί αυτούς, εις Καλάβρυτα όθεν παρέλαβον τας οικογενείας των προεστώτων και άλλων τινών, και τας εξασφάλισαν εις το Μεγασπήλαιον».[6]

 

Α. Φραντζής: «Ανεχώρησαν άπαντες εκ της Μονής. και ο μεν Π. Πατρών, και ο Ανδρέας Ζαήμης απήλθον εις Άγιον Βλάσιον, ο δε Σ. Χαραλάμπης, και Σ. Θεοχαρόπουλος εις Ζαρούχλαν, ο Κερνίτζης και ο Α. Φωτήλας εις Κερπινήν, ο δε Α. Λόντος εις Διακοπτόν, ωδηγήθησαν δε άπαντες δια να είναι προσεκτικοί καθ’ όλα, και δια να έχωσι στρατιώτας προητοιμασμένους».[7]

 

Φωτάκος: «Οι προύχοντες και οι αρχιερείς εκοιμήθησαν εκεί εις το μοναστήρι, και ήσαν φοβισμένοι και απηλπισμένοι (…) Έως τότε δε δεν είχαν μάθει την επανάστασιν της Βλαχίας. Τότε ο Ασημάκης Φωτήλας είπε τα εξής.  «ό,τι εδυνήθημεν εκάμαμεν μέχρι τούδε και αρκετά μακρύναμεν τον καιρόν, αλλ’ εις το εξής οι Τούρκοι δεν μας πιστεύουν, όσον και αν προσπαθήσουμε να τους γελάσωμεν. ώστε όπως έφθασαν τα πράγματα αυτοί θα κόψουν τα κεφάλια μας, και όχι μόνο τα ιδικά μας, αλλά και όλων των Χριστιανών, και Κύριος οίδεν, αν δεν στείλουν τις γυναίκες και τα παιδιά μας εις την Ανατολήν (…) Αλλ’ η γνώμη μου είναι να πιάσωμεν τα όπλα και ο Θεός να μας βοηθήση, και ό,τι γίνει ας γίνη (…) Οι λόγοι αυτοί του Φωτήλα υπήρξαν η υστερινή των απόφασις».[8]

 

Και οι έξι ιστορικοί ομοφωνούν πως οι συνελθόντες στη μονή διενήργησαν στρατολόγηση δίνοντας στην ανταρσία τους ένοπλο χαρακτήρα.[9] Ο Φιλήμων, μάλιστα, και ο Φωτάκος βεβαιώνουν πως εκεί και τότε αποφασίστηκε η έναρξη της Επανάστασης.

 

Δεν είναι όμως μόνο οι ιστοριογράφοι που βεβαιώνουν ότι οι αποχωρήσαντες από την Αγία Λαύρα άρχισαν να συγκεντρώνουν στρατεύματα. Υπάρχουν και αδιάψευστα ντοκουμέντα, τα οποία παραθέτουμε στη συνέχεια:

 

Α) Με επιστολή του στις 20 Μαρτίου ο προεστός των Καλαβρύτων Χαραλάμπης από τη Ζαρούχλα καλεί σε στρατολόγηση:

 

«Αγαπητοί γέροντες των χωρίων Κατσάναις και λοιποί σας χαιρετώ. Εις αυτόθι εδιωρίσθη με γνώμην και απόφασιν εδικήν μας ο καπετάν Κωνσταντής Πετιμεζάς δια να έλθη να συνάξη ανθρώπους. όσοι λοιπόν είσθε ικανοί και με άρματα όλοι θέλει ακολουθήσετε κοντά του…»[10].

 

Β)      Επιστολή αποδείχνει ότι στα Νεζερά -όπου φεύγοντας από την Αγία Λαύρα μετέβησαν οι Π. Π. Γερμανός και Ανδρέας Ζαΐμης, – βρίσκονταν ήδη στις 23 Μαρτίου συγκεντρωμένο ελληνικό στράτευμα:

 

«Πανοσιώτατε καθηγούμενε και λοιποί πατέρες της αγίας Λαύρας παρ’ ελπίδα και με μεγάλην μας απορίαν εμάθαμεν ότι τα διορισθέντα ζώα του μοναστηρίου σας δια να μεταφέρουν ολίγας ημέρας αλεύρι, επέστρεψαν οπίσω χωρίς να σταθώσι μήτε μια ημέραν. όθεν τι να σας γράψωμεν. Σας στέλνομεν λοιπόν επίτηδες τον παρόντα και την ιδίαν στιγμήν να ξεκινήσετε τα ζώα με τα σακιά και κοπέλλια να προφθάσωμεν αύριον το γεύμα εις Νεζερά, δια να υπάγουν εις Ομπλού*, δια να μη διασκορπισθώσιν οι στρατιώται, επειδή ταύτην την ώραν ελάβομεν γράμμα με επίτηδες πεζόν και μας βεβαιώσιν ότι αν αύριον δεν προφθασθή το στράτευμα αφεύκτως διαλύεται εκ της ελλείψεως ζωοτροφίας και πλέον στοχάζεσθε τι θέλει μας ακολουθήσει…

Υγιαίνετε τη 23 Μαρτίου 1821 εν Καλαβρύτοις

Οι προσφιλείς σας ο Κερνίκης Προκόπιος, Ασημάκης Ζαΐμης, Ιωάννης Παπαδόπουλος, Ασημάκης Φωτήλας, Δημητράκης Ζαΐμης, Σωτήριος Χαραλάμπης»[11].

 

Από την επιστολή τούτη διαπιστώνουμε, επιπλέον, ότι στην περιοχή σημειώνονταν αξιόλογη κινητικότητα: Στις 23 Μαρτίου οι Κερνίκης Προκόπιος, Ασημάκης Ζαΐμης και Ασημάκης Φωτήλας – οι οποίοι μετά την Αγία Λαύρα είχαν μεταβεί ο μεν πρώτος στα Νεζερά με τον Π. Π. Γερμανό, οι δύο άλλοι δε στην Κερπινή[12] – βρίσκονταν πλέον στα Καλάβρυτα, όπου βρίσκονταν σε εξέλιξη η πολιορκία του βοεβόδα Αρναούτογλου και των Τούρκων της πόλης[13]. Από εκεί μεριμνούν για τη σίτιση και συντήρηση του συγκεντρωμένου στρατεύματος στα Νεζερά (όπου είχε ήδη μεταβεί ο Π. Π. Γερμανός), το οποίο σε λίγο θα σπεύσει στην Πάτρα. Το γεγονός τούτο όχι μόνο καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι οι απελθόντες από τη μονή έφυγαν για να κρυφτούν, μα και αποδεικνύει πως, όλως αντιθέτως, οργάνωναν και προωθούσαν τις επαναστατικές διεργασίες στην περιοχή της Αχαΐας.

Ο αναγνώστης διαπιστώνει ιδίοις όμασι ότι τα επιχειρήματα των απομυθοποιητών βασίζονται πρωτίστως στην παραγνώριση των ιστορικών πηγών. Παραγνώριση που έχει λάβει ενδημικές διαστάσεις στην όλως καταχρηστικά αυτοαποκαλούμενη «προοδευτική» ιστοριογραφία. Μεταξύ των άλλων παραγνωρίζουν και τη μαρτυρία του γέρου του Μοριά που λέει ξεκάθαρα: Ο Ζαΐμης και οι άλλοι που όδευσαν μαζί του για την Τρίπολη (Π. Π. Πατρών, Χαραλάμπης, Λόντος κλπ) πήραν τα όπλα κατά των Τούρκων.

