Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«[…] Προ των διαπραχθέντων κακουργημάτων ωχριά και η ωμή αγριότης των θηρίων. Τα θύματά των οι Τούρκοι εβασάνισαν απαισίως πριν η τα κατασφάξωσι. Απέκοπτον ώτα, ρίνας, απέσπον οδόντας, εξωρύγνυον οφθαλμούς, εβίαζον παρθένους, απέκοπτον τους μαστούς των και εις άπειρα άλλα μαρτύρια υπέβαλον προ του φόνου».
Μια μέρα σαν την σημερινή 18 Ιουνίου του 1919, μαύρη επέτειος. Μια ημερομηνία χαραγμένη με αίμα στις σελίδες της ελληνικής ιστορίας. Μια ημερομηνία που δεν ανήκει μόνο στον Ελληνισμό της Ιωνίας, αλλά σε ολόκληρο τον Ελληνισμό. Μια ημερομηνία, που όσα χρόνια κι αν περάσουν, όσα ημερολόγια κι αν αλλάξουν, όση σκόνη κι αν προσπαθήσει να ρίξει η λήθη πάνω της, θα παραμένει αιώνια ζωντανή. Γιατί εκείνες τις ημέρες, στις όχθες του Εύδωνα ποταμού, κάτω από τον καυτό ήλιο της ιωνικής γης, δεν σφαγιάστηκαν απλώς τριάντα ένας Έλληνες Πρόσκοποι. Σταυρώθηκε η αθωότητα. Μαρτύρησε η νεότητα. Δοκιμάστηκε η ίδια η ανθρώπινη συνείδηση.
Το Αϊδίνιο, η όμορφη ελληνική πόλη της Ιωνίας, αριθμούσε πριν από τα γεγονότα περίπου 35.000 κατοίκους, από τους οποίους περισσότεροι από 8.000 ήταν Έλληνες. Μια ακμαία κοινότητα με σχολεία, εκκλησίες, βιβλιοθήκες, συλλόγους και έντονη πνευματική ζωή. Όταν ο Ελληνικός Στρατός εισήλθε στην πόλη τον Μάιο του 1919, οι Έλληνες του Αϊδινίου πίστεψαν πως ύστερα από χρόνια διωγμών και φόβου έβλεπαν επιτέλους να ανατέλλει η ελευθερία.
Η ελπίδα όμως έμελλε να κρατήσει ελάχιστα.
Στις 15 Ιουνίου 1919, οι ένοπλες συμμορίες των Τσετών, ενισχυμένες από εθνικιστικά στοιχεία της περιοχής, εξαπέλυσαν γενική επίθεση εναντίον της πόλης. Ο ελληνικός στρατός, ύστερα από σκληρές συγκρούσεις και σοβαρές δυσκολίες ανεφοδιασμού, υποχώρησε από το Αϊδίνιο.
Και τότε άνοιξαν οι πύλες της κολάσεως. Οι φλόγες τύλιξαν τις ελληνικές συνοικίες. Οι δρόμοι γέμισαν πτώματα. Γέροντες αποκεφαλίστηκαν. Γυναίκες βιάστηκαν και δολοφονήθηκαν. Παιδιά σφαγιάστηκαν. Πάνω από χίλιοι Έλληνες της περιοχής βρήκαν μαρτυρικό θάνατο μέσα σε λίγες μόνο ημέρες.
Μέσα σε αυτή τη βιβλική καταστροφή υψώθηκαν σαν φλόγες ηρωισμού οι Πρόσκοποι του Αϊδινίου. Δεν ήταν στρατιώτες. Δεν είχαν ορκιστεί να πεθάνουν στα πεδία των μαχών. Ήταν παιδιά. Παιδιά που είχαν μάθει να υπηρετούν τον συνάνθρωπο. Παιδιά που είχαν μάθει να βοηθούν τον αδύναμο. Παιδιά που είχαν μάθει να αγαπούν την πατρίδα και τον άνθρωπο.
Κι όμως, όταν ήρθε η ώρα της δοκιμασίας, στάθηκαν όρθια. Οι μεγαλύτεροι πήραν όπλα και πολέμησαν δίπλα στους υπερασπιστές της πόλης. Οι μικρότεροι μετέφεραν πολεμοφόδια. Έτρεχαν ανάμεσα στις σφαίρες μεταφέροντας μηνύματα. Φρόντιζαν τραυματίες. Προστάτευαν γυναικόπαιδα. Έκαναν το καθήκον τους μέχρι τέλους. Όσοι πρόσκοποι δεν σκοτώθηκαν στις ένοπλες συγκρούσεις τελικά έπεσαν στα χέρια των τσετών επικεφαλής τους ήταν ο Αντνάν Μεντερές, αργότερα πρωθυπουργός της Τουρκίας και ενορχηστρωτής του πογκρόμ κατά των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη το 1955.
