«Αλοίμονο αν κάθε άνθρωπος είχε όλες τις πατρίδες ίσα με τη δική του. Είπαμε πως όλες μοιάζουν, μα η δική του είναι πιο γλυκειά και πλουσιώτερη. Μα κάτι παραπάνω πρέπει να σου πω. Πιστεύω πως μόνο εκείνος που νοιώθει το δικό του εθνισμό μπορεί να νοιώσει καλά και των άλλων τις πατρίδες. Από τους ξένους μ’ αρέσουν όσοι νοιώθουν πως όλα τα έθνη μοιάζουν αναμεταξύ τους, κρατούν ωστόσο την εθνική τους την ψυχή, και το ξέρουν. Όσο και να μας είναι αληθινά αδιάφορη και γνωστή η αίσθηση της πατρίδας, μέσον της όμως μπορούμε και καταλαβαίνουμε τα έθνη, και από τα έθνη τον άνθρωπο. Έτσι εννοώ τον κοσμοπολιτισμό εγώ. Μονομιάς δεν μπορώ, όπως είμαι καμωμένος, να φτάσω στην έννοια της ανθρωπότητας, χρειάζονται στάδια πολλά στο μεταξύ. Πρώτα πρέπει να νοιώσω τον εαυτό μου όπως όπως, μόλις τον αναλύσω καλά θα νοιώσω βαθύτερα και το έθνος μου, από το έθνος μου φτάνω στα άλλα έθνη, έπειτα ξαναγυρίζω στον εαυτό μου και βλέπω την ανθρωπότητα. Όσοι λεν πως είναι κοσμοπολίτες και δεν περνούν απ’ όλ’ αυτά τα στάδια, πολύ λαφρειά το παίρνουν το ζήτημα και δεν μπορεί να νοιώθουν την ανθρωπότητα. Επειδή γενικεύουν, φαντάζονται πως νοιώθουν κάτι, μα είναι τόσο εύκολο να γενικεύει κανείς, το λογικό μας συνήθως δεν κάνει και τίποτε άλλο. Μπορεί να είναι και κουρασμένοι από κάθε σκέψη και πράξη, και από τεμπελιά γίνονται αδιάφοροι και λέγονται κοσμοπολίτες.» Ίων Δραγούμης
Φύλλα Ημερολογίου, 18 Μαρτίου 1919.