 

 Θ. Κολοκοτρώνης: «Αφού επροετοιμάσαμεν και συναγροικήθημεν, ο Ζαΐμης με τους άλλους, αναγκασμένοι να υπάγουν εις την Τριπολιτσά ή να μείνουν έτσι, εχτύπησαν τον Βοϊβόδα των Καλαβρύτων».[14]

 

Από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους πληροφορούμαστε ότι υπάρχουν «μαρτυρίες από οικογενειακά αρχεία αγωνιστών που αναφέρουν ότι όχι μόνο αποφασίστηκε τότε στην Αγία Λαύρα η έναρξη της Επαναστάσεως αλλά πως έγινε και ειδική δοξολογία στις 17 Μαρτίου, ημέρα εορτής του τιμωμένου εκεί Αγίου Αλεξίου, και επακολούθησε ορκωμοσία. Οι ίδιοι συνδέουν με αυτή τη σύσκεψη την αποστολή από τα Καλάβρυτα στον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη μηνύματος των Σολιώτη και Σκαλτσά με ημερομηνία 19 Μαρτίου, που συμβολικά ανέφερε:

 

‘’Εξοχώτατε Α. Μ. Χθες ετελέσθη το στεφάνωμα και έστω εις γνώσιν Σας.

Καλάβρυτα τη 19 Μαρτίου 1821.

Υπογραφαί: Νικόλαος Χριστοδούλου Σολιώτης, Α. Σκαλτσάς’’.

 

Και εξηγούν ότι η λέξη ‘’στεφάνωμα’’ σήμαινε πως κηρύχθηκε η Επανάσταση και έγινε ορκωμοσία».[15]

 

Ο γραμματέας του Δημητρίου Υψηλάντη και ιστορικός του Αγώνα Ιωάννης Φιλήμων κατεδαφίζει συθέμελα την ψευτοπροοδευτική μυθολογία, γράφοντας στο Ιστορικό του Δοκίμιο:

 

«Αι δύο μοναί της Λαύρας και του Προφήτου Ηλιού αξιούνται της δάφνης περί των πρωτείων κατά τον αγώνα. Η Λαύρα εδέχθη τους Αχαιούς συσκεφθέντας και πρώτους κινηθέντας κατά την Πελοπόννησον. ο Προφήτης Ηλίας εδέχθη τους Φωκείς συσκεφθέντας και πρώτους κινηθέντας κατά την Στερεάν».[16]

 

 

Τέλος, Η Επιτροπή Εκδουλεύσεων, υπό την προεδρία του Γενναίου Κολοκοτρώνη, στο Μητρώον Αγωνιστών υπ’ αριθ. 53 συγκατέλεξε το 1872 τον Π. Π. Γερμανό στην πρώτη τάξη των Αγωνιστών, σημειώνοντας στη στήλη των υπηρεσιών:

 

«Υπηρέτησεν απ’ αρχής μέχρι τέλους του αγώνος σπουδαίως, υψώσας πρώτος εν τη Μονή της αγίας Λαύρας την σημαίαν της Επαναστάσεως».

(Βλ. Σταύρου Σκοπετέα, στον συλλογικό τόμο Η Καλαμάτα εις την Επανάστασιν του 21, σελ. 56).

 

      

       Η ζωντανή προσωπική μαρτυρία διαθέτει, βεβαίως, μοναδική αξία, ιδίως όταν κατατίθεται δημοσίως. Παραθέτουμε, λοιπόν, ακολούθως απόσπασμα από την ομιλία του Αλέξανδρου Δεσποτόπουλου το 1861, που εκφώνησε στο χώρο της μονής, ο οποίος, δηλώνει αυτοπροσώπως πως παρέστη στη δοξολογία και την ύψωση του λαβάρου στην Αγία Λαύρα το 1821:

 

«Θεωρώ εμαυτόν ευτυχή, διότι εν τω μέσω ευρεθείς της κλαγγής και του καπνού αυτών των ιδίων τουρκοφάγων όπλων, των από του Ιερού λόφου αντηχησάντων και υπό τον κυματισμόν αυτής της παρά του Ιεράρχου Γερμανού υψωθείσης Σημαίας του Σταυρού, εν τη αυτή του 1821 ημέρα (…)

       »Εδώ επάνω, εις τούτον τον Ιερόν λόφον εις τον οποίον ιστάμεθα, ο Αείμνηστος Ιεράρχης Γερμανός, με την αριστεράν κρατών τα πρακτικά της προ μικρού αποτελεσθείσης μυστικής εν Αιγίω συνελεύσεως, και με την δεξιάν χείραν υψόνων την Σημαίαν ταύτην του Σταυρού, αναγεγραμένην έχουσαν την κοίμησιν της Θεοτόκου, και υπέρ ταύτην ανηρτημένον το σύνθημα ‘‘Ανάστηθι Ελλάς, Ελευθερίαν ή Θάνατον ομνύομεν επί τω Ονόματί Σου’’[17]

 

Αξιοσημείωτη είναι και η μαρτυρία του Κανέλλου Δεληγιάννη:Το απόγευμα φτάνουν στα Λαγκάδια της Γορτυνίας δύο μοναχοί του Μεγάλου Σπηλαίου (μονή της περιοχής Καλαβρύτων) απεσταλμένοι από τους Π. Π. Γερμανό, Κερνίτζης Προκόπιο, Α. Ζαΐμη, Σ. Χαραλάμπη, Φωτήλα, Λόντο και λοιπούς, για να μάθουν ποιες ήταν οι προθέσεις των αδελφών Δεληγιάννη και των λοιπών προεστών σχετικά με την Επανάσταση, ώστε να καθορίσουν κι αυτοί τη στάση τους. Οι επτά αδελφοί Δεληγιάννη -που ήδη είχαν συλλάβει 50 Τούρκους στα Λαγκάδια και είχαν σκοτώσει άλλους τρεις επισήμους- τους διαβεβαιώνουν ότι προσφέρουν εκουσίως θύμα εις την πατρίδα τον έγκλειστο στην Τρίπολη αδερφό τους Θεόδωρο, και ότι έχουν τη βεβαιότητα πως και οι Μαυρομιχαλαίοι και οι λοιποί Μανιάτες καθώς και οι Παπατσώνηδες και όλη η Μεσσηνία ‘‘είναι αδύνατον να μην κινηθώσιν όλοι ευθύς’’. Οι δύο μοναχοί τον πληροφορούν ότι οι συγκεντρωθέντες στην Αγία Λαύρα ‘‘είναι αποφασισμένοι και εις πυρ και εις θάνατον να συναποθάνουν με υμάς και άμα φθάσωμεν και ημείς εκεί και τους βεβαιώσωμεν αυτήν την απτόητον και αμετάβλητον απόφασίν σας, κινούνται και αυταί και όλαι αι επαρχίαι των αφεύκτως (…) Άμα φθάσωμεν εκεί, σας υποσχόμεθα μεθ’ όρκου, ότι αμέσως γίνεται το κίνημα, όταν τους βεβαιώσωμεν, όσα είδομεν ιδίοις οφθαλμοίς (…)

       «Κατά τας 20 Μαρτίου ανεχώρησεν ο Βοεβόδας των Καλαβρύτων Αρναούτογλους να απέλθη εις Τριπολιτσάν, να διαβεβαιώσει τον Καϊμακάμην και τους εντοπίους Οθωμανούς περί των διατρεξάντων εις την επαρχίαν εκείνην και να μεσολαβήση δήθεν να συμβιβασθή το πράγμα, να γίνη μία φρόνιμος αμνηστία (κατά τας εδικάς του σκέψεις) να μην ερεθισθώσι περισσότερον τα πράγματα και σχισθή το προσωπείον αλλά να ησυχάση ο τόπος. Αλλ’ επειδή την προτεραίαν είχον φθάσει οι δύο προηγούμενοι (μοναχοί) οίτινες ήτον φερμένοι εις ημάς και είχον την βεβαιότητα των κινημάτων μας, έστειλαν οι εν Αγία Λαύρα τους αδελφούς Παπαδάτους Σωτηράκην και Ηλίαν, τον Χονδρογιάννην και άλλους υπέρ τους 150, και κατέλαβον του Χαμπήμπαγα το γεφύρι να μην αφήσουν μηδ’ αυτόν μήτ’ άλλους να διαβούν εκείθεν πλέον δια την Τρίπολιν. Διερχόμενος λοιπόν ο Αρναούτογλους με τριάκοντα περίπου Τούρκους έστειλεν εμπρισθοφυλακήν τον καφετζήν του μ’ άλλους τρεις ιππείς και φθάσαντες εις την γέφυραν, τους επυροβόλησαν και τους εφόνευσαν, ο δε Αρναούτογλης υπέστρεψε τρέχων δρομαίως εις Καλάβρυτα, κατέλαβε μετά των εντοπίων όλους τους πύργους και δυνατά οσπίτια και ωχυρώθησαν, και οι χριστιανοί της κωμοπόλεως τους επολιόρκησαν και ούτως ετελείωσαν πλέον όλαι αι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τούρκων και Χριστιανών και δεν εγνώριζον οι εν Τριπόλει ουδέν των γινομένων κινημάτων εις τας επαρχίας. Οι συναχθέντες λοιπόν εις την Αγίαν Λαύραν απεφάσισαν και ύψωσαν την σημαίαν της επαναστάσεως κατά τας 23 Μαρτίου 1821, προσφέροντες πάνδημον δοξολογίαν προς τον Ύψιστον και με το σύνθημα ¨ή ζωή και ελευθερία ή θάνατος¨».[18]