Έπειτα από μια δραματική νύχτα στο μπουντρούμι του Διοικητηρίου, στις 18 Ιουνίου 1919 οι 31 πρόσκοποι οδηγήθηκαν ανατολικά της πόλης, στις όχθες του Εύδωνα, του παραπόταμου του Μαιάνδρου, που έγινε τόπος του μαρτυρίου τους.
«Του αρχηγού Νίκου Αυγερίδη του έβγαλαν τα μάτια και τον κατακρεούργησαν. Τον Φιλοκτήτη Αργυράκη τον έγδαραν. Τον 19χρονο Μίνωα Βεϊνόγλου τον αποκεφάλισαν με σκουριασμένο μαχαίρι. Τους υπόλοιπους τους λόγχισαν και τους κατακρεούργησαν. Πολλών τα κορμιά ρίχτηκαν στο ποτάμι. Παλούκωσαν πολλές από τις σορούς και τις ευνούχισαν». Τις περιγραφές τις έκαναν πρόκριτοι του Αϊδινίου που είχαν κρυφτεί στο Διοικητήριο.
Ο άνθρωπος που η ελληνική μνήμη ταύτισε με τις τραγωδίες του Αϊδινίου και αργότερα με τα Σεπτεμβριανά του 1955, κατέληξε στην αγχόνη τελικά που του άξιζε (βλ 1ο σχόλιο) το 1961, ύστερα από το στρατιωτικό πραξικόπημα που ανέτρεψε την κυβέρνησή του. Όμως η ιστορία δεν τελείωσε εκεί.
Όταν ο Ελληνικός Στρατός επέστρεψε και αντίκρισε το μέγεθος της καταστροφής, όταν οι στρατιώτες αντίκρισαν τα καμένα σπίτια, τα πτώματα των αμάχων και τα βασανισμένα παιδιά του Προσκοπισμού, η οργή μετατράπηκε σε πολεμική θύελλα. Τότε εμφανίστηκε ο Γεώργιος Κονδύλης. Ο θρυλικός «Κεραυνός». Ο αξιωματικός που αρνήθηκε να λυγίσει μπροστά σε απειλές και τελεσίγραφα. Διέσχισε τον Μαίανδρο, καταδίωξε τους Τσέτες στα ορεινά λημέρια τους και έγινε θρύλος ανάμεσα στους άνδρες του. Η δράση του μετά τα γεγονότα του Αϊδινίου πέρασε στη στρατιωτική ιστορία ως μία από τις πλέον τολμηρές επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
Κι όμως… Ούτε οι νίκες, ούτε οι επιχειρήσεις, ούτε οι θρύλοι μπόρεσαν να φέρουν πίσω τα παιδιά. Δεν μπόρεσαν να σβήσουν τον πόνο των μανάδων. Δεν μπόρεσαν να ξαναδώσουν ζωή στα πρόσωπα που χάθηκαν.
Γι’ αυτό και σήμερα, 107 χρόνια μετά, δεν στεκόμαστε μπροστά στη μνήμη των Προσκόπων του Αϊδινίου με μίσος. Στεκόμαστε με δάκρυα. Με σεβασμό. Με εθνική ευγνωμοσύνη. Γιατί εκείνα τα παιδιά απέδειξαν πως η αληθινή γενναιότητα δεν μετριέται με βαθμούς και παράσημα. Μετριέται με το πόσο ψηλά μπορεί να σταθεί η ψυχή μπροστά στον φόβο. Και οι Πρόσκοποι του Αϊδινίου στάθηκαν πιο ψηλά από τον θάνατο.
107 χρόνια μετά… Η Ιωνία τους θυμάται. Ο Ελληνισμός τους τιμά. Και οι ψυχές τους εξακολουθούν να φωτίζουν τον δρόμο του χρέους, της πίστης και της αυτοθυσίας.
Αιωνία η μνήμη τους.
Αθάνατοι οι Πρόσκοποι του Αϊδινίου.
Αθάνατοι οι Μάρτυρες της Ιωνίας.
Δεν ξεχνούμε. Ποτέ.
✍ Στυλ. Καβάζης