 

 

 

Έμμεση επιβεβαίωση των ανωτέρω παρέχει έγγραφο της 2 Απριλίου 1821 που υπογράφεται από τον επίσκοπο Έλους Άνθιμο και τους προύχοντες της Λακεδαίμονος απευθυνόμενο στους προκρίτους και καπεταναίους των Σπετσών. Σ’ αυτό αναφέρονται τα εξής:

 

       «Ο ιερός σκοπός επειδή και εξεσκεπάσθη εις τους Οθωμανούς και από διάφορα κινήματα των Μοραϊτών και από τας χονδράς ετοιμασίας των Νήσων σας, βλέποντας φανερά τον κίνδυνον και αφανισμόν του Γένους, εκινήθη η υπόθεσις πρώτον από τα Καλάβρυτα και δεύτερον εκ Μάνης…»[19]

 

Τις μαρτυρίες ζώντων μαρτύρων, ότι η Αγία Λαύρα υπήρξε η επαναστατική εστία απ’ όπου εξόρμησαν οι Έλληνες κατά των Τούρκων στα Καλάβρυτα, μνημονεύει ο Γ. Παπανδρέου σε άρθρο του υπό τον τίτλο «Περί της εν Καλαβρύτοις ιστορικής μονής της Αγίας Λαύρας», που δημοσιεύτηκε στο Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας Ελλάδος, τ. Γ΄, 1889 (σελ. 428-445). Στις σελίδες του βεβαιώνει ότι επί των ημερών του πιστοποιούνταν…

 

«…η πάγκοινος μαρτυρία επιζώντων εισέτι γερόντων, εκ τε της πολίχνης των Καλαβρύτων και εκ των πέριξ χωρίων, ανθρώπων φιλαλήθων και εξ όλου του βίου αυτών γνωστών ως αποστρεφομένων τα ψεύδη και ομνυόντων εις το ιερόν όνομα του αγώνος, ομοφώνως δ’ ομολογούντων ότι από της Αγίας Λαύρας εξώρμησαν μετά σημαίας και ενός ευτελούς της μονής κανονίου οι επαναστάται οι πολιορκήσαντες και κυριεύσαντες τα Καλάβρυτα».

(Βλ. σελ. 435)

 

Ο αγωνιστής της επανάστασης Γεώργιος Αινιάν δημοσίευσε το 1840 ολιγοσέλιδο κείμενο με τίτλο ¨Σύντομος Βιογραφία του Μακαρίτου Α. Ζαήμη συνταχθείσα υπό Γ. Αινιάνος¨, όπου μεταξύ άλλων γράφει:

 

«Είναι αναντίρρητος αλήθεια ότι η Αχαΐα πρώτη εκίνησε με σημαίαν αναπεπταμένην τον υπέρ ανεξαρτησίας πόλεμον, και ο μακαρίτης Α. Ζαήμης μετά του σεβαστού αρχιερέως Γερμανού ήσαν οι πρώτοι αγωνισταί, και ούτε είναι δυνατόν να διαφιλονκήση τις μετ’ αυτών περί του είδους τούτου της αρχαιότητος».

 

 

Μαρτυρίες ξένων

 

α)    Τόμας Γκόρντον: Ο Φιλέλληνας συγγραφέας βρίσκονταν το 1821 στην Ελλάδα κι έλαβε μέρος στην πολιορκία της Τρίπολης. Στο βιβλίο του, που εξεδόθη στα αγγλικά το 1832, έξι χρόνια, δηλαδή, πριν το οθωνικό διάταγμα, γράφει αναφερόμενος στον Π. Π. Γερμανό (που αρνούμενος να πάει στην Τρίπολη είχε μεταβεί με τους προκρίτους της Αχαΐας στην Αγία Λαύρα): «Από εκεί αυτός κι οι σύντροφοί του έστειλαν γράμματα στους φίλους τους των άλλων επαρχιών και προετοίμαζαν ψυχικά τους ορεσίβιους για την επανάσταση. Τελικά ύψωσαν τη σημαία του Σταυρού και στις 21 Μαρτίου 1821 κυρίευσαν τα Καλάβρυτα».[20]

 

β) Αντ. Πρόκες Όστεν: Υπήρξε πρέσβης της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο της Επανάστασης. Στην εξάτομη ιστορία του, της οποίας άρχισε τη συγγραφή το 1834, γράφει: «Ο Ανδρέας Λόντος, ο Ζαΐμης και Γερμανός, ο αρχιεπίσκοπος Πατρών, εξεκίνησαν μεν, αλλ’ εστάθησαν εις τα Καλάβρυτα, και μετ’ απατηλάς διαπραγματεύσεις μετά των Τούρκων διαδίδοντες την φήμην και εξ αυτής δήθεν φοβούμενοι, ότι οι Τούρκοι εσκόπουν να σφάξωσιν όλους τους εν Τριπόλει συνηγμένους αρχηγούς, ύψωσαν την 4 Απριλίου (δηλ. 23 Μαρτίου) την σημαίαν της επαναστάσεως».[21]

 

γ)  Μαξίμ Ρεϊμπώ: Ο Γάλλος Φιλέλληνας ήρθε στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1821. Ο Τ. Γκόρντον γράφει γι’ αυτόν ότι «υπηρέτησε στην Ελλάδα και μπορεί να τον εμπιστεύεται κανείς απεριόριστα για καθετί που συνέβη κάτω από τα μάτια του»[22]. Στο βιβλίο του MemoiresSurlaGrece, που εξεδόθη στα Γαλλικά το 1824, ο Ρεϊμπώ αναφέρει ότι «ο Π. Π. Γερμανός και οι προεστοί, κατόπιν κοινής συμφωνίας, ύψωσαν το λάβαρο του σταυρού στα Καλάβρυτα, στις 4 Απριλίου 1821»[23] (δηλ. στις 23η Μαρτίου).

 

δ) ΣάμιουελΧάου:

«But Germanos, bishop of Patras, and the several of the most influential men, delayed, under various pretexts, complying with the summons; till the former, arriving at [1821. April.] Calavrita, and having no longer any excuse, suddenly displayed the standard of the cross, and called upon the people, in the name of God, and liberty, to take up arms against their oppressors. This was on the 4th; the people answered his call, by a general rush to arms, and the few Turks who were in the place, were made prisoners. The spark thus struck, mounted into a flame, and spread rapidly over the Morea».[24]

Μετάφραση

«Αλλά o Γερμανός, ο αρχιεπίσκοπος της Πάτρας, καθώς και αρκετοί από τους άνδρες με επιρροή καθυστέρησαν, με διάφορες προφάσεις, να ανταποκριθούν στο κάλεσμα. Όταν έφτασε [1821. Απρίλιος.] στα Καλάβρυτα, μη έχοντας πλέον καμία δικαιολογία, προέταξε ξαφνικά το σύμβολο του σταυρού, και κάλεσε το λαό, εν ονόματι του Θεού και της ελευθερίας, να πάρει τα όπλα εναντίον των καταπιεστών του. Αυτό συνέβη στις 4. Ο λαός ανταποκρίθηκε στο κάλεσμά του, έσπευσε να πάρει τα όπλα, και οι λίγοι Τούρκοι που βρίσκονταν εκεί, πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Έτσι η σπίθα άναψε, γιγαντώθηκε σε φλόγα, και εξαπλώθηκε γρήγορα στο Μοριά».

 

 

Η μαρτυρία της λαϊκής μας παράδοσης

 

Του πολέμου του 21

Κρυφά το λένε τα πουλιά, κρυφά το λεν τα’ αηδόνια,

Κρυφά το λέει κι ο γούμενος από την άγια Λαύρα.

«Παιδιά, για μεταλάβετε, για ξεμολογηθήτε.

δεν είν’ ο περσινός καιρός κι’ ο περσινός χειμώνας.

Μας ήρθε η άνοιξη πικρή, το καλοκαίρι μαύρο,

Γιατί σηκώθη πόλεμος και πολεμάν τους Τούρκους.

Να διώξουμ’ όλη την Τουρκιά ή να χαθούμε ούλοι.[25]

 

Επίλογος

          Οι επιστημονικοί υπεύθυνοι της σειράς του Σκάι και εν γένει οι ψευτοπροοδευτικοί αναθεωρητές της ιστορίας λαθεύουν, αν θεωρούν ότι ο ελληνικός λαός και η ιστορική αλήθεια αποτελούν εύπλαστο υλικό, ώστε να το διαμορφώνουν αυτοί κατά το δοκούν. Γι’ αυτό και το εγχείρημά τους θα καταλήξει εκεί που κατέληξε και το θλιβερό σύγγραμμα της κ. Ρεπούση.

 

Υποσημειώσεις


[1]


[1] http://palio.antibaro.gr/society/papanikolaou_koulourh.php

[2] Βλ. Ριζοσπάστης 25 Μαρτίου 2009.

[3] Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. 1, βιβλίο 1, Α΄ μέρος, σελ. 70, εκδ. ΔΟΛ.

[4] Γ. Φίνλεϋ, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. 1ος, σελ. 193, εκδ. Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων.

[5] Ιωάννης Φιλήμων, Ιστορικόν Δοκίμιον περί Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. Γ΄, σελ.5. Λίγες σελίδες πιο κάτω (σελ. 18) ο ιστορικός αναφέρει ότι μεγάλη ανησυχία κυρίευσε τους Τούρκους των Πατρών, όταν «ήκουσαν περί του μητροπολίτου Γερμανού και του Ανδρέου Ζαήμου, ότι επανέκαμψαν εις Νεζερά, υπενεργούντες στρατολογίαν», αντί να μεταβούν στην Τρίπολη, υπακούοντας στη διαταγή του Καϊμακάμη.

[6] Ν. Σπηλιάδη Απομνημονεύματα, τ. Α΄, σελ. 29. Αθήνησι 1851.

[7] Αμβροσίου Φραντζή: Επιτομή της Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος, εν Αθήναις 1839, τ. Α΄, σελ. 145, 146.

[8] Φωτάκου Απομνημονεύματα, τ. Α΄, σελ. 72, εκδ. Βεργίνα

[9] Ομοίως και ο Γερμανός ιστορικός Γερβίνος γράφει ότι οι αποσυρθέντες στην Αγία Λαύρα «αποφάσισαν να ήναι έτοιμοι εν πάσει περιπτώσει και προς τούτο διεσκορπίσθησαν εις διάφορα μέρη προς στρατολογίαν». Βλ. Γ. Γ. Γερβίνου Ιστορία της Επαναστάσεως και Αναγεννήσεως της Ελλάδος, τ. Α΄, σελ. 193, εκδ. Ελέυθερη Σκέψις.

[10] Βλ. Φωτάκου Απομνημονεύματα, τ. Α΄, σελ. 80, εκδ. Βεργίνα.

* Πρόκειται για την ευρισκόμενη κοντά στην Πάτρα μονή Ομπλού.

[11] Η επιστολή υπάρχει στο Αρχείο του Ανδρέα Ζαΐμη. Τη δημοσίευσε ο Δ. Γατόπουλος στην εφημερίδα Εστία στις 9 Φεβρουαρίου 1938. Βλ. Σταύρου Σκοπετέα: Η έναρξις του υπέρ ελευθερίας ιερού Αγώνος, στον τόμο «Η Καλαμάτα εις την Επανάστασιν του 21», σελ. 67, σημ. 42. Σύλλογος προς Διάδοσιν των Γραμμάτων, 1948. (Δική μου η υπογράμμιση των λέξεων).

[12] Για το πού μετέβη έκαστος βλ. Π. Π. Γερμανού Απομνημονεύματα, οπ.παρ. σελ. 28.

[13] Βλ. Ι. Φιλήμων, Δοκίμιον, τ. Γ΄, σελ. 11.

[14] Θ. Κολοκοτρώνη: Απομνημονεύματα, σελ. 57, εκδ. Παναρκαδική Ομοσπονδία Ελλάδος.

[15] Βλ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄, σελ. 82, Εκδοτική Αθηνών.

[16] Ιωάννης Φιλίμων Ιστορικόν Δοκίμιον, τ. Γ΄, σελ. 70, εκδ. Ελεύθερη Σκέψις.

[17] Σύντομον Πανηγυρικόν Λογίδριον εκφωνηθέν εις την 25 Μαρτίου  παρ’ Αλεξάνδρου Δεσποτόπουλου εν τη Αγία Λαύρα, Πάτραι 1861.

[18]Κανέλλος Δεληγιάννης: Απομνημονεύματα, σελ. 183-4, 186-7, 197, 198, εκδ. Πελεκάνος.

 

[19] Αναργύρου Αναργύρου: Τα Σπετσιώτικά, τ. Α΄, σελ. 152. Το παραθέτει ο Απ. Δασκαλάκης, όπ. παρ. σελ. 71, σημ. 1. Για την ταυτοποίηση των αναφερόμενων γεγονότων, ο αναγνώστης πρέπει να έχει υπόψη ότι η Αγία Λαύρα απέχει μόλις 4 χμ. από την πόλη των Καλαβρύτων.

 

[20] Τόμας Γκόρντον, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, βιβλίο Α΄, τ. 1, σελ. 78, εκδ. Μπάυρον.

[21]Αντ. Πρόκες Όστεν: Ιστορία της Επαναστάσεως των Ελλήνων, τ. Α΄, σελ. 47, Αθήνησι 1868. Ο Πρόκες Όστεν ακολουθεί το νέο ημερολόγιο. Με βάση το παλιό, που ήταν τότε σε χρήση στην Ανατολή, η 4η Απριλίου αντιστοιχεί στην 23η Μαρτίου.

 

[22] Βλ. Τόμας Γκόρντον, οπ. παρ. σελ. ιγ΄.

[23]Βλ. Maxime Raybaud, Memoires Sur La Grece, τ. Α΄, σελ. 298, 1824. «D’ autres primats, et avec eux Germanos, archeveque de Patras, qui s’ etaient egalement achemines vers Tripolitza, voulant gagner du temps, s’ arreterent, sous diverses raisons, a Dimitzana et a Calavryta. Apres avoir epuise differents pretextes pour eviter de se rendre a la destination qui leur etait assignee, ils leverent, d’ un commun accord, l’ etendard de la croix dans cette derniere ville, le 4 avril 1821. Les Turcs qui s’ y trouvaient furent aussitôt desarmes, et gardes a vue dans quelques unes de leurs maisons ».

 

[24] Samuel Howe M. D.; An Historical sketch of the Greek revolution New York, 1828 (βλ. σελ. 18).

 

Χρήστος Α. Κορκόβελος

.

 

 

(2228) αναγνώσεις

7 comments

  1. ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΛΙΑ ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΟΥ ΣΚΑΪ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΠΟΥ ΠΑΝΕ ΝΑ ΠΕΡΑΣΟΥΝ ΟΙ ΕΘΝΟΑΠΟΔΟΜΗΤΕΣ,ΕΧΩ ΓΡΑΨΕΙ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΥ,ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΙΣΤΟΣΕΛ.ΤΗΣ”ΣΠΙΘΑΣ”. ΟΜΩΣ ΕΝΑ ΨΕΜΑ ΔΕΝ ΠΟΛΕΜΑΤΑΙ ΜΕ ΑΛΛΟ ΨΕΜΑ.ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΕΤΕ ΤΟ ΠΙΟ ΕΓΚΥΡΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ,ΤΑ ΠΑΣΙΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ Π.Π.ΓΕΡΜΑΝΟΥ,ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΚΗΡΥΞΗ ΕΠΑΝ/ΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΛΑΥΡΑ. ΑΓΝΟΕΙΤΕ ΤΟ ΠΑΣΙΓΝΩΣΤΟ, ΟΤΙ ΤΟΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟ 1821 ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΒΟΣΤΙΤΣΑΣ(ΑΙΓΙΟΥ)ΕΙΧΕ ΠΑΡΘΕΙ Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝ/ΣΗ ΣΤΟ ΜΩΡΙΑ,ΑΡΧΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ 25 ΜΑΡΤΙΟΥ,ΜΕ ΕΠΙΜΟΝΗ ΟΠΛΑΡΧΗΓΩΝ ΚΑΙ ΠΑΠΑΦΛΕΣΑ(ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΑΦΟΡΙΣΕ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑΖΕ “ΕΩΛΟ,ΑΡΠΑΓΑ”κλπ ο Π.Π Γερμανός…) ΚΙ ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ ΠΡΟΕΣΤΩΝ ΚΑΙ Π.Π.ΓΕΡΜΑΝΟΥ;;… ΚΑΙ ΟΤΙ ΑΠΟ ΤΙΣ 14 ΜΑΡΤΙΟΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΤΟ ΧΤΥΠΗΜΑ ΤΟΥ ΣΟΛΙΩΤΗ,ΕΠΙΣΠΕΥΔΟΜΕΝΗ ΕΤΣΙ ΚΑΤ΄ΕΝΤΟΛΗ Θ.ΚΟΛΟΛΟΤΡΩΝΗ,ΓΙΑ ΝΑ ΦΕΡΕΙ ΠΡΟ ΤΕΤΕΛΕΣΜΕΝΩΝ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΔΙΣΤΑΖΑΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚ.ΤΟΥ ΑΙΓΙΟΥ; Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ,Ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ, ΓΡΑΦΕΙ:”ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΜΑΣ ΕΓΙΝΕ ΕΙΣ ΤΑΣ 22 ΜΑΡΤΙΟΥ,ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑΝ…” ΣΤΙΣ 23 ΕΙΧΕ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣΕΙ Η ΠΑΤΡΑ..Ο Π.Π.ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΣΤΙΣ 25 ΜΑΡΤΙΟΥ ΕΥΛΟΓΗΣΕ ΤΑ ΟΠΛΑ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛ.ΑΓ.ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΜΕΝΗΣ ΠΑΤΡΑΣ.ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓ.ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ,ΕΚΔ.1992,ΑΝΑΦΕΡΕΙ:”ΚΑΘΙΕΡΩΘΗΚΕ ΟΜΩΣ Η 25η ΜΑΡΤΙΟΥΩΣ ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝ/ΣΗΣ,ΟΠΩΣ ΠΡΟΕΒΛΕΠΕ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ…ΚΥΡΙΩΣ ΓΙΑΤΙ ΣΥΜΠΙΠΤΕΙ ΜΕ ΤΗ ΘΡΗΣΚ.ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ.ΑΣΦΑΛΩΣ ΣΥΝΕΤΕΛΕΣΕ ΣΕΑΥΤΟ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΟΥΚΕΒΙΛ ΣΤΗΝ ΙΣΤ. ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝ.ΕΠΑΝ/ΣΗ,ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΕ ΤΟ 1824,ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΙΝΕΙ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΑΓ.ΛΑΥΡΑ”…-ΟΣΟ ΔΕΝ ΒΟΗΘΑΕΙ ΤΟ ΝΑ ΓΕΝΙΚΕΥΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΓΙΑ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΛΗΡΟ ΟΣΑ -ΠΟΛΛΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΑΛΗΘΗ- ΑΝΑΦΕΡΕΙ Ο”ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝ”ΣΤΗΝ “ΕΛΛΗΝ.ΝΟΜΑΡΧΙΑ”,ΑΛΛΟ ΤΟΣΟ ΔΕΝ ΒΟΗΘΑ,ΚΑΝΕΙ ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΗ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΜΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΘΝΟΑΠΟΔΟΜΗΤΕΣ,Η ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ.ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΛΛΗ ΕΞΑΛΛΟΥ Η ΣΤΑΣΗ Π.Π. ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΚΑΙ ΠΑΠΑΦΛΕΣΑ.ΑΣ ΗΤΑΝ ΚΙ ΟΙ ΔΥΟ ΚΛΗΡΙΚΟΙ.ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ… ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΤΟΝ ΚΛΗΡΟ! ΜΕ ΕΙΛΙΚΡΙΝΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ,ΚΩΣΤΑΣ ΝΤΟΥΝΤΟΥΛΑΚΗΣ,ΧΑΝΙΑ.

  2. Πολύς ντόρος πραγματικά έχει δημιουργηθεί τελευταία με την ιστορική σειρά του ΣΚΑI (προς χαρά των παραγωγών της). Μαινόμενοι (ως συνήθως) οι πολέμιοι αλλά και οι σύμμαχοι των δημιουργών της έρευνας ανταλλάσουν τα βέλη των γνώσεών τους χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα όσο γίνεται πιο αιχμηρούς χαρακτηρισμούς αλληλοκατηγορούμενοι.
    Παραβλέπουν όμως άπαντες την πεζή αλήθεια, που δεν είναι άλλη από τα χρωματιστά γυαλιά, μέσα από τα οποία, επιχειρούν οι περισσότεροι τη μελέτη της ιστορίας. Από την παιδική μου ηλικία (είμαι 60άρης σήμερα) θυμάμαι ζωηρά εκείνες τις μαγικές εικόνες (παιχνίδια) που ήταν ζωγραφισμένες με διαφορετικών χρωμάτων γραμμούλες και άλλαζαν ανάλογα με το χρώμα των γυαλιών που τις κοιτάζαμε. Αλλιώς τις βλέπαμε με τα κόκκινα γυαλιά, αλλιώς με τα πράσινα και αλλιώς με τα γαλάζια. Όταν όμως τις βλέπαμε χωρίς γυαλιά τότε δύσκολα μπορούσαμε να βγάλουμε άκρη για το θέμα τους.
    Κάπως έτσι συμβαίνει και με την ιστορική έρευνα. Δόξα τω Θεώ υπάρχουν εκατοντάδες καταγεγραμμένες μαρτυρίες για την περίοδο της Επανάστασης. Υπάρχουν τα σπουδαία (εκ 12 τόμων αποτελούμενα) Αρχεία της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Υπάρχει το Εθνικό μας Αρχείο (για όσους θέλουν την πραγματική έρευνα). Υπάρχουν φυσικά οι κλασσικές εγκεκριμένες (για εθνικούς λόγους) ιστορίες. Υπάρχουν δεκάδες απομνημονεύματα πρωταγωνιστών του Αγώνα. Υπάρχουν εκατοντάδες βιβλία ιστορικών. Υπάρχουν οι μαρτυρίες ξένων περιηγητών εκείνης της εποχής (που παρουσιάζουν βέβαια τα πράγματα ο καθένας ανάλογα με τις συμπάθειές του και τις απόψεις του. Υπάρχουν πάρα πολλά.
    Με λίγη νηφαλιότητα και περισσότερη αντικειμενικότητα στις αναγνώσεις ο καθένας μπορεί να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα αρκεί να βάλει φρένο στο φανατισμό του. Προσωπικά έχω γυρίσει ολόκληρη την Ευρώπη και την Τουρκία (ειδικά αυτή από το ένα άκρο στο άλλο) και ακόμη ψάχνω.
    Ο ελληνισμός (από πολιτιστικής απόψεως) αναδεικνύεται μέσα από την αλήθεια και όχι μέσα από τις σκόπιμες διαστρεβλώσεις της ιστορίας. Η Ορθοδοξία επίσης δεν νοθεύεται με ακραίους εθνικισμούς, ούτε δικαιούμαστε να την χρησιμοποιούμε ως σημαία σε αιματηρούς αγώνες.
    Υπό αυτό το πρίσμα και με μεγάλη προσοχή μπορούμε να φτάσουμε σε κάποια συμπεράσματα. Ποτέ όμως απόλυτα αποσαφηνισμένα. Ας γίνουμε περισσότερο μετριοπαθείς.
    Αλέξανδρος Καλέμης
    Ερευνητής – Συγγραφέας – Εκδότης

  3. Αγαπητέ κ. Ντουντουλάκη
    Πράγματι ένα ψέμα δεν πολεμάται με άλλο ψέμα. Δεν πολεμάται επίσης με απουσία της απαραίτητης ιστορικής αίσθησης και με κακοχωνεμένες γνώσεις.

    Επί των σχολίων σου, λοιπόν, έχω τούτες τις παρατηρήσεις:
    Α) Πράγματι στα Απομνημονεύματά του ο Π. Π. Γερμανός δεν αναφέρει τίποτα για κήρυξη της επανάστασης στην Αγία Λαύρα. (Σημειωτέον ότι στο κείμενό μου κάνω λόγο για “απόφαση που έλαβαν οι συνελθόντες στην Αγία Λαύρα να βαδίσουν το δρόμο της ένοπλης ρήξης” κι όχι για κήρυξη της επανάστασης). Ο ιεράρχης όμως δεν αναφέρει τίποτα και περί ευλογίας των όπλων εκ μέρους του στην πλατεία Αγίου Γεωργίου της Πάτρας. Αυτό το τελευταίο όμως δεν σε εμπόδισε να το αναφέρεις ως γεγονός. Γιατί η εφαρμογή δυο μέτρων και δυο σταθμών εκ μέρους σου;
    Είναι θέμα σύνεσης κι ορθής πρακτικής να δεχτούμε πως ό,τι δεν αναφέρει σ’ ένα κείμενο ο Χ εμπλεκόμενος, δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν συνέβη. Πρέπει να γίνει αποδεκτό ως γεγονός, εφόσον αυτό καταμαρτυρείται από σωρεία άλλων αξιόπιστων και σύγχρονων με τα γεγονότα πηγών. Λάβε υπ’ όψιν σου δε ότι τα Απομνημονεύματα του Π. Π. Γερμανού είναι ένα ατελές και ανολοκλήρωτο έργο, το οποίο δεν πρόλαβε να θεωρήσει και να επεξεργαστεί ο ιεράρχης, που τον βρήκε στο μεταξύ ο θάνατος.
    Β) Δεν υπάρχει θεωρώ σκόπιμο να αναφερθώ σε άλλες ανακρίβειες που είναι διάχυτες στα σχόλιά σου. Περιορίζομαι μόνο να πω ότι είναι αποκύημα φαντασίας ότι ο Π. Π. Γερμανός αφόρισε τον Παπαφλέσσα.

    Γ) Σχετικά με την αναφορά σου στην 25η Μαρτίου και τα γραφόμενα στο βιβλίο του δασκάλου, αντί άλλων σε παραπέμπω στο άρθρο μου, που φιλοξενείται εδώ στο Αντίβαρο με τίτλο: “Το ιστορικό υπόβαθρο της 25ης Μαρτίου”.

    Να είσαι πάντα καλά και καλή δύναμη να συνεχίσεις τον αγώνα σου από τις γραμμές της Σπίθας.

  4. Οι αρθρογράφοι της Καθημερινής (ομολογουμένως ικανοί στον χειρισμό του πληκτρολογίου και του λεξιλογίου) επιστρατεύθηκαν για να αιτιολογήσουν (και να υμνολογήσουν) την ‘υπερπαραγωγή’ του ομίλου τους, το ‘1821’ του ΣΚΑΪ. Τα επιχειρήματα γνωστά, τα έχουμε ξανακούσει πολλές φορές, ‘και μέρος τι πιστεύομεν’, κατά τον Απόστολο Παύλο. Ως απλός Έλληνας όμως θα ήθελα να υιοθετήσω μια πιο πρακτική στάση.
    Νομίζω ότι έχει διαφορά η ακαδημαϊκή ιστορία (ως γνωστικό αντικείμενο που υπόκειται σε έρευνα, μελέτη και αναθεώρηση) από την ιστορία ως μέρος της παράδοσης ενός έθνους και ενός λαού (ας την αποκαλέσουμε θρύλο ή έπος, όχι μύθο). Η διαφορά τους είναι η ίδια που έχει το Η2Ο ως χημική ένωση από το ‘νεαρόν ύδωρ’, το γάργαρο νεράκι που δροσίζει τη δίψα του κορακιασμένου: όση ατομική θεωρία κι αν του σερβίρεις για τα δυο υδρογόνα και το ένα οξυγόνο, δεν πρόκειται να κορέσεις τη δίψα του. Δώστου όμως ένα ποτήρι νερό, και το πρόβλημα λύθηκε, και ο άνθρωπος ζωντάνεψε.
    Που σημαίνει απλά ότι με την ακαδημαϊκή ιστορία και με τα επιχειρήματα τύπου «ναι μεν, αλλά» και «μια στο καρφί και μια στο πέταλο», δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε ούτε εθνικούς δεσμούς ούτε συνέχεια. Με σκοπό όχι την διαιώνιση κάποιου μίσους προς ‘προαιώνιους εχθρούς’ (αυτά συμβαίνουν κυρίως στο ποδόσφαιρο, με τα γνωστά αποτελέσματα), αλλά την επίγνωση ότι ‘ανήκουμε’ ως πρόσωπα σε μια μακρά ιστορική αλληλουχία γεγονότων, με τις καλές και τις κακές της στιγμές, για την οποία όμως είμαστε συνολικά περήφανοι. Η τεχνητή (και σκόπιμη, όπως φαίνεται) προσβολή της αλληλουχίας αυτής με την αμαύρωση προσώπων και θεσμών (π.χ. εκκλησία) και την αμφισβήτηση γεγονότων–εν ονόματι της ‘ιστορικής αλήθειας’– μαδάει ακόμη περισσότερο το νήμα της ιστορικής συνέχειας στη συνείδηση του λαού μας. Αυτή ακριβώς η τακτική βρίσκει πολλούς Έλληνες κάθετα αντίθετους.
    [Απεστάλη στην Καθημερινή 13/2/2011]

  5. ως Δρ. οθωμανολογίας ( ιστορίας και πολιτισμού της περιόδου αυτής ), τουρκομαθής, προσωπικός φίλος του ερευνητή των οθωμανικών αρχείων κ. Sukru Ilitzak, καθηγητών τουρκικών πανεπιστημίων κ.λ.π, αλλά και υπό την τιμητική ιδιότητα απογόνου αγωνιστών και φιλικού, συμβούλου ιστορικών θεμάτων του Ομίλου απογόνων αγωνιστών του 1821 ( http://www.apogonoi1821.gr ) έχων το βάρος της αντικρούσεως της εκπομπής του ΣΚΑΙ ( βλ. άρθρα μου : Τα ημαρτημένα, 1,2,3,4,5), δικηγόρος Ελλάδος και εξωτερικού, με προσωπική έρευνα σε αδημοσίευτα χ.φ αρχεία και με επίγνωση θεμάτων εκτός της γνωστής κοινής βιβλιογραφίας, σας ενημερώνω για τα εξής, αναφορικά με την αγ. Λαύρα ( εν συντομία ):
    Στ’ απομνημονεύματα του Π.Π.Γερμανού, ( ο οποίος μιλάει σε τρίτο πρόσωπο για τον εαυτό του ), σελ. 25-30 των εκδόσεων ΔΡΟΜΕΥΣ 1996, αναφέρεται στη σελ. 28 στιχ.22 : “..όθεν μερισθέντες ανεχώρησαν εκ της Λαύρας, ο μεν Π.Π. ο Κερνίκης και Ανδρέας Ζαήμης δια τα Νεζερά, ο δε Ασημάκης Ζαήμης και Φωτήλας δια την Κερπινήν, ο δε Σωτήριος Χαραλάμπης και Σωτήριος Θεοχαρόπουλος δια Ζαρούχλαν..”.
    Οπως αναφέρει ο Π.Π.Γερμανός κληθείς από Πάτρα να μεταβεί στην Τριπολιτσά μέσω Καλαβρύτων – Μαζεϊκων – Λεβιδίου ( αρχές Μαρτίου 1821 ), το απέφυγε για να μην εγκλωβιστεί εκεί και παρέμεινε στη μονή αγ. Λαύρας ( 4 χλμ. από Καλάβρυτα ) παριστάνων τον άρρωστο, από 08 έως και 18 Μαρτίου 1821. Δηλαδή ήταν για περίπου 10 ημέρες στην αγ. Λαύρα. Στις 17 Μαρτίου ( εορτή του αγ. Αλεξίου ) πανηγυρίζει η μονή ( μέχρι σήμερα ), λόγω της Κάρας του αγ. Αλεξίου που ευρίσκεται εκεί ,δωρεά των Παλαιολόγων ( υπάρχει και πύργος τους στα Καλάβρυτα), και επ΄ ευκαιρία της εορτής είχε μαζευτεί πλήθος προσκυνητών. Εγινε εορταστική δοξολογία , λόγω αγ. Αλεξίου, ο Π.Π.Γερμανός ( ως φιλικός ), αλλά και ο Κερνίκης/ Καλαβρύτων Προκόπιος έβγαλαν λόγο ποιμαντικό ( βλ. απομνημονεύματα Θεοδώρου Ρηγόπουλου γραμματέα του Πάνου Κολοκοτρώνη ) και “πιθανόν” έγινε η ορκωμοσία. Ο Π.Π.Γερμανός δεν αναφέρει λεπτομέρειες της δοξολογίας αφενός γιατί δεν συνειδοτοποιούσε πως την στιγμή εκείνη έκανε κάτι “συμβολικό” που αργότερα θα γινόταν η ενωτική πράξη του έθνους (δ/γμα Οθωνα 1838 ), αφετέρου οι δοξολογίες και οι ορκωμοσίες ήταν πολύ κοινότυπα την εποχή εκείνη , γινόντουσαν συνεχώς σε χωριά,εκκλησίες κ.λ.π και δεν υπήρχε λόγος λεπτομερούς αναφοράς τους ( σημ. Ο Π.Π.Γερμανός απεβίωσε ενώ ο Ιμπραήμ έκαιγε τον Μοριά και δεν ολοκλήρωσε τα κείμενά του με λεπτομέρειες ). Αναφέρουν όμως τη δοξολογία χ.φ άλλων αγωνιστών ( π.χ του φιλικού εκ Τσορωτά Ιωαν. Τσερνοτόπουλου ).
    Επίσης στο αρχείο αγωνιστών του 1821 ( εθνική βιβλιοθήκη ) στα κυτία ( κουτιά ) Νο 140, α.α 01954, 52/03722, 105/06833, 30/01045 κ.λ.π αναφέρονται τα ονόματα αγωνιστών όπως Θ. Μπουλιαρίτης, Δρούγκας Γεώργιος, Κωστόπουλος Σπυρίδων κ.λ.π με πιστοποιητικά που αναφέρουν ότι έλαβαν μέρος στη μάχη των Καλαβρύτων ( 21.03.1821 ) και προηγουμένως στα “γεγονότα” ( 17.03.1821 ) της Λαύρας.
    Αυτά ενδεικτικώς και όχι περιοριστικώς. Ομοίως ο όμιλος απογόνων αγωνιστών 1821 έχει πάμπολλα αδημοσίευτα έγγραφα που επιβεβαιώνουν τα ανωτέρω και η εκπομπή του ΣΚΑΙ αγνόησε άν και της τα προσφέραμε. Προφανώς γιατί είχε προειλημμένη απόφαση αποδομήσεως ..!!
    Επομένως αγ. Λαύρα υπήρξε και ο Π.Π.Γερμανός ήταν εκεί 08-18.03.2011. Μπορεί να μην έκανε ορκωμοσία όπως στον ρομαντικό πίνακα του Βρυζάκη, αλλά κάτι έγινε εκεί, όπως έγινε και στην Αρεόπολη ( 17.03.1821 ), στα Καλάβρυτα ( 21.03.1821 ) στην Καλαμάτα ( 22.03.1821 ), στο Αίγιο την Πάτρα ( 23-25.03.1821 ) κ.λ.π , την δε 25η Μαρτίου 1821 επεδόθη η διακήρυξις της ανεξαρτησίας στα προξενεία των ξένων δυνάμεων σε Καλαμάτα και Πάτρα, η οποία διακήρυξη δημοσιεύτηκε στα γαλλικά στην εφημερίδα le costitutionnel Παρισίων τον Ιούνιο του 1821 όπου εκεί αναφέρεται η αγ. Λαύρα. Ολα αυτά τα επιμέρους γεγονότα και με την σύμφωνη γνώμη των ζώντων αγωνιστών και της εκκλησίας, ο Οθων ( 1838 )τα συγκέντωσε στην 25η Μαρτίου ως εθνική επέτειο. Κάτι που κάνουν όλοι οι λαοί ( π.χ Αμερικανοί και Γάλλοι για 4 και 14 Ιουλίου αντιστοίχως ).
    Τα πράγματα είναι απλά. Δύσκολα τα κάνουν οι όψιμοι ερευνητές του 20ου και 21ου αιώνα, όπως του ΣΚΑΙ που εντέχνως αποκρύβουν ή αγνοούν τις χ.φ πηγές , έρευνες κ.λ.π
    Για τα υπόλοιπα παραπέμπω στα άρθρα μου και στο παρόν ( Αντίβαρο ) ,αλλά και στο σάιτ του ομίλου απογόνων αγωνιστών 1821. Εάν δεν υπήρξε αγ. Λαύρα και η εκκλησία απλώς ήθελε να υφαρπάξει το γέρας της επανάστασης, τότε γιατί αυτή η εμμονή με το συγκεκριμένο μοναστήρι και όχι με κάποιο άλλο, π.χ Πατρινό, ή Αιγιώτικο, ή Καλαματιανό , ή Αρκαδικό ; Εξάλλου εκτός των χ.φ κ.λ.π όλα τα δημοτικά τραγούδια και η προφορική παράδοση μιλούν για αγ. Λαύρα. Ξέρετε αυτά δεν αποδομούνται εύκολα γιατί πολύ απλά είναι αληθινά. Οτι και να λένε εμείς έχουμε τα χ.φ !!!
    Με εκτίμηση,
    Δημ. Σταθακόπουλος

  6. Έκπληξη προκαλεί η απορία και η αγανάκτηση (καθ΄ όλα δικαιολογημένη) εκείνων που μαζοχιστικά καθηλώνονται στους τηλεοπτικούς τους δέκτες, για να παρακολουθήσουν μια εκπομπή, που έχει χορηγό την Εθνική Τράπεζα. Προς τι τόσος θυμός; Κατ΄ αρχάς σκεφτείτε τι τιμωρία αξίζει σε τέτοια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, που χρησιμοποιώντας την τοκογλυφία εναντίον των Ελλήνων πολιτών, χρησιμοποιεί το προϊόν της κερδοσκοπίας εις βάρος τους επιχειρώντας και να τους εξανδραποδίσει ιστορικά και πνευματικά.
    Επιπλέον, ο εκδότης, επιχειρηματίας, γνωστός για τις περιβαλλοντικές του ανησυχίες, ας μην ξεχνούμε πως είναι ο πρώτος που μολύνει το περιβάλλον και μετά στέλνει τους αφελείς για δενδροφυτεύσεις. Αναρωτιέται κάποιος γιατί δεν επεμβαίνει αυτεπάγγελτα ο εισαγγελέας για τις παρανομίες του. Ενδεχομένως, γιατί έχει την προστασία ισχυρών υπερατλαντικών φίλων. Φίλοι, οι οποίοι χρησιμοποιούν τον επίσης γνωστό δημοσιογράφο, επικεφαλής των εκδόσεων του με ένα και μόνο στόχο. Να διαλύσουν ό,τι έχει απομείνει- από ένστικτο κυρίως -όρθιο σε αυτόν τον τόπο. Η εκπομπή απευθύνεται στην μεγάλη μάζα, δηλ. τους αμαθείς και ημιμαθείς. Ούτε η μία ούτε η άλλη κατηγορία θα μπούν στον κόπο να ερευνήσουν την αλήθεια των όσων τους σερβίρονται, με επιστημονικό μανδύα. Οι γνωστοί αποδομητές δεν απευθύνονται σε όσους έχουν συγκροτημένη προσωπικότητα, σκέψη και κυρίως ισχυρή παιδεία και όχι απλώς πανεπιστημιακά πτυχία. Μετά από τόσα χρόνια λοιπόν που εμείς οι ίδιοι φροντίσαμε να αποδομήσουμε την κοινωνία, την παιδεία και το αξιακό μας σύστημα είναι νομοτελειακό αυτό που ζούμε. Την περίοδο λίγο πριν από μια δεύτερη άλωση.
    Όμως, θα συνιστούσα να παρακολουθήσουμε όλοι με μέγιστη προσοχή το τι λέγεται από αυτούς τους ανεκδιήγητους τύπους. Κάθε τους λέξη, κάθε πρόταση στοχεύει σε ένα ευαίσθητο σημείο του σημερινού νεοέλληνα. Προσέξτε. Απευθύνονται κυρίως στην προσωπική ευμάρεια που διασφάλιζαν στους ραγιάδες οι οθωμανοί. Εν ολίγοις προετοιμάζουν τον αδαή λαό να μην αντιδράσει σε μια πιθανή δεύτερη ευκαιρία υπό μια ευρεία τουρκική (αυτήν την φορά) αυτοκρατορία, που όμως θα τους διασφαλίζει σχετικό πλούτο. Και αν βρεθεί στην περίοπτη θέση να γίνει ένα είδος κοτζαμπάση, τότε θα τρώει με χρυσά κουτάλια, εις βάρος των ομοφύλων του. Άλλωστε το είπαν καθαρά στο λογύδριο τους. Οι τούρκοι δεν εκμεταλλευόταν τους σκλάβους, αλλά οι κακοί έλληνες τσιφλικάδες.
    Μελετήστε καλά το Φίλμ, για να μάθετε ποιο είναι το σχέδιο τους, για να μπορείτε να πολεμήσετε με τα δικά τους όπλα, όσους είναι επιρρεπείς στις νέες ιδέες ισόβιας σκλαβιάς της χώρας, οικονομικής ή εδαφικής. Αλλά και για να ταπεινώστε αυτούς τους προσκυνημένους, τους κομπλεξικούς που το παίζουν ειδήμονες της ιστορίας και νομίζουν ότι μπορούν να γίνουν μετενσάρκωση του Θουκυδίδη.
    Μάλλον ανατριχιάζουν ακόμη και στο άκουσμα του Θουκυ, αλλά δεν γνωρίζω κάποιον αντίστοιχο οθωμανό ιστορικό, για να προσαρμοστώ στον ραγιαδισμό τους. Το δεύτερο και σημαντικότερο, θυμηθείτε: αυτοί οι άνθρωποι είναι απολύτως δυστυχείς διότι απλούστατα δεν ανήκουν πουθενά. Πρωτίστως δεν ανήκουν σε αυτήν την χώρα όπου γεννήθηκαν, αλλά την μισούν, γιατί δεν ταιριάζει με το πνεύμα τους, αυτό που νομίζουν ότι διαθέτουν και είναι αντάξιο των άλλων φίλων μας, των εθνικοσιαλιστών. Και εκείνοι πίστευαν ότι υπό την κατοχή τους οι ευρωπαϊκοί λαοί ζούσαν ευτυχείς στην Νέα Τάξη Πραγμάτων και όσοι διαφωνούσαν ήταν αρματωλοί και κλέφτες. Παραλλήλως, αυτοί οι ατελείς τύποι, με ημιτελείς ζωές και ατελείωτες διαδρομές στο πουθενά, δεν ανήκουν και σε κάποια άλλη χώρα. Για αυτό μισούν όσους έχουν ρίζες, γενιά. Η ζωή τους, το παρελθόν τους, η οικογένεια τους, βρίσκονται πίσω από την ανάγκη να κόψουν τα δεσμά τους. Προφανώς αισθάνονται ότι οι ευρωπαίοι και αμερικανοί φίλοι τους, τους βλέπουν λίγο αφ΄ υψηλού. Και πώς να τους πείσουν ότι είναι σημαντικοί; Λυγίζοντας κομψά την μέση, με μια ιδρωμένη χαιρετούρα και δείχνοντάς πως τους αναγνωρίζουν ως αφέντες. Ε, λοιπόν τίποτα δεν έμαθαν οι κιοτήδες. Τα αφεντικά τους, τους θεωρούν δεδομένους, χρήσιμους, αναλώσιμους και κυρίως τους απεχθάνονται. Την δουλικότητα δεν την εκτιμούν, τους δούλους μπορεί.
    Όσο ασχολείστε με τους δήθεν ειδικούς του 21 τους δίνεται αυτό που προσδοκούν, Σημασία. Ετοιμαστείτε για την μάχη που έρχεται και αφήστε τα τίποτα στην λήθη. Προσπεράστε τους. Η ιστορία πάντα προσπερνά τα μηδενικά.

  7. Συμπληρωματικά , σε όσα παραθέτει ο κ. Δημ. Σταθακόπουλος , αναφέρω την ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ του Παλαιών Πατρων ΓΕΡΜΑΝΟΥ , η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα των Παρισίων ” LE CONSTITUTIONEL JURNAL DU COMMERCE, POLITQUE ET LITTERAIRE ” [ 6 Ιουνίου 1821 ] . Η Διακήρυξη εξεφωνήθη εντός της Μονής των Αδελφών της Λαύρας του όρους Βελιά την 8η [ 20ή ] Μαρτίου 1821 και απευθύνεται πρός τον κλήρον και τούς πιστούς της Πελοποννήσου.
    Καταλήγει, η Διακήρυξις , ώς εξής : ” Αύριον, ακολουθούντες τον Σταυρόν, θα βαδίσωμεν πρός αυτήν την πόλιν των Πατρών, της οποίας η γή είναι ηγιασμένη από το αίμα του ενδόξου Μάρτυρος Αποστόλου Αγίου Ανδρέου. Ο Κύριος θα εκατονταπλασιάση το θάρρος σας. Ίνα δε προστεθούν είς υμάς δυνάμεις, σας απαλλάσσω από την νηστείαν της Τεσσαρακοστής, την οποίαν τηρούμεν.
    Στρατιώται του Σταυρού, ότι καλείσθε να υπερασπισθήτε, είναι αυτό τούτο το θέλημα του Ουρανού ! Εις το Όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος να είσθε ευλογημένοι και συγκεχωρημένοι από πάσας τας αμαρτίας σας “.
    Αυτά τα ολίγα , ουχί διά τούς μελετητάς της Ιστορίας, αλλά δια τούς “αναθεωρητάς” αυτής.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *