Ίων Δραγούμης: Αντινομίες και ανορθολογισμοί στο βωμό της «Μικράς πλην εντίμου Ελλάδος»

Ο Δραγούμης
μπορεί να θεωρηθεί ως μια από τις ενδιαφέρουσες φυσιογνωμίες του βαλκανικού
ελληνισμού. Όχι τόσο γιατί κατενόησε την ιστορική εποχή στην οποία ζούσε. Ούτε
γιατί πρόσφερε κάτι στη θετική αντιμετώπιση των πρωτοφανών προκλήσεων και στην
ευτυχή έκβαση των μεγάλων συγκρούσεων. Αλλά γιατί προσπάθησε στο μέτρο των
δυνατοτήτων του να συγκροτήσει ένα ουτοπικό σύστημα επιβίωσης του ελληνισμού σε
μια ιδιαιτέρως κρίσιμη εποχή ριζικού, ολοκληρωτικού μετασχηματισμού της
ευρύτερης περιοχής μας.
[1] Ανεξάρτητα απ’ το γεγονός ότι το σχήμα που φαντάστηκε ο Δραγούμης -και
πάλεψε πολιτικά με δραματικές συνέπειες για την υλοποίησή του- δεν
αντιστοιχούσε στις ανάγκες της εποχής και αντιθέτως υπονόμευε τη θετική
αντιμετώπιση, εν τούτοις συνέβαλε στο να διακρίνουν σήμερα οι μελετητές τις
τότε αντιφάσεις και υστερήσεις του ελληνικού κόσμου.

Στο
πρόσωπό του, όπως και στο πρόσωπο του Παντελή Πουλιόπουλου –που πρωτοστάτησε
στη δημιουργία των αντιπολεμικών πυρήνων στο μικρασιατικό μέτωπο- αποτυπώνονται
με τη μεγαλύτερη δυνατή διαύγεια τα αγεφύρωτα συμφέροντα των ηγετικών ομάδων
του βαλκανικού ελληνισμού με τους Έλληνες της Ανατολής, καθώς και οι γιγάντιες
διαφορές  που υπήρξαν τότε  μεταξύ Βαλκάνιων Ελλήνων διανοουμένων  και Μικρασιατών, κυρίως Ιώνων και Ποντίων.
[2] 

 

Η εποχή του Ίωνα
Δραγούμη

 

Κρίνοντας
σήμερα τον Ίωνα Δραγούμη πρέπει να οριστούν τα κριτήρια με τα οποία θα τον
προσεγγίσουμε. Τα κριτήρια αυτά δεν μπορούν να είναι άλλα από την πρακτική
σημασία των θεωριών που με σαφήνεια διατύπωσε και με συνέπεια υποστήριξε, στο
συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο. Ο Δραγούμης δεν μπορεί να κριθεί ως διανοούμενος
γιατί ο ίδιος θεωρεί ότι του λείπουν εκείνες οι αναγκαίες γνώσεις για να
κατανοήσει τη λειτουργία των κοινωνιών. Στον διάλογό του με τον Γ. Σκληρό
δηλώνει ευθαρσώς: «Εγώ δε γνώρισα τον Χέγκελ, ούτε έμαθα τι πάει
να πει διαλεχτική και μεταφυσική μέθοδος
[3] Δεν μπορεί να κριθεί ούτε ως ένας
ονειροπόλος ιδεαλιστής, γιατί ο ίδιος πάλι εκτός από μαχόμενος διπλωμάτης
είναι, αλλά και δηλώνει, «πολιτικός»:
«Είμαι κ. Σκληρέ πολιτικός. Εμείς οι πολιτικοί πηγαίνουμε
σύμφωνα με τις περιστάσεις – δηλαδή βλέποντας και κάνοντας….
».[4] Άρα, θα πρέπει να κριθεί σε επίπεδο πραγματικής πολιτικής πρότασης,
την εποχή που κατέρρεαν οριστικά οι Αυτοκρατορίες και τη θέση τους καταλάμβαναν
τα έθνη-κράτη.

 

            Ο Δραγούμης έζησε την εποχή της
άνθισης των οθωμανικών ελληνικών κοινοτήτων εξαιτίας του Τανζιμάτ και της
εμφάνιση των βαλκανικών εθνικιστικών ανταγωνισμών. Ανταγωνισμοί που κορυφώθηκαν
με την εμφάνιση της Εξαρχείας  και την
προσπάθεια του βουλγαρικού εθνικισμού να κυριαρχήσει βιαίως τόσο στην Ανατολική
Ρωμυλία όσο και στην οθωμανική Μακεδονία. Η προσπάθεια για αποφυγή των
δυσάρεστων εξελίξεων, οδήγησε στην επεξεργασία κάποιων σχεδίων ελληνο-τουρκικής
συνεννόησης που τελικά θα κωδικοποιηθούν με την ιδέα για τη δημιουργία μιας
ελληνοοθωμανικής  ομοσπονδίας.
[5]

            Η
ανάδειξη της σλαβικής παραμέτρου ως της βασικής απειλής και της κύριας
αντίθεσης στους εθνικούς ανταγωνισμούς εκείνης της εποχής, θα οδηγήσει τον
Δραγούμη στην υποτίμηση της πραγματικής κύριας αντίθεσης. Αυτής των
χριστιανικών λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τον μιλιταριστικό τουρκικό
εθνικισμό. Ο Δραγούμης θα παραγνωρίσει πλήρως τη νέα αποφασιστική παραμέτρο που
προστίθεται στη δύσκολη εξίσωση των διαδικασιών μετασχηματισμού της περιοχής
μας: τον τουρκικό εθνικισμό, όπως θα εκφραστεί στο πρόσωπο των Νεοτούρκων με το
στρατιωτικό κίνημα του 1908. Θα παρασυρθεί και ο ίδιος από τις πλαστές επικλήσεις
των συνθημάτων του γαλλικού Διαφωτισμού και θα επενδύσει στη νεοτουρκική
πολιτική πρόταση. Ακριβώς γι αυτό θα αντιταχθεί στη νέα πολιτική παμβαλκανικής
αντι-νεοτουρκικής συμμαχίας που θα εγκαινιάσει ο Βενιζέλος –ο οποίος ως
προερχόμενος από την πρόσφατα απελευθερωμένη Κρήτη κατανοεί τις πραγματικές
αντιθέσεις.

Βαλκάνιοι εθνικιστές VS Mικρασιάτες
σοσιαλιστές

            Σε αντίθεση με τον Δραγούμη, οι
Έλληνες διανοούμενοι που κατάγονταν από τις ελληνικές περιοχές της Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας αποδεικνύονται πολύ πιο ρεαλιστές και καίριοι στις επισημάνσεις
τους. Το νεοτουρκικό κίνημα του 1908 αντιμετωπίστηκε από τον Γ. Σκληρό -που
γεννήθηκε στην Τραπεζούντα του Πόντου- και τον Δ. Γληνό -από τη Σμύρνη της
Ιωνίας- ως ένα απειλητικό εθνικιστικό κίνημα μιας στρατιωτικής γραφειοκρατίας,
η οποία απειλούσε τα ζωτικά συμφέροντα των υπόδουλων λαών. Δεν είναι βέβαια
τυχαίο ότι και οι δύο προέρχονται από το μικρασιατικό σοσιαλιστικό κίνημα, το
οποίο ανδρώθηκε συγκρουόμενο με την αυταρχική Οθωμανική Αυτοκρατορία.

 

Ο
Γ. Σκληρός θεωρούσε ότι ο ιστορικός ρόλος της Ελλάδας ήταν η απελευθέρωση των
αλύτρωτων Ελλήνων: “…Μόνο μια γενική
ένωση όλων των μη τουρκικών στοιχείων σε ένα πολιτικό συνασπισμό και μια
ανάλογη πανβαλκανική συμμαχία και επιμαχία των κρατών του Αίμου, θα μπορέσει να
ισοφαρίση τις δυνάμεις του μουσουλμανικού τουρκικού όγκου, και να βάλη από τη
μια τις σωβινιστικές υπερβολές των Νεοτούρκων σε ομαλά όρια, και από την άλλη
να υποδείξη σε μερικές μεγάλες Δυνάμεις, πώς το ζήτημα της Ανατολής είναι
μονάχα ζήτημα των λαών της, που έχουν πια αρκετά χειραφετηθή, ώστε να βρουν
μόνοι τους τα κατάλληλα μέσα για την περιφρούρηση των εθνικών τους δικαιωμάτων,
δηλαδή αυτού του πολιτισμού ολάκερης της Ανατολής.”
[6]

 

            Ο Δ. Γληνός γράφει με εξαιρετική
οξυδέρκεια: “Εύρομεν ότι ο μόνος τρόπος
αμύνης των μη Τούρκων κατά του επιδιωχθησομένου αμειλίκτως εκτουρκισμού είνε η
συστηματική διοργάνωσίς των ως πολιτικών παραγόντων…η μόνη
ultima ratio κατά του εσχάτου κινδύνου των εν Τουρκία Χριστιανών… είνε η
στρατιωτική και ναυτική οργάνωσις η σκόπιμος και τελεία και επί ωρισμένου
σχεδίου προπαρασκευή προς δράσιν των περί την Τουρκία χριστιανικών κρατών… Η
τουρκική αστική τάξις θα φανή συμβιβαστική μόνον, εάν γνωρίζει ότι απέναντί της
έχει ωργανωμένους και ισχυρούς αντιπάλους, έτοιμους να αναλάβωσι τον περί
πάντων αγώνα.»
[7]

Ο Δραγούμης θα
παραμείνει προσκολλημένος στις εκτός τόπου και χρόνου εμμονές του, παρά το
γεγονός ότι από το 1910 οι Νεότουρκοι αλλάζουν πολιτική και αρχίζουν τις
διώξεις κατά των χριστιανικών πληθυσμών. Αποκορύφωμα θα αποτελέσει η επίσημη
απόφασή τους σε συνέδριο στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη (Οκτώβριος 1911) για
επίλυση του «εθνικού προβλήματος» της
Αυτοκρατορίας με την εξόντωση ή τη βίαιη 
αφομοίωση  των χριστιανικών
πληθυσμών. Mετά τους Βαλκανικούς Πολέμους η γραμμή
του συνεδρίου του 1911 εκφράστηκε με τη δημιουργία συγκεκριμένων θεσμών, όπως
το Γραφείο Εγκατάστασης Φυλών και Μεταναστών. Ο Taner Aksam γράφει: «Υπάρχουν αποδείξεις ότι ο Gokalp συνέταξε
ειδικές μελέτες για τις μειονότητες της αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένων και
των Αρμενίων. Αυτές ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου να συγκεντρωθεί
λεπτομερής γνώση για την εθνικοθρησκευτική δομή της Ανατολίας. Ενα ειδικό
τμήμα, το Γραφείο Εγκατάστασης Φυλών και Μεταναστών, το οποίο συστάθηκε το
1913, ασχολούνταν ειδικά με ζητήματα διασκορπισμού και επανεγκατάστασης
πληθυσμών»
.
[8]

            Για την
υλοποίηση των σχεδιασμών είχε δημιουργηθεί μια παρακρατική οργάνωση με την
επονομασία Ειδική Επιτροπή (Teskilat i Mahsusa), για να φέρει εις πέρας τις
εκτοπίσεις. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει τη δράση της με τους Έλληνες της Ιωνίας. Ο
Taner Aksam γράφει: «Η δράση της εναντίον
του “εσωτερικού εχθρού” είχε αρχίσει πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η
εκτόπιση του ελληνικού πληθυσμού του Αιγαίου, μέσω τρομοκρατίας και
απαλλοτρίωσης των ιδιοκτησιών του, είχε πραγματοποιηθεί ως μέρος του σχεδίου
για την ομογενοποίηση της Ανατολίας».

Παρόλα αυτά, ο
Δραγούμης θα συνεχίσει να αντιμάχεται με πάθος την «ελλαδική πολιτική των
προσθηκών (εδαφών)»
, και να πιστεύει ότι είναι δυνατή η αντισλαβική
ελληνοτουρκική συνεννόηση και συνεργασία
[9]. Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζε ακόμα και
τότε την προοπτική των ελληνο-τουρκικών σχέσεων: «Απώτερος σκοπός μας πάντοτε θα είναι η σύμπηξις Ανατολικής
Ομοσπονδίας».
Από το σημείο εκείνο και με αφορμή την αντίθεσή του στους
Βαλκανικούς Πολέμους, ο Δραγούμης θα βρεθεί στο αντιβενιζελικό στρατόπεδο. Με
κείμενό του, με αφορμή τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο (1912-13), απορρίπτει ξεκάθαρα
τη στρατηγική του Βενιζέλου που υλοποιήθηκε με την πετυχημένη αντι-νεοτουρκική
συμμαχία των χριστιανικών κρατών της Βαλκανικής.
[10]

Ο Δραγούμης και τα Νοεμβριανά

            Με
την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Νεότουρκοι θα αρχίσουν την συστηματική
υλοποίηση των προαποφασισμένων σχεδίων τους για 
εξόντωση των χριστιανικών πληθυσμών. Με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου
Πολέμου άρχισε η «εκκαθάριση θυλάκων μη
τουρκικών πληθυσμών που είχαν συγκεντρωθεί σε στρατηγικά σημεία
»
[11]. Το σχέδιο είχε την απόλυτη υποστήριξη των Γερμανών συμμάχων των
Νεότουρκων και κάποια σημεία του υλοποιήθηκαν από κοινού. O Taner Aksam αναφέρει:
«Συντάχθηκαν λεπτομερή σχέδια για τον
εκτουρκισμό της Ανατολίας μέσω της εκκαθάρισης των χριστιανικών πληθυσμών. Τα
ίδια μέτρα εφαρμόστηκαν στην περιοχή του Αιγαίου από την άνοιξη του 1914. Η
Επιτροπή Ενωση και Πρόοδος πήρε μια ξεκάθαρη απόφαση. Η πηγή των προβλημάτων
στη δυτική Ανατολία θα απομακρυνόταν, οι Ελληνες θα εκδιώκονταν με πολιτικά και
οικονομικά μέτρα. Πριν από οτιδήποτε άλλο ήταν ανάγκη να αποδυναμωθούν οι
οικονομικά ισχυροί Ελληνες…. Αποφασίστηκε να επικεντρωθούν οι δραστηριότητες γύρω
από τη Σμύρνη που θεωρείτο κέντρο της υπονομευτικής δραστηριότητας
».
[12]

            Από το 1916 η πολιτική αυτή θα
εφαρμοστεί με ιδιαίτερη ένταση στον Δυτικό Πόντο.
[13]

 

            Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής δεκάδες χιλιάδες Έλληνες από την
Ιωνία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη θα καταφύγουν στην Ελλάδα. Μια Ελλάδα
όμως διχασμένη, η οποία φαίνεται να μην κατανοεί την ιστορική εκείνη στιγμή της
οριστικής αλλαγής του γεωπολιτικού χάρτη. Η φιλογερμανική ουδετερότητα της
Μοναρχίας θα οδηγήσει σε ακρότητες, όπως η παράδοση της Ανατολικής Μακεδονίας
από τον Ι. Μεταξά στους Βουλγάρους, η άρνηση εφαρμογής της ελληνοσερβικής
Συνθήκης και η επίτευξη λόγω της ουδετερότητας της μεγάλης ήττας των συμμάχων
στην Καλλίπολη. Αντίθετα, η βενιζελική παράταξη θα συνδέσει τα συμφέροντα του ελληνισμού
με την Αντάντ και θα επιχειρήσει, έστω και την ύστατη στιγμή την έξοδο στον
πόλεμο και την υποταγή του φιλογερμανικού κράτους της Αθήνας.

 

Ένδειξη
της τραγικής κατάστασης που είχε περιέλθει ο ελληνισμός εκείνη τη στιγμή και της
απόλυτης αλλοτρίωσης, θα είναι το πογκρόμ κατά των προσφύγων, ως βενιζελικών,
που θα εξαπολυθεί στην Αθήνα το Νοέμβρη του 1916 από τις πρωτοφασιστικές
παρακρατικές ομάδες των «Επιστράτων»
που είχαν ιδρύσει οι Δημήτριος Γούναρης και Ιωάννης Μεταξάς. Το Νοέμβριο του
‘16, στη φιλογερμανική  Αθήνα θα γίνουν σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ των
Γάλλων, που αποβιβάστηκαν με βάση συμφωνία που υπογράφτηκε, και των
παρακρατικών αντιβενιζελικών ομάδων των «Επιστράτων». Στο στόχαστρο
των ένοπλων παρακρατικών θα βρεθούν επίσης οι Κρητικοί της Αθήνας και οι
πρόσφυγες από την οθωμανική Ανατολή. Υπήρξε αληθινό πογκρόμ με προγραφή σπιτιών
και καταταστημάτων που είχαν σημαδευτεί με κόκκινη μπογιά. Οι «τίμιοι» βασιλικοί ανέλαβαν να «μολύνουν» με το αίμα των «προδοτών»
βενιζελικών τα όπλα τους. Το σύνθημα των παρακρατικών ήταν: «Ο βασιλιάς μας
θα ζώσει το σπαθί, θα σφάξει Αγγλογάλλους και βενιζελικούς μαζί».
Ο Γεώργιος Βεντήρης
γράφει: από της 19 μέχρι 23 Νοεμβρίου, ωδηγούντο πλησίον του φθισιατρείου
«Σωτηρία» Μικρασιάται κυρίως πρόσφυγες και εθανατώνοντο ως κατάσκοποι των
Αγγλογάλλων»
.
[14] Ο Φοίβος
Γρηγοριάδης
υπολογίζει ότι ο αριθμός των δολοφονημένων ήταν
περί τους 20. Γράφει: «απλοί άνθρωποι του λαού θα δολοφονηθούν στους
δρόμους και στα μικρά Φρουραρχεία (σ.τ.σ συνοικιακά κέντρα των Επιστράτων)»
[15]

 

Ο Δραγούμης δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται το ευρύτερο ιστορικό
πλαίσιο, που υπάρχει πίσω από τις ενδοελλαδικές συγκρούσεις, ούτε το διακύβευμα
της συμμετοχής του ελληνισμού στο νέο υπό διαμόρφωση μετα-οθωμανικό κόσμο.
Αντίθετα, φαίνεται ότι συντάσσεται ολόψυχα με την πολιτική των Επίστρατων. Για τον Δραγούμη «λαός» στα κείμενά του, είναι μόνο οι
μοναρχικοί παλαιοελλαδίτες. Καμιά λέξη συμπάθειας δε θα γραφτεί για τα άτυχα
εκείνα θύματα του Διχασμού, που η πολιτική των Νεοτούρκων είχε οδηγήσει ως
πρόσφυγες και ικέτες στην ελεύθερη Ελλάδα. Το αρνητικό στερεότυπο κατά των
Ελλήνων της Ανατολής που είχε δημιουργηθεί στην ελλαδική κοινωνία από τη
φιλομοναρχική προπαγάνδα θα επιβεβαιωθεί πλήρως από τον Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος
το 1919 θα γράψει ότι οι Μικρασιάτες, όπως και οι Κρητικοί, ήταν τα όργανα
υποταγής της Παλαιάς Ελλάδας στον «αγγλογαλλικό
ιμπεριαλισμό».
Και ότι «θα σαρωθούν
από τα λαϊκά κύματα που υψώνονται
». Ο Δραγούμης εμφανίζεται με έναν
υποτιμητικό έως και ρατσιστικό λόγο κατά των Μικρασιατών, των νησιωτών της
Μυτιλήνης, της Χίου, της Σάμου, της Ρόδου και Κύπρου. Ιδιαιτέρως βρίσκονται στο
στόχαστρό του οι Κρητικοί: «Έχει και τους
Κρητικούς, που ήταν πάντα μισθοφόροι»
.
[16]

 

Ίσως η συμβολικότερη κίνηση του Δραγούμη στα Νοεμβριανά, που αποδείκνυε
πλέον  ότι είχε ωθηθεί σε μια φανατική
υποστήριξη του μοναρχισμού και των πρακτικών του, φαίνεται να είναι η
εγκατάλειψη της έως τότε συντρόφου του Πηνελόπης Δέλτα, της οποίας ο πατέρας είχε
συλληφθεί  από τους αποθηριωμένους Επίστρατους.
[17]

 

 

«Σφυρί δρεπάνι / ελιά στεφάνι»

 

            Η βία αυτή των
μοναρχικών, θα προκαλέσει στη συνέχεια τη βία των βενιζελικών, οι οποίοι θα
καταπιέσουν στο έπακρο τους φιλομοναρχικούς αντιπάλους τους. Η διαδικασία αυτή
της εναλλαγής των βίαιων συμπεριφορών θα χαρακτηρίσει τη νεοελληνική πολιτική
ζωή καθ’ όλο το Μεσοπόλεμο.

 

Η συμμετοχή όμως της Ελλάδας στο Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των
νικητών  θα επιτρέψει την ελληνική πλευρά
να συμμετάσχει στα σχέδια διαμόρφωσης του νέου κόσμου μετά την αποχώρηση από
την Ιστορία της προνεωτερικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η ύψιστη αυτή πρόκληση
θα αντιμετωπιστεί με ιδιαίτερο σκεπτικισμό από το μοναρχικό χώρο. Χαρακτηριστική
είναι η αποστροφή του Ιωάννη Μεταξά προς οποιαδήποτε ελληνική εμπλοκή της
Ελλάδας στη Μικρά Ασία ήδη από το 1915. Σε έγγραφό του προς τον μονάρχη,
αναπτύσσει τις απόψεις αυτές με βάση τις οποίες θεωρείται «αποικιακή» η ελληνική πρόθεση επέκτασης της κυριαρχίας στα
μικρασιατικά παράλια. Στο ίδιο έγγραφο ο Μεταξάς εκτιμούσε ότι οι Γερμανοί θα
είναι οι τελικοί νικητές στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο.
[18] Ο Ίων Δραγούμης θεωρούσε ότι το εγχείρημα ήταν ανέφικτο, εφόσον
προϋπέθετε τη διεξαγωγή ενός νέου πολέμου, και ότι ο στόχος θα έπρεπε να είναι
η δημιουργία ενός κοινού ελληνοτουρκικού μικρασιατικού κράτους και όχι ενός
καθαρά ελληνικού.        Ακόμα και τον
Φεβρουάριο του ’19, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στο στρατόπεδο των νικητών και
επίκειντο οι μεταπολεμικές διευθετήσεις, ο Δραγούμης κατήγγειλε τις «κοινες ελπίδες» και «την ελπίδα του κοινού κέρδους» που
είχαν οι  «Αγγλογάλλοι ιμπεριαλιστές και ο Βενιζέλος».
[19] Παρόμοιες απόψεις μ’ αυτές του μοναρχικού χώρου θα διατυπώσει και το
νεαρό ελλαδικό κομμουνιστικό κίνημα που θα συγκροτηθεί ως ΣΕΚΕ.
[20]

 

Ενώ η γενοκτονία στην Ανατολή από τον τουρκικό εθνικισμό έχει ξεκινήσει
από το 1914, πλήθη προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, την Ιωνία και τον Πόντο έχουν
κατακλύσει το ελληνικό κράτος και υπάρχει το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο θα
αντικατασταθεί η πολυεθνική μουσουλμανική Αυτοκρατορία -που πλέον εξαφανίζεται
από το ιστορικό προσκήνιο- για τον Δραγούμη και τη μοναρχική παράταξη, όπως και
για το ΣΕΚΕ των Μπεναρόγια και 
Πουλιόπουλου, δεν υπάρχουν εθνικά ζητήματα, ούτε υπάρχει ανάγκη εθνικής
απελευθέρωσης των Ελλήνων ή των Αρμενίων της Ανατολής.

             

            Η αντίθεση του
μοναρχικού χώρου στην προσπάθεια της απελευθέρωσης των Ελλήνων της Ανατολής θα
εκφραστεί με την υποτίμηση της συνθήκης των Σεβρών και τη μοιραία απόπειρα κατά
του Ελ. Βενιζέλου στο σταθμό Λυών του Παρισιού. Οι συνέπειες αυτής της απόπειρας
ήταν τρομακτικές. Καταρχάς, θα προκαλέσει την  άγρια δολοφονία στην Αθήνα του Ίωνα Δραγούμη
από βενιζελικούς μπράβους.
[21] Απ’ την άλλη, φαίνεται ότι η απόπειρα αυτή επέφερε την ψυχολογική
κατάρρευση του Βενιζέλου και τον οδήγησε στην εγκληματική απόφαση για
διενέργεια εκλογών εν μέσω του μικρασιατικού πολέμου, τη στιγμή που όλοι του οι
αντίπαλοι ήταν αντιπολεμικοί.

 

            Ο Δραγούμης, κατά την
τελευταία του περίοδο φαίνεται ότι ολίσθησε και σε φιλομπολσεβικικές θέσεις και
άρχισε να επεξεργάζεται έναν πρώιμο εθνικοσοσιαλισμό
[22]: «Τώρα μπαίνω σε μια σοσιαλιστική και ανθρωπιστική περίοδο. Αρχίζω
να λαβαίνω συνείδηση του αναρχισμού μου (1917-1919) και προχωρώ…»

 

            Στο νέο του αυτό όραμα
δεν υπάρχει χώρος για τους αλύτρωτους Έλληνες της Ανατολής και για υποστήριξη των
κερδών από τη Συνθήκη των Σεβρών. Η «Μικρά
πλην έντιμος Ελλάς»
με λιγάκι σοσιαλισμό πλέον, φαίνεται να είναι η νέα του
πρόταση. Για τον Δραγούμη το
μικρασιατικό εγχείρημα αποτελεί «ιμπεριαλισμό».
Κατά συνέπεια, εάν
δεν είχε δολοφονηθεί και ζούσε, είναι πιθανότατο ότι σε πολιτικό επίπεδο θα πρωτοστατούσε
στην παράδοξη προεκλογική αντιπολεμική βασιλο-κομμουνιστική” συμμαχία, η οποία έτσι κι
αλλιώς διαμορφώθηκε  στην Αθήνα στη βάση
της κοινής αντίληψης για τα μικρασιατικά. 
Πιθανότατα θα ήταν η εμβληματική μορφή του αντιμικρασιατικού,
αντιπολεμικού χώρου, εφόσον ο Δραγούμης συγκέντρωνε ήδη χαρακτηριστικά και απ’
τους δυο και είχε ήδη αναπτύξει δράση υπέρ του κόμματος
«Ηνωμένη
Αντιπολίτευσις
»
του Γούναρη που συσπείρωνε τους αντιβενιζελικούς με μια έντονα αντιπολεμική
ρητορική.

           

            Αποκαλυπτικό γεγονός της παράδοξης εκείνης
συνάντησης μοναρχικών και παλαιοελλαδιτών κομμουνιστών υπήρξε μια κομμουνιστική
προεκλογική συγκέντρωση (Οκτώβρης ’20). Για την προεκλογική αυτή συγκέντρωση
που έγινε από το ΣΕ(Κ)ΚΕ στην Αθήνα, ο Κορδάτος μας ενημερώνει ότι έλαβαν μέρος
50.000 διαδηλωτές:
“Δεν ήταν όμως κομμουνιστές όλοι.
Ήταν αντιβενιζελικοί. Φοβόνταν να οργανώσουν δική τους διαδήλωση και πήραν
μέρος στην κομμουνιστική. Γι αυτό ξελαρυγγιάζονταν φωνάζοντας: Κάτω ο
Βενιζέλος, Κάτω ο πόλεμος… Μερικές κυρίες απ’ τα μπαλκόνια των ξενοδοχείων της
Πλατείας Συντάγματος έραιναν με άνθη” τους διαδηλωτές και ήταν γελαστές
και χαρούμενες. Φώναζαν μάλιστα “μπραβο παιδιά. Σφυρί δρεπάνι”.
Φυσικά ήταν φανατικές βασιλικές.”
Μας πληροφορεί επίσης ότι
την εκδήλωση του ΣΕ(Κ)ΚΕ παρακολούθησαν κάποια στελέχη του μοναρχισμού όπως οι
Γεώργιος Βλάχος, Νίκος Κρανιωτάκης και μας ενημερώνει ο Κορδάτος ότι:
“Ήταν και αυτοί χαρούμενοι και δυό τρεις φορές χειροκρότησαν το
ρήτορα Ευ. Παπαναστασίου.
[23]  Ο Ελευθέριος Σταυρίδης αναφέρει ότι κατά τις
εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 πολλοί μοναρχικοί διπλοφήφισαν το
ΚΚΕ  και την Ηνωμένην Αντιπολίτευσιν του
Γούναρη. Απ΄ αυτή τη διαδικασία έμεινε γνωστό το σύνθημα:
«σφυρί
δρεπάνι/ ελιά στεφάνι
».[24]

 

Επίλογος

 

Η δεκαετία 1914-1923 ήταν η σημαντικότερη στιγμή στην ιστορία της
περιοχής μας μετά από πέντε αιώνες μουσουλμανικής κυριαρχίας. Μια πάλαι ποτέ
ακμαία προνεωτερική ισλαμική Αυτοκρατορία αποχωρούσε από το ιστορικό προσκήνιο
και στη θέση της έρχονταν τα νέα έθνη-κράτη. 
Τη δεκαετία αυτή ο ελληνισμός έχασε το μεγάλο του στοίχημα. Τότε, στην
καμπή εκείνη της ιστορίας, όταν 
διαλύονταν οι Αυτοκρατορίες και παραχωρούσαν τη θέση τους στα εθνικά κράτη,
διαμορφώθηκαν οι πρωτογενείς συνθήκες που πάνω τους χτίστηκε όλη η σημερινή
γεωπολιτική πραγματικότητα. Τότε μπήκαν οι βάσεις για τη δημιουργία της
εθνικιστικής Τουρκίας, τότε ολοκληρώθηκε και η νεοελληνική συγκρότηση.

 

            Η αδυναμία των Ελλήνων
να πετύχουν τον αστικό εκσυγχρονισμό τους με την ενσωμάτωση των αναπτυγμένων
ελληνικών περιοχών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η μετατροπή των Ελλήνων της
Ανατολής σε προλεταριοποιημένους απόβλητους ” πρόσφυγες” στην
οριστικά πλέον βαλκανική Ελλάδα έχει ενόχους με ελληνικά ονοματεπώνυμα.

 

            Ο Δραγούμης έφυγε,
άδικα, νωρίς!  Δεν πρόλαβε να δει τη
Μεγάλη Καταστροφή που προκάλεσε η πολιτική που και ο ίδιος υποκίνησε. Κανείς
δεν μπορεί να προδικάσει εάν ο Δραγούμης τις μέρες της Καταστροφής θα συνέπασχε
με τους Μικρασιάτες ή θα συνδιαμόρφωνε την εικόνα που μας παραδίδεται για
εκείνη τη στιγμή: «Δεν άκουγε κανείς
εκείνες τις μέρες τίποτα άλλο από τα στόματα όλων αυτών παρά κατάρες στο
Βενιζέλο και βλαστήμιες: ‘’Αχ αυτοί οι τουρκοσπορίτες Έλληνες της Μικράς Ασίας
μας πήραν στο λαιμό τους. Μακάρι να τους σφάξει όλους ο Κεμάλ και να μη μείνει
ούτε ποδάρι από δαύτους’’
…»
[25] 

 

            Κανείς δεν μπορεί να
προδικάσει εάν θα άλλαζε τις απόψεις του ή εάν θα συνέχιζε να πιστεύει ότι η
νέα συμφορά για το «λαό», όπως τον
εννοούσε στα κείμενά του το Φεβρουάριο του ΄19, παρέμεναν οι Μικρασιάτες, οι
νησιώτες και οι Κρητικοί. Μόνο που τώρα οι Μικρασιάτες θα είχαν μετατραπεί σε
ενοχλητικούς «τουρκόσπορους» πρόσφυγες, για τους οποίους οι παλιοί του φίλοι
θα ζητούσαν να φορέσουν υποχρεωτικά κίτρινο περιβραχιόνιο για να τους
ξεχωρίζουν από τον «λαό».
[26]

 

—————

 

(*) Ο Βλάσης
Αγτζίδης
(
www.agtzidis.gr) είναι ιστορικός. Βραβεύτηκε απ’ την Ακαδημία
Αθηνών για τη συγγραφή της ιστορίας του παρευξείνιου ελληνισμού.

 


[1]       Ίων Δραγούμης, Ελληνικός πολιτισμός, εκδ. Φιλόμυθος, Αθήνα, 1993, σελ. 207-208.

[2] Στο επίπεδο των ιδεών και των αντιλήψεων για εκείνη τη μοναδική εποχή,
εντοπίζουμε την απόλυτη ρήξη των Βαλκάνιων είτε εθνικιστών είτε σοσιαλιστών
–πλην των βενιζελικών- με το σύνολο των Ελλήνων που προεχόταν από την Οθωμανική
Αυτοκρατορία

[3] Ίων
Δραγούμης,
«Το Έθνος, οι Τάξεις και ο Ένας» , περ. Νουμάς, τεύχος 271,
25
Νοεμβρίου
1907

[4][4] Ίων Δραγούμης , «Το Έθνος, οι Τάξεις και ο Ένας», ό.π.

[5]  Ίων Δραγούμης, Όσοι Ζωντανοί, β’ έκδ., εκδ.  Φιλόμυθος, Θεσσαλονίκη 1993, σελ.
188-206

[6]       Γεώργιος Σκληρός, «Το Ζήτημα της
Ανατολής», στο Αριστερά και Ανατολικό
Ζήτημα
, εκδ. Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 1998, σελ. 77-99.

[7]       Δημήτρης Γληνός, «Η τουρκική
μεταπολίτευσις και αι συνέπειαι αυτής», στο
Αριστερά και Ανατολικό
Ζήτημα

εκδ. Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 1998, σελ.
101-134..

[8]       Taner Aksam,
Μια επαίσχυντη πράξη, εκδ. Παπαζήση,
Αθήνα, 2007, σελ
. 141.

[9] Ίων Δραγούμης, Ελληνικός
Πολιτισμός
, (α’ έκδ Αλεξάνδρεια
1914
), β’ έκδ.,
εκδ.
Φιλόμυθος, Θεσσαλονίκη,  1993, σελ. 51-63

[10] Ίων
Δραγούμης, «
Τιμή και ανάθεμα», περ. Νουμάς, τεύχ. 497, 29 Δεκεμβρίου 1912.

[11] Celal Bayar, Ben
de yazdim. Milli mucadeleye giris
,
τόμ. 5, Κωνσταντινούπολη, εκδ. Baha, 1967, σελ. 1572-82.

[12] Taner Aksam, Μια επαίσχυντη πράξη, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2007, σελ. 129.

[13] Ο
Ανατολικός Πόντος από την Άνοιξη του 1916 καταλήφθηκε από το ρωσικό στρατό.
Στην Τραπεζούντα δημιουργήθηκε η ελληνική Προσωρινή Κυβέρνηση. 

[14]
    Γ. Βεντήρης, στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα», 9 Μαρτίου 1931.
Αργότερα η σειρά αυτή των άρθρων εκδόθηκε σε βιβλίο με τίτλο: «Η Ελλάς του
1910-1920 – Ιστορική μελέτη»,
εκδ. Ίκαρος,
Αθήνα, 1970

[15]
    «Τότε, οι
βενιζελικοί πολίτες –κατά τεκμήριον φίλοι της Συνεννόησης– εγκαταλείφθηκαν στην
τρομοκρατία των Επιστράτων, οι οποίοι έκαψαν, λεηλάτησαν και σκότωσαν 35.» (
Μιχάλης
Κατσίγερας, εφημ Καθημερινή, 18-11-2006.) 
Μια άλλη αφήγηση είναι η εξής: «Μεθ΄ εκάστην έκρηξιν πυροβολισμών των
επιστράτων περίπολοι σπεύδουσαι

αποκλείουν την καθ΄ ης η απόπειρα οικίαν ή κατάστημα και συλλαμβάνουν μεθ΄
ύβρεων και δεινών προπηλακισμών και κακοποιήσεων τους εντρόμους Βενιζελικούς
ενοίκους, οίτινες δέσμιοι ή συρόμενοι εν μέσω λογχών οδηγούνται εις το
Φρουραρχείον υπό το στίγμα ομοιομόρφου άπαντες κατηγορίας, συνωμοσίας κατά του
καθεστώτος και εσχάτης προδοσίας … Και είνε χαρακτηριστικόν το επεισόδιον το
οποίον αφηγείται η Εσπερινή περί ενός εκ των συλληφθέντων τούτων, όστις
απαγόμενος υπό της περιπόλου και εκσυριττόμενος υπό του πλήθους διεμαρτύρετο
προς το πλήθος, του οποίου εζήτει να κινήσει την συμπάθειαν, ότι “αυτός
δεν ήτο Βενιζελικός, αλλά μόνο κλέπτης’’» (Χρ. Χουρμούζιος Τα κατά την 18ην και 19ην Νοεμβρίου 1916 και επέκεινα, τυπ.
Εσπερίας, Λονδίνο 1919, σ. 99

[16]    Ίων Δραγούμης, Φύλλα Ημερολογίου, Στ΄, σελ. 41-42, 12 Φεβρουαρίου 1919,
δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο «Ο Βενιζέλος και ο ιμπεριαλισμός», στο Αριστερά και Ανατολικό Ζήτημα, εκδ. Εναλλακτικές
Εκδόσεις, Αθήνα, 1998, σελ. 156, 157.

[17] Κατερίνα Δαφέρμου «Ενας κυκλώνας που τα σάρωσε όλα». [Π. Σ. Δέλτα, Ίων Δραγούμης],
Το Βήμα
της Κυριακής
/ “Βιβλία”, 22
Φεβρουαρίου 2009

[18]     Για το ζήτημα αυτό βλ.: Κωσταντίνος  Σβολόπουλος,  Η απόφαση για την
επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στη Μικρά Ασία

Αθήνα, εκδ. Ίκαρος, 2009
.

[19] Ίων
Δραγούμης, «Ο Βενιζέλος και ο ιμπεριαλισμός», ό.π σελ. 157

[20]     Το
ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα,
τόμ. Α’, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, σελ. 104,
Δημήτρης Λιβιεράτος, Το ελληνικό εργατικό
κίνημα 1918-1023
, εκδ. Καρανάση, Αθήνα, σελ. 31, 45.

[21] Η
δολοφονία θ
α «διασώσει» τη
φήμη του
 Δραγούμη. Ειδάλλως το πιθανότερο
ήταν  να πέσει στην αφάνεια ως ιστορικό
πρόσωπο, όπως ο Αθ. Σουλιώτης-Νικολαϊδης. Με τη δολοφονία,
 «αγιοποιήθηκε» ένας
μέτριο
ς διανοούμενος, που αγνοούσε απολύτως τις πραγματικές ανάγκες της εποχής που ζούσε.

[22] Πέτρος Ωρολογάς – Δημοσθένης Κούκουνας, Ίων Δραγούμης, τόμ. 6, εκδ. Μέτρον, 2008, σελ. 47-50

[23]      Γιάννης Κορδάτος, Ιστορία της Ελλάδας, τομ. 13, εκδ. 20ος Αιώνας, 1958,
σελ. 543-544.

[24]     Ελευθέριος Α. Σταυρίδης, Τα παρασκήνια του ΚΚΕ, Αθήνα, 1953, σελ.
38.

[25]    Γ. Κορδάτος, Ιστορία της Ελλάδας, τομ. 13, εκδ. 20ος Αιώνας, 1958,
σελ. 36.

[26] Ο Νίκος Κρανιωτάκης, φιλομοναρχικός εκδότης
του Πρωινού Τύπου,

στην εφημερίδα του θα απαιτήσει το 1933 να επιβληθεί στους πρόσφυγες να
φορέσουν κίτρινα περιβραχιόνια για να τους διακρίνουν και να τους αποφεύγουν οι
Έλληνες.
(George Mavrogordatos, Stillborn Republic. Social coalitions and Party Strategies in Greece
1922-1936
, έκδ. University of California Press, Berkeley, 1983,, σελ. 195.)

.

(1937) αναγνώσεις

33 comments

  1. Ένα εξαιρετικό κείμενο το οποίο θα είχε και ιστορικό ενδιαφέρον εάν ο συγγραφέας για άλλη μια φορά δεν απεδείκνυε, ότι κρίνει μεροληπτικά.
    Απορεί με την επιμονή του Δραγούμη στην επιλογή ελληνοτουρκικών λύσεων στην Μ.Α. (και συμφωνώ και εγώ βέβαια με την απορία του!) θεωρεί όμως περισσότερο ρεαλιστικές(!) τις σκέψεις του μικρασιάτη Σκληρού περί γενικότερης ένωσης των Χριστιανών (προφανώς της Βαλκανικής) έναντι των μουσουλμάνων. Ασφαλώς μια προοπτική Παμβαλκανικής Χριστιανικής ένωσης φαίνεται πιο θετική, αλλά τα γεγονότα τα οποία ακολούθησαν τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, όπως και οι εμπειρίες τις οποίες είχε αποκομίσει ο Δραγούμης, από κοντά, κατά την διεξαγωγή του Μακεδονικού Αγώνος, δικαιολογούνε πιστεύω τις αμφιβολίες για το εφικτό ενός τέτοιου εγχειρήματος.
    Τέλος ο συγγραφέας ας ασχοληθεί, ως ιστορικός, και με πρόσωπα όπως τον Κωνσταντίνο Μουσούρο (τον ανεκδιήγητο), κατάλοιπο της “κραταιάς” πλην προσκυνημένης Ρωμιοσύνης για να έχουμε μια πληρέστερη εικόνα για το Ρωμαίικο!

  2. η ιστορια δεν γραφεται με ΑΝ κυριε Αγτζιδη και εγω ως παιδι με πατερα προσφυγα απο την κερυνεια της κυπρου μπορω να ειμαι νηφαλιος .Σας υπενθυμιζω οτι η επιστημη της ιστοριας δεν ειναι κατ αναγκη προσφυγικη

  3. ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΤΟΝ ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΞΑΙΡΕΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΒΓΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΡΑΦΙΔΑ ΤΟΥ. ΕΙΜΑΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΠΟΛΥ ΚΑΛΑ ΤΙ ΕΝΝΟΕΙ Ο ΒΛΑΣΗΣ. ΜΕΓΑΛΩΣΑ ΜΕ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΣΦΑΓΗΣ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΜΑΣ. στον μισοπροσφυγα φιλο μας της Κυπρου: απο που συναγεται το συμπερασμα οτι το αρθρο δεν ειναι νηφαλιο και επιστημονικο; πες μας, εστω ενα επιχειρημα;

    ΜΙΛΑ, ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΚΑΤΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΙΩΠΗ.
    ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ.

  4. δεν ειναι επιστημονικο οταν κρινουμε μοναχα μια πλευρα αδελφε κωνσταντινουπολιτη και επειδη η ιστορια απο μονη της ειναι υπερβατικη δεν μπορουμε να αφοριζουμε μοναχα την μια πλευρα.Οσον αφορα τωρα τον ιωνα δραγουμη που τον κρινει ως αντιμικρασιατη, μονο αυτο δεν ητανε απλως υπηρχε και μια μεριδα μικρασιατων που εβλεπε την Μεγαλη Ιδεα μεσα απο ιμπεριαλιστικα κινητρα και ετσι ο δραγουμης αυτους απεχθανοταν.Συγκεκρυμενα ο ιων δραγουμης εβλεπε την μεγαλη ιδεα μεσα απο τον πολιτισμο και την λαικη παραδοση.Επειτα απο ποτε ο κυριος Αγτζιδης θα πρεπει να ταυτιζει την αποτυχια των εξι ως προδοτες?τοση εμπαθεια πια?πουβ θελει να εποδισει την αναψηλαφηση της δικης των εξ?ενας ιστορικος δεν θα σκεφτοταν ποτε ετσι.

  5. Εὐχαριστῶ, Κύπριε φίλε, γιὰ τὴν ἀπάντησί σου. Ὁ Βλάσης Ἀγτζίδης, μπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ κακόβουλα, φρονῶ, γιὰ ἀπουσία ἀμεροληψίας. Ἀσφαλῶς, ὅπως ὅλοι μας, καὶ ὁ Βλάσης βλέπει τὰ πράγματα μέσα ἀπὸ τὶς προσωπικὲς, οἰκογενειακές καὶ κοινοτικές του ἐμπειρίες, ἄλλωστε “οὐδέτερος παρατηρητὴς τῆς ζωῆς θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι μόνο ὑποθετικὰ ἕνα νεκρὸ ἀντικείμενο – ἕνας καθρέφτης ἢ τὸ ἀκίνητο νερὸ ὅπου ἀντικατοπτρίζονται τὰ αἰσθητά.” (Χ.ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ, Σχεδίασμα εἰσαγωγῆς στὴ φιλοσοφία, ἐκδόσεις Δόμος, σελ. 37). Βεβαίως, γράφει τὴν σύγχρονη ἱστορία τῶν Ἑλληνορωμηῶν – ποὺ σημαίνει συνθέτει τὰ μεμονομένα γεγονότα· ἄλλωστε δὲν εἶναι χρονογράφος γιὰ νὰ καταγράψῃ κάθε στιγμή – καὶ ὅχι τῶν κεντροασιατῶν, μουσουλμάνων Τούρκων. Στὴν ὀπτικὴ γωνία τῆς ἱστοριογραφίας, νομίζω συμφωνοῦμε. Τώρα, ἐὰν τὸ σύνολο συγγραφικὸ ἔργο τοῦ ἱστορικοῦ μελετητῆ Βλάση Ἀγτζίδη δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὅψιν του ὅλες τὶς πλευρὲς καὶ πηγὲς, ποὺ θὰ ὀφειλε, μένει νὰ ἀποδειχθῇ. Ἀπὸ ὅσο μπορῶ νὰ γνωρίζω προσωπικὰ, δὲν διαβλέπω μιὰ μεροληψία πηγῶν. Ἀπεναντίας,δὲν εἶμαι ἱστορικός, νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ νηφάλιος Ἀγτζίδης εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἐλαχίστους Ἕλληνες ἱστορικοὺς ποὺ ἀρθρώνουν δημόσιο λόγο, καὶ ποὺ ἔχουν ἐξαντλήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος ὅλες τὶς πηγές. Ἂς μὴ ξεχνᾶμε, ἐδῶ, αὐτὸ τὸ κείμενό του εἶναι ἕνα ἄρθρο μόνο, ἕνα ἀπειροελάχιστο δεῖγμα τῆς πολύχρονης ἐνασχολήσεώς του μὲ αὐτὸ τὸ θέμα ποὺ προσβλέπει κυρίως τὸ εὐρὺ κοινὸ καὶ ὄχι μιὰ παρουσίασι γιὰ ἕνα ἱστορικὸ ἐπιστημονικὸ συνέδριο. Ἄν ἔχῃς καιρὸ καὶ βρῇς κάποια εὐκαιρία, πήγαινε σὲ μιὰ διάλεξί του· -θὰ τὸν ἀπολαύσῃς, εἶναι καὶ εὐχάριστος ὁμιλητής- καὶ θέσε τὰ τεκμηριωμένα ἀντεπιχειρήματά σου.

  6. Το άρθρο του Β.Αγτζίδη αστοχεί σε δύο σημεία:
    – το σχήμα Παλαιοελλαδίτες – πρόσφυγες δεν μπορεί να έχει καθολική εφαρμογή και επιτυχία .Ιδιαίτερα οι περιπτώσεις Π.Πουλιόπουλου και Δραγούμη είναι δυο ιδιαίτερες περιπτώσεις. Ο μεν Π.Πουλιόπουλος ακολουθεί πιστά τις οδηγίες της «σοσιαλιστικής πατρίδας» , ώστε να γίνει τελικά παίγνιο στους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς της ΕΣΣΔ. Ο δε Δραγούμης αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση στοχαστή , όπως θα δούμε.
    – Η υιοθέτηση της άποψης περί εθνικοσοσιαλισμού του Δραγούμη , ακολουθώντας μάλιστα την άποψη του δοσίλογου Ωρολογά (σημ.22 του Β.Α.) είναι εντελώς λανθασμένη , όπως έχουν δείξει ο Ν.Γιαννιός και ο Γ.Κορδάτος .Μάλιστα ο πρώτος γράφει ότι ο Δραγούμης χρηματοδοτούσε την σοσιαλιστική εφημερίδα Λαός στην Πόλη. Στο βιβλίο μου «Εθνισμός και Κοινοτισμός» (Εναλλακτικές Εκδόσεις ) , αναιρώ την άποψη της ακροδεξιάς για τον Δραγούμη με βάση δημοσιεύματα κυρίως του περιοδικού που έβγαζε μαζί με τον Καραβίδα της «Πολιτικής Επιθεώρησης».
    – Στο εθνικό ζήτημα είχε τελικά ίδιες απόψεις με τον Βενιζέλο , θεωρεί μάλιστα ότι αυτός του τις ενέπνευσε .Σε επιστολή προς τον αδερφό του γράφει : «Το ζήτημα της Μικρασίας , ούτε το πρωτοσυλλογίστηκε ούτε το πρωτοδούλεψε κανείς άλλος παρά ο ταπεινός σας δούλος , και αυτός έδωσε και στο Βενιζέλο την ιδέα αυτή ».Σε σύσκεψη που είχε με τον Βενιζέλο υποστήριξε « πως αν δεν μπορέσουμε να πάρουμε όλη την ευρωπαική συνέχεια ως την Πόλη πρέπει η πολιτική μας να τείνη να πάρουμε όσο μπορούμε περισσότερο από τη Μακεδονία , την Ήπειρο και μέρος της Θράκης και να πάρουμε και από τη Μικρασία όσο μπορούμε περισσότερο μέρος ».Επίσης στην ίδια επιστολή δηλώνει τις προσπάθειες που έκανε για να τεκμηριώσει εθνολογικά την ελληνική προέλευση των Μικρασιατών καθώς και να οργανώσει την εκπαίδευσή τους .Σχέδιο του ήταν να δημιουργηθούν ελληνικά κράτη στην Μικρα Ασία που θα πολιορκούσαν την Πόλη .Καταλήγει δε σε μια κατ’ εξοχήν βενιζελική – όχι μεταξική-τακτική «Δε θα πάμε από τη Θράκη στην Πόλη θα πάμε από τη Μικρασία.».Επίσης συμπληρώνει ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να μαζί με την Αντάντ , αλλά ήταν αντίθετος με την εισβολή τους στην Αθήνα.
    – Αν και αντιβενιζελικής προέλευσης ένας από τους στενότερους συνεργάτες του είναι ο βενιζελικός Κ.Καραβίδας. Επίσης σε ένα άλλο σημείο γράφει : « Αντιπαθώντας το βενιζελισμό δε συμπαθώ τους αντιπάλους του Βενιζέλου ούτε τους έχω για καλλίτερους τύπους Έλληνα και ανθρώπους .Συμφωνώ μόνο μαζί τους στο ότι αντιπαθούν , ασύνειδα ίσως , το βενιζελισμό .Αλλά και αυτοί έχουν στίγματα , τα κακά στίγματα της φυλής , π.χ. αρχαιομανία , λογομανία , στρεψοδικία , δικολαβία , ραδιουργία , συκοφαντία , ψευτιά .Στην ασύνειδη αντιπάθεια των λαικών ανθρώπων ,των εργατικών , για το βενιζελισμό βρίσκω περισσότερη αλήθεια , γιατί εκεί λείπει το πόλιτικό συμφέρον». Τελικά οι διαφορές βενιζελισμού – δραγουμισμού ήταν περισσότερο προσωπικές και λιγότερο πολιτικές.
    Στις 31 ΙΟΥΛΙΟΥ 1920 εκτελέστηκε ο ΙΩΝΑΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ απο το απόσπασμα του Παύλου Γύπαρη .Είχε προηγηθεί η απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζελου. Δύο ενέργειες εξ ίσου ανόητες , που στέρησαν την χώρα μας από έναν σπουδαίο άνθρωπο. Γι ‘ αυτόν έγραψα στο βιβλίο μου ΕΘΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΣΜΟΣ . Στην ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ (τ28) έγραψα για την σχέση αριστεράς και Ι.Δραγούμη , όπου παρουσιάστηκαν οι θετικές αποψεις γι’αυτόν του Ν.Γιαννιού και του Γ.Κορδάτου.Ο Δραγούμης στρατεύθηκε για την απελευθέρωση της Μακεδονίας , για την Βαλκανική συνεργασία , για τον δημοτικισμό , για τον κοινοτισμό , τον σοσιαλισμό. Το γεγονός ότι η ακροδεξιά κατά καιρούς προσπαθεί να τον υιοθετήσει οφειλέται σε δύο λόγους :πρώτα στο γεγονός ότι δεν έχει διαβάσει το έργο του, δεύτερον η ελληνική ακροδεξιά – που παλαιότερα απέσυρε την ελληνική μεραρχία απο την Κύπρο και με το πραξικόπημα κατά του Μακάριου έφερε τους Τούρκους στην Κύπρο και σήμερα ψηφίζει υπέρ του ΔΝΤ ,ενώ δεν καταδικάζει τις αιτίες που ουσιαστκά οδήγησαν την χώρα μας σε χρεωκοπία , όπως το κλεπτοκρατικό πολιτικό σύστημα , την λεηλασία του ελληνικού δημοσίου απο τους κομματικούς στρατούς και τους διαπλεκόμενους επιχειρηματίες αλλά και την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων- προσπαθεί να βρεί τους διαννοούμενους που δεν έχει.
    Στο ημερολόγιό του, στις 14 Αυγούστου 1919, συναντούμε την με μεγάλη καθαρότητα περιγραφή του ανατολικού κράτους , που παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα , με τις ομοσπονδίες κοινοτήτων που είχαν προτείνει διάφοροι αναρχικοί όπως ο Μπακούνιν. Το γεγονός αυτό οφείλεται ότι την εποχή εκείνη , ο Δραγούμης επηρεάζεται από διάφορους αναρχικούς , που μελετά στην εξορία στην Κορσική , αλλά και οι Ρώσοι αναρχικοί παίρνουν στοιχεία για το κοινωνικό τους όραμα από την κοινότητα και τις διάφορές μορφές συνεργατισμού που υπάρχουν τόσο στον ελληνικό χώρο , όσο και στην Ρωσία και τις υπόλοιπες χώρες της ανατολικής Ευρώπης: «Εγώ βλέπω στους Έλληνες την κρυμμένη δύναμη, γυρεύοντας καινούργια καλούπια, να φτάσουν στην Ανατολή, ανατολικό κράτος ή ανατολική ομοσπονδία από κράτη εθνικά όπου, στο καθένα μέσα, να μπορεί να ζή αυτόνομα ή αλλόφυλη ανατολική κοινότητα. Έγινε εν μέρει και γίνεται ολοένα η αποκατάσταση των ανατολικών εθνών σε κράτη ανεξάρτητα, πρώτο στάδιο, σύμφωνο με το σύγχρονο δόγμα των εθνικοτήτων. Έπειτα θα ‘ρθουν καταποδιαστά η αυτονόμηση των κοινοτήτων σε κάθε περιφέρεια»
    Ενδιαφέρον για την εξέλιξη της σκέψης του Ι.Δραγούμη παρουσιάζουν τα Φύλλα Ημερολογίου (Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ )(η ορθογραφία σύμφωνα με το πρωτότυπο).
    « Όταν με κατατάσσουν στους νασιοναλιστές με μικραίνουν , με κάνουν κομματάρχη ,ενώ κομματάρχης δεν είμαι».( Φ.Η. τ.Ε’ σελ.74).
    «Όταν ανακατόνεται αίμα Ελληνικό με αίμα Ρούσικο , γεννιούνται άνθρωποι ενεργητικοί και ζουμεροί …. Πηγαίνοντας στην Ελληνική εκκλησία σήμερα συλλογίστηκα την αποστολή μου. Ελληνορώσος Ανατολίτης να διδάξω στους Ρώσους και στους Έλληνες την Ανατολική ψυχή τους , την τόσο διαφορετική απο τη Δύση και τον Ευρωπαικό πολιτισμό. Άμα οι Ρώσοι και οι Έλληνες νοιώσουν αυτό θα κάμουν μεγάλα έργα. Μα οι Ρώσοι είναι οι πιο κατάλληλοι να εκπληρώσουν την ανατολική αποστολή τους , γιατί είναι πιο θρησκευτικοί , πιο νέοι , πιο ακατέργαστοι , πιο μελλοντικοί !Δεν τους βαραίνουν τόσο παλιοί πολιτισμοί μες΄την ψυχή τους » ( Φ.Η. τ.Ε’ σελ.74).
    « Ο τρόπος που με μεταχειρίστηκαν και με μεταχειρίζονται οι κυβερνήσεις της Αγγλίας και Γαλλίας , εμένα το άτομο στον κόσμο , το άτομο χωρίς δικό μου κράτος να με προστατέψει , μ’ έκαμε να σιχαθώ ολότελα τις κυβερνήσεις και τα κράτη που και πριν τα σιχαινόμουν , και μ ‘ έκαμαν να συμπαθήσω τους σοσιαλιστές που αποδοκιμάζουν τα κράτη όπως είναι τώρα οργανωμένα , στηριζόμενα στην κεφαλαιοκρατία , και τους αναρχικούς που δε θέλουν κράτη καθόλου .Και μούρχεται να συμμαχήσω μαζί τους» » ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.43).
    «Μα ο αρχικός εγωισμός μεταμορφόνεται με τον καιρό , και σ΄έναν πολιτισμένο άνθρωπο και σε μια πολιτεία έχει καταντήσει , αυτοθυσία και αυταπάρνηση και αγάπη , και ο πατριωτισμός , αλληλεγγύη (σολινταρισμός ) ο σοσιαλισμός , και αλληλοβοήθεια η ηθική.» ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.54).
    «Τι είμαι εθνικιστής , κοινωνιστής ; όλ’ αυτά , αλλά προπάντων άνθρωπος » ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.57).
    «Δηλαδή όποιος δεν αγαπά πρώτα την πατρίδα του δεν μπορεί να αγαπά αληθινά την ανθρωπότητα .Όποιος δεν αγαπά τον εαυτό του , δεν αγαπά αληθινά τους άλλους…. Όχι , αλλά η βαθειά συνείδηση δείχνει στον άνθρωπο πως δεν είναι άτομο παρά έχει μιαν αλληλεγγύη με τους άλλους ανθρώπους , κοντινούς του και μακρινούς , ζωντανούς και πεθαμένους , και μελλόμενους ακόμη , και αυτή η εικόνα της αλληλεγγύης τον κάνει να νοιώθει τους δεσμούς του και παραδέχεται τις αναποδιές του , τις δυσκολίες του και τα δεσμά του ακόμη , τη μικρότητα του με κάποια φωτεινή γαλήνη , πλαταίνει τον εγωισμό του , τον κάνει επιεικέστερο για τους άλλους και σκληρότερο για τον εαυτό του , τον υψόνει από στενό συμφεροντολόγο σε ασυμφεροντολόγητο άνθρωπο , αγαθότερο για τους άλλους , σημαντικότερο . Και έχοντας πάντα μπροστά του σαν όραμα την εικόνα αυτής της αλληλεγγύης , ζώντας μέσα στο φώς της , και ενεργεί πια σύμφωνά της , αναγνωρίζει τα δικαιώματα των άλλων , στεριόνει τον αυτοπεριορισμό του και την αυτοκυριαρχία του…. Αγαπώ παρά πολύ τον άνθρωπο για να γίνω στενός σοσιαλιστής . Αγαπώ παρά πολύ τον άνθρωπο για να γίνω στενός πατριώτης . Αγαπώ παρά πολύ τον άνθρωπο για να νοιώσω τον εαυτό μου άτομο» » ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.58-59).
    «Κάτω όλοι οι ιμπεριαλισμοί ! Θα ησυχάσουν πολύ και θα καλητερέψουν πολύ οι άνθρωποι άμα πάψουν να έχουν χωματική λαιμαργία , δηλαδή να διψούν για ν’ απλωθούν σε ξένα χώματα , να ορίζουν όλο και περισσότερα χώματα .Να θέλουν τα έθνη να ορίζουν ανθρώπους το εννοώ , μα πως να τους ορίζουν ; με το πνεύμα , με τον πολιτισμό τους τον ανώτερο. Άς δημιουργήσουν τα έθνη πολιτισμούς και άς επηρεάζου τα άλλα έθνη , άν μπορούν. Κι όποιος κάμει τον καλήτερο» ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.58-59).
    «Μια περίοδο της ζωής μου εθνικιστική ( από τα 1902 ως τα 1914 απάνω κάτω ). Έπειτα έβαλα μια petition de principe στο νασιοναλισμό μολονότι ενεργούσα σύμφωνά του .Τώρα μπαίνω σε μια σοσιαλιστική και ανθρωπιστική περίοδο .Αρχίζω να λαβαίνω συνείδηση του αναρχισμού μου (1917-1919) και προχωρώ .Δόξα στην εξορία μου και στην καταναγκαστική αδράνεια .Και σ’αυτό να βάλω une petition de principe. Στην πρώτη περίοδο επίδραση του Nietsche και Barres . Στη δεύτερη Τολστόι , Rousseau, Κροπότκιν , Gide.Στην πρώτη περίοδο Μακεδονική ενέργεια.Στη δεύτερη Ρώσικη επανάσταση και κοινωνική επανάσταση παντού . Στη Μακεδονική ενέργεια έλαβα μέρος , στην κοινωνική επανάσταση όχι ακόμα.Ο Barres στο νασιοναλισμό που έπλασε δεν έκαμε άλλο παρά να δώσει συνείδηση σ’ ένα αίσθημα βαθιά ριζωμένο στην ανθρώπινη ψυχή , στον πατριωτισμό.Ο Κροπότκιν και Μπακούνιν δεν κάνουν άλλο παρά να δίνουν συνείδηση ( τη συνείδηση που αυτοί οι ίδιοι έλαβαν ) ενός άλλου βαθιού αισθήματος , της αλληλοβοήθειας μεταξύ στους ανθρώπους » » ( Φ.Η. τ.ΣΤ’ σελ.73).
    Στον ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ (Εκδόσεις ΕΥΘΥΝΗ ) γράφει για τον δημοτικισμό:
    «Δυό παραδόσες μας κληροδότησε ο βυζαντινός πολιτισμός , μια τη σχολαστική λογιωτάτη και μια τη λαική δημοτική .Αυτή η δεύτερη παράδοση είναι ο εσωτερικότερος και γνησιότερος κρίκος , που μας συνδένει με τους παλιότερους ελληνικούς πολιτισμούς όλους ….Η λογιώτατη παράδοση είναι το τελευταίο φανερό απομεινάρι του βυζαντινού πολιτισμού , σαν ένα ξερό φύλλο που δεν έπεσε ακόμα από το δέντρο.Ο χυμός του δέντρου είναι η δημοτική παράδοση »(σελ. 112).

    Σ.Κουτρούλης

  7. Και εγω χαιρομαι για την ανταπαντηση σας.Οπως αναφερατε πιο πανω οτι ο κυριος Αγτζιδης βλεπει την ιστορια μεσα και απο προσωπικες εμπειριες εδω επιτρεψετε μου και παλι να διαφωνησω, για τον απλουστατο λογο οτι το συναισθημα πρεπει να απουσιαζει,και το κυριοτερο οταν εχει κανεις ενα επιχειρημα ιστορικο βεβαιως δεν το κανει ποτε ισχυρο για τον λογο απο μονη της η ιστοριας ως επιστημη ειναι ισχυρη.Τον κυριο Αγτζιδη τον παρακολουθω συχνα στην τηλεοραση και εχει παντοτε τον τονο της φωνης του υψωμενο.Την μια του φταει ο ΒΕΝΙΖΕΛΟς την αλλη φταιει ο βασιλιας αλλα εγω θα σας πω κατι οτι γνησιοι πατριωτες ηταν και οι δυο αλλα με τα προτερηματα αλλα και τα ελαττωματα τους.Επισης με την αναψηλαφηση της δικης των εξ και παλι αυτη δεν ειναι ιστορικη συμπεριφορα το να στελλει επιστολες σε ολους τους προσφυγικους συλλογους για να ακυρωθει η δικη τετοια ενας ιστορικος δεν θα το εκανε ποτε.ΜΗΝ ΕΚΛΑΙΚΕΥΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Και στο κατω κατω της γραφης ειτε δικαιωθουν ειτε οχι οι εξι το θεμα ιστορικα ειναι λυμενο δηλαδη δεν ησαν προδοτες.

  8. Ἡ σύμπλευση βασιλοφρόνων-κομμουνιστῶν δὲν εἶναι τίποτε νέο. Μήπως ἀνάδοχος τοῦ νηπίου Κώστα Σημίτη δὲν ἦταν ὁ τότε διάδοχος καὶ μετέπειτα βασιλεύς Παῦλος. Τώρα τὸ πῶς ὁ βασιλόφρων, τότε, πατέρας τοῦ νηπίου, καθηγητὴς Γεώργιος Σημίτης ἔγινε ἀριστερὸς ἀργότερα, ἔχει λογικὴ ἐξήγηση. Βενιζελικοὶ ἔγιναν οἱ ἑπιχειρηματίες, διότι ὁ Βενιζέλος κόντυνε τὰ πόδια τῶν ἀριστοκρατῶν κομματαρχῶν καὶ ἔτσι, ἀπαλλαγμένοι ἀπὸ τήν κηδεμονία καὶ τὴν διαφθορὰ αὐτή, μπόρεσαν νὰ προοδεύσουν. Ὅμως οἱ πετυχημένοι γεννοῦν φθόνο. Γι`αὐτὸ ὁ πολὺς λαὸς εὔκολα προσχώρησε στοὺς ἀντιπάλους τοῦ Βενιζέλου, μόλις τὸ παλάτι διάλεξε τὸν Γούναρη γιὰ ἀρχηγό τους, κι ἂς εἶχε μόνον τρεῖς βουλευτές, Ἀλλιῶς, οἱ ἀντιβενιζελικοί ἀκόμα θὰ ψάχνονταν πῶς θὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν Βενιζέλο !
    Οἱ κομμουνιστές τὸν ἴδιο φθόνο ἐπαγγέλονταν καὶ ἐπαγγέλονται.
    Τώρα ὁ Δραγούμης δὲν ἔκανε τίποτε περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ ἐπαναλαμβάνει τὶς ὀρθώτατες ἐκτιμήσεις ὅλων τῶν εἰδικῶν ὅτι, δηλαδὴ ἡ Ἑλλάδα δὲν μποροῦσε μόνη της νὰ τὰ βγάλει πέρα μὲ τὴν Τουρκία, ὅτι οἱ Χριστιανοὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἦταν πολὺ λιγώτεροι ἀπὸ τοὺς Μουσουλμάνους, ὅτι ἡ Δύση δὲν εἶχε ὄρεξη νά ὑποκαταστήσει τὸ διεφθαρμένο Ὀθωμανικὸ κράτος μὲ ἕνα ἐξ ἴσου ἀποτυχημένο Χριστιανικὸ κράτος. Ἐπειδή, δηλαδή, οἱ Ἕλληνες μετανάστευαν μαζικὰ στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία ἀπό τὸ 1832 μέχρι τό 1908 γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὴν πεῖνα ποὺ ἡ διαφθορὰ καὶ ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Ἑλλαδικοῦ κράτους ἐξασφάλιζε στοὺς πολίτες του, ἔπρεπε οἱ Δυτικοὶ νὰ ἐπεκτείνουν τὸ ἀποτυχημένο αὐτὸ κράτος μέχρι τὴν Κόκκινη Μηλιά ;
    Ἡ συμμαχία μέ τοὺς Βουλγάρους ἀπέβη εἰς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος ἐπειδὴ οἱ Βούλγαροι ἔκαναν καταστροφικὰ λάθη. Κανεὶς λογικὸς ἄνθρωπος, οὔτε φυσικὰ ὁ Βενιζέλος, δὲν μποροῦσε νὰ πιστεύει τότε ὅτι οἱ Βούλγαροι θὰ φέρονταν τόσο αὐτοκαταστροφικά.
    Ἂς σημειωθεῖ ὅτι ἀνάλογες σκέψεις μὲ τὸν Δραγούμη ἔκαναν πολλοὶ μελετητὲς πρό τοῦ Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, διότι ἔβλεπαν καθαρὰ τὸ ἐπερχόμενο τέλος τῶν αὐτοκρατοριῶν καὶ τὴν συνακόλουθο (αὐτὸ)καταστροφὴ τῆς Εὐρώπης. Χρειάσθηκαν ποταμοί αἱμάτων γιὰ νὰ ἀποδείξουν ὅτι εἶχαν δίκιο.
    Συμπερασματικῶς, ἡ ἐπιλογὴ τοῦ ἀντισλαυισμοῦ ἢ τοῦ ἀντιτουρκισμοῦ ἀπὸ τὸν Δραγούμη ἢ ὀποιονδήποτε ἄλλο δημοσιολογοῦντα, ἐλάχιστα ἐπηρέασε τὰ γεγονότα. Οἱ Ἕλληνες θὰ διαιροῦνταν ὅ,τι κι ἂν ἔγραφε ἢ δὲν ἔγραφε ὁ Δραγούμης. Ἡ ἑξωτερικὴ πολιτικὴ ἦταν μόνον πρόσχημα. Δεύτερον, οἱ συγκρούσεις μὲ τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς Βουλγάρους ἦταν ἀναπόφευκτες, διότι ὁ ἐθνικισμὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν μποροῦσε νὰ ἀναχαιτισθεῖ μὲ ἐπιχειρήματα. Κρατήσαμε τὴν Μακεδονία διότι ἦταν πλησιέστερα στὴν Παλαιὰ Ἑλλάδα καὶ χάσαμε τὸν Πόντο διότι ἦταν μακρύτερα. Ἐνῶ ἂν εἴχαμε χάσει τὴν Μακεδονία συμπολεμώντας μὲ τοὺς Τούρκους ἢ μένοντας ἐκτὸς τῆς Βαλκανικῆς Συμμαχίας (κατά τὴν συμβουλὴ τοῦ Δραγούμη) θέμα Πόντου δὲν ἐπρόκειτο νὰ τεθεῖ. Ὁ Δραγούμης, λοιπόν, ἔκανε λάθος ἀλλὰ ὄχι γιὰ τοὺς λόγους ποὺ προβάλλει ὁ κύριος Αγτζίδης. Ἡ χρονικὴ ἀλληλουχία τῶν γεγονότων καὶ ἡ γεωγραφία ἐξηγοῦν ἐπαρκῶς γιατὶ συνέβησαν ὂσα συνέβησαν καὶ δὲν θὰ ἄλλαζαν καθόλου εἴτε ὁ Δραγούμης ἔγραφε ὅσα ἔγραφε εἴτε ἔγραφε ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα.

    ΥΓ Ἡ Πηνελόπη Δέλτα δέν ἦταν «σύντροφος» τοῦ Δραγούμη.

  9. Λαμβάνοντας αφορμή από την προηγηθείσα συζήτηση, θα συνεισφέρω λίγες παρατηρήσεις ιδίως επί του ζητήματος του “πρέποντος” σε μια προσέγγιση ιστορικών φαινομένων. Η επιστημονική ιστορική προσέγγιση δεν ταυτίζεται με την ιστορική δημοσιολογία. Ασφαλώς και η ιστορία “δεν γράφεται με αν …”. Οι υποθετικές συζητήσεις περί μίας διαφορετικής εξέλιξης αυτού που συνέβη σε σχέση με το τι όντως συνέβη είναι σαφώς απορριπτέες από τους μεθοδολογικόυς κανόνες της επιστημονικής ιστορίας. Το ίδιο και με την μονόπλευρη προσέγγιση αν και το πως ορίζεται αυτή η τελευταία γενικά είναι υποκειμενικό ζήτημα που εξαρτάται από το εύρος αλλά και το θεματικό αντικείμενο μιας ιστορικής μελέτης. Εδώ όμως δεν είναι ένα επιστημονικό ιστορικό συνέδριο. Εδώ γίνεται μία ελεύθερη δημόσια συζήτηση, στην οποία κατατίθενται σκέψεις, ιδέες, απόψεις και κρίσεις, υψηλού επιπέδου οπωσδήποτε αλλά όχι εντός των όποιων επιστημολογικών και μεθοδολογικών ορίων. Ο κύριος Αγτζίδης είναι ένας καταξιωμένος επιστήμων ιστορικός με ακαδημαϊκά εχέγγυα. Εδώ όμως δεν κάνει επιστημονική ανακοίνωση. Απλώς μετέχει σε μια δημόσια συζήτηση και καταθέτει την κρίση του για έναν διανοούμενο, ο λόγος περί του οποίου δεν έχει περιχαρακωθεί στο χώρο της ιστορίας αλλά εξακολουθεί να τον καθιστά συγχρονικό, εφόσον και στη σημερινή ελληνική κοινωνία υφίσταται μία ζώσα προτυποποίηση του. Σε μία ελεύθερη συζήτηση οποιοσδήποτε, και ο επιστήμων ιστορικός, μπορεί να θέσει συλλογιστικές του τύπου “τι θα συνέβαινε αν …”. Και προσωπικά, μη έχοντας κάποια σε βάθος γνώση περί του έργου και των ιδεών του Δραγούμη, χάρηκα για την κριτική αποτίμηση ενός διανοουμένου για τον οποίο κυκλοφορούν σήμερα μόνο εξιδανικεύσεις (ασχέτως αν η κριτική είναι απολύτως ορθή ή όχι). Θα έλεγα επίσης να προσέχουμε στην εξ απολύτου θεώρηση ιδεών και προσώπων, καθώς και στην σχηματοποίηση τους, δεδομένου ότι οι γνώμες και τοποθετήσεις του ιδίου προσώπου μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με τη συγκυρία, και τέτοια παραδείγματα διέκρινα αρκετά στις προηγηθείσες παρεμβάσεις. Τέλος, για την υπόθεση της αναψηλάφησης της Δίκης των Εξ που επίσης αναφέρθηκε νωρίτερα, θα έλεγα ότι υπάρχει δεδομένη και κυρίαρχη πλέον ιστορική θεώρηση του ζητήματος, κατά την οποία σαφώς και δεν επρόδωσαν δολίως, υπήρξαν όμως τραγικές φιγούρες, άβουλες και θλιβερές προσωπικότητες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη διαχείριση μιας κατάστασης που ξεπερνούσε τις δυνατότητες τους, και που τη χειρίστηκαν με τραγικά αναποτελεσματικό τρόπο. Θα αλλάξει σε κάτι η δίκη αυτή την προσέγγιση;;; Σέβομαι τους φυσικούς απογόνους των εκτελεσθέντων, αλλά η νομική αντιμετώπιση ενός ιστορικού ζητήματος 90 χρόνια μετά είναι μια παραδοξότητα.

  10. Ελάτε τώρα κε. Λόγιε, ας αφήσουμε τα αστεία, από την στιγμή που θεωρείτε, ότι η δίκη δεν θα αλλάξει “σε κάτι αυτή την προσέγγιση” θα έπρεπε να απορείτε με την τάση του κατ’ εσάς καταξιωμένου ιστορικού κ. Αγτζίδη να συμπεριφέρεται με την νοοτροπία εισαγγελέα απέναντι στους απογόνους των εκτελεσθέντων και όχι με την κίνηση των απογόνων τους οποίους μάλιστα λέτε ότι τους σέβεσται(τρομάρα σας).
    Αμάν πια αυτή η ανατολίτικη πονηριά;
    Θεωρείτε παράδοξο ότι ένα ιστορικό ζήτημα αντιμετωπίζεται 90 χρόνια μετά νομικά και εντελώς φυσιολογικό ότι μια δίκη η οποία διεξάγεται σήμερα αντιμετωπίζεται ως ιστορικό ζήτημα!

    …με άρθρα – συνθήματα όπως:

    “Η δίκη των εξ, η δική μας δίκη της Νυρεμβέργης”

  11. Οντως ο κυριος αγτζιδης συμπεριφερεται σαν εισαγγελεας σ διαφορα ιστορικα ζητηματα παρα σαν επιστημονας.Πρωτιστως θεωρω τελειως αμπελοσοφικο να τατυτιζει την δικη των εξ με της Νυρεμβεργης.Τελος για τον κυριο Αγτζιδη υπαρχουν μονο προσφυγες και μαλιστα ανηκοντες στην αριστερη πολιτικη ξεχναει βεβαιως οτι υπαρχουν αρκετοι Ποντιοι οι οιποιοι ειναι βασιλοφρονες.

  12. Ὅσοι Πόντιοι ἔγιναν βασιλόφρονες, ἔγιναν βασιλόφρονες ἐπί ΕΑΜοκρατίας, δὲν ἦσαν προηγουμένως.
    Οἱ Ἕξ δὲν πέρασαν ἀπὸ δίκη, ἀλλὰ ἀπὸ παρωδία δίκης καὶ ἂν περνοῦσαν, δὲν θὰ κατεδικάζοντο ὡς προδότες. Τοῦτο εἶναι βέβαιον. Ἦσαν, όμως, ἀνίκανοι καὶ τοῦτο εἶναι, ἐπίσης, βέβαιον. Ἦσαν τὰ θύματα μιᾶς ἀναγκαίας ἀνθρωποθυσίας. Ἡ δικαστικὴ ἀποκατάσταση μπορεῖ νὰ ἑνδιαφέρει τοὺς ἀπογόνους των, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἐξαλείψει τὸ στῖγμα τῆς ἀνεπαρκοῦς διαχειρίσεως τῶν ὑποθέσεων τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὀποῖον εἶχαν τὴν εὐθύνη τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς.

  13. αξιότιμε κε. Γεωργάνα,

    συμφωνώ με αυτά τα οποία λέτε, ειδικά με την τελευταία διαπίστωση:

    “Ἡ δικαστικὴ ἀποκατάσταση μπορεῖ νὰ ἑνδιαφέρει τοὺς ἀπογόνους των, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἐξαλείψει τὸ στῖγμα τῆς ἀνεπαρκοῦς διαχειρίσεως τῶν ὑποθέσεων τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὀποῖον εἶχαν τὴν εὐθύνη τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς.”

    Ποιά όμως κίνητρα μπορεί να έχουνε όσοι, παρά αυτή την πολύ λογική διαπίστωσή σας, αντιδρούνε σθεναρά στην αναψηλάφιση της δίκης;

  14. Προφανῶς ὁ Ἑπισκέπτης ἔχει πάει στὴν Μόσχα νὰ σβήσει φωτιὲς, ὁπότε νομιμοποιεῖται νὰ ἐκφράζεται ἀπρεπῶς γιὰ ὅσους μελετοῦν παλαιότερες πυρκαϊές, μήπως καὶ ἔτσι τὶς ἀποφύγουν στὸ μέλλον.

  15. Ο επισκέπτης είναι εδώ, κ. Γεωργάνα και προσπαθεί να καταλάβει γιατί κάποιοι προσπαθούν να σπείρουν διχόνοια στον ελληνικό λαό, σε μία τόσο κρίσιμη καμπή της Ιστορίας του (προφανώς δεν καταλάβατε τον συμβολισμό της Μόσχας), υποδαυλίζοντας παλαιά μίση και ξύνοντας παλιές πληγές.

    Καλύτερα “απρεπής”, παρά παράλογος και επιζήμιος για την πατρίδα. Διότι δεν χρειάζεται πολύ μυαλό για να καταλάβει κανείς ότι όλα αυτά, ειδικά τώρα που απαιτείται ενότης και ομοψυχία όσο ποτέ άλλοτε, μόνο ζημιά κάνουν. Ας αφήσουμε πια αυτό τον καταραμένο “Εθνικό Διχασμό” να κλείσει!!

  16. Μακάρι κύριε Ἐπισκέπτα νά μπορούσατε νὰ εἰσέλθετε στὰ ἐνδότερα τῆς σκέψεως ὅσων γράφουν ἐδῶ. Ἔτσι θὰ μπορούσατε νὰ μάθετε καὶ τίς μύχιες (κακές) προθέσεις τους. Στόχος τῆς μελέτης τῆς ἱστορίας εἶναι «τῶν τε γενομένων τὸ σαφὲς σκοπεῖν καὶ τῶν μελλόντων ποτὲ αὖθις κατὰ τὸ ἀνθρώπειον τοιούτων καὶ παραπλησίων ἔσεσθαι». Δὲν εἶναι νὰ προαγάγει τὴν ἐθνικὴ ἑνότητα, στόχο ἀνέφικτο. Ἑνότης πραγματικὴ μπορεῖ νὰ ὑπάρξει μόνον διά τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἑκατέρωθεν θέσεων, τῆς διαφορετικότητος αὐτῶν καὶ τοῦ σεβασμοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἄλλου νά τρέφει ἀ(κατα)νοήτους ἀπόψεις, νὰ τὶς ἐκφράζει καὶ νὰ τὶς διαδίδει. Τὸ δικαίωμα στὴν ἀπρεπῆ ἐκφορὰ τῶν ἐν λόγῳ ἀπόψεων δὲν ἀναγνωρίζεται. ὅμως, ἐξ ἴσου γενικῶς.

  17. Αγαπητέ φίλε imago. Τι το παράξενο βρίσκετε σε μια διατύπωση όπως: “…σέβομαι τους φυσικούς απογόνους των εκτελεσθέντων αλλά βρίσκω παράδοξο το αίτημα τους για επανάληψη της δίκης”;;; Πέραν αυτού, δεν απαντώ εδώ επί προσωπικού, αλλά επειδή η παρέμβαση σας εμμέσως μας εισάγει σε κρίσιμα και ενδιαφέροντα θέματα. Η ιστορία δεν γράφεται με δικαστικές αποφάσεις. Οι Εξ υπήρξαν πολιτικά πρόσωπα που οικιοθελώς διεκδίκησαν την εξουσία και τον χειρισμό πολύ μεγάλων γεγονότων. Για κάποιους έχουν ηρωοποιηθεί, για άλλους έχουν δαιμονοποιηθεί, και η ιστορία έχει βγάλει τα πορίσματά της. Θα αλλάξει κάτι από αυτά με μια νέα δίκη;;; Είναι δυνατόν η όποια απόφαση μιας νέας δίκης να αλλάξει τα πορίσματα της ιστορικής έρευνας και την κρίση των ιστορικών, ή των ιστορικά δημοσιολογούντων όπως εμείς;;; Η δίκη των Εξ δεν ήταν η μόνη πολιτική δίκη που κατέληξε σε πολιτικές εκτελέσεις στη σύγχρονη Ελλάδα. Γίναν εκατοντάδες άλλες. Είδατε τους απογόνους π.χ. του Μπελογιάννη και των συντρόφων του να ζητούν νέα δίκη;;; Προφανώς θεωρούν ότι δικαιώθηκαν ιστορικά. Αν κάποιοι από τους απογόνους των Εξ θεωρούν ότι δεν έχει γίνει κάτι τέτοιο, περιμένουν να το πετύχουν με δικαστική απόφαση;;; Και ίσως εισερχόμαστε σε επικίνδυνες ατραπούς για το μέλλον, αν κάποιοι (υποθετικά) μπουν στον περιασμό να περιορίζουν τη διατύπωση κρίσης για ιστορικά ζητήματα με δικαστικές απαγορεύσεις.
    Υ.Γ. Όσοι κάνατε τη σχετική επισήμανση, που είδατε στο άρθρο του κου Αγτζίδη που σχολιάζεται εδώ παραλληλισμό της Δίκης των Εξ με αυτή της Νυρεμβέργης;;;

  18. αξιότιμε κε. Λόγιε,

    Οι πραγματικές προθέσεις τις οποίες μπορεί να έχει ο κάθε πολίτης για να κινήσει νομικές διαδικασίες είναι το ένα θέμα, η νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζεται η άσκηση εκ μέρους των, των νομίμων δικαιωμάτων τα οποία έχουνε, είναι ένα άλλο.
    Έχετε αποφασίσει αυθαίρετα για τον εαυτό σας, ότι η πρόθεσή των είναι να δικαιώσουνε ιστορικά τους προγόνους των και στην βάση αυτής της αυθαιρεσίας θεωρείτε την ενέργειά των παράδοξη.
    Με αυτή την λογική και επειδή, όπως πολύ σωστά παρατηρήσατε και εσείς, τα διάφορα πορίσματα της ιστορίας, όπως εξάλλου και κάθε επιστήμης, δεν τυγχάνουνε γενικής αποδοχής, θα μπορούσα και εγώ να ισχυριστώ, ότι ο κ. Αγτζίδης, φοβούμενος, ότι η έκβαση της αναψηλάφισης θα είχε ως αποτέλεσμα την αποκατάσταση των εκτελεσθέντων έναντι της ιστορίας, προσπαθεί να αποτρέψει με πολιτικά επιχειρήματα την διεξαγωγή της.
    Η απόφαση για την διεξαγωγή της αναψηλάφισης της δίκης, όπως και κάθε δίκης γενικότερα, είναι ζήτημα αποκλειστικά νομικό το οποίο συνεπώς αφορά τα δικαστήρια. Οι απόγονοι των εκτελεσθέντων λοιπόν σωστά απευθύνθηκαν σε δικαστές (για ένα νομικό ζήτημα) και όχι σε πολιτικούς ή πολίτες. Τουναντίον ο κ. Αγτζίδης ευθύς εξαρχής και χωρίς να περιμένει την σχετική γνωμοδότηση, στράφηκε σε πολίτες αρθρογραφώντας πολιτικό (και όχι επιστημονικό, όπως παραδεχθήκατε και εσείς) λόγο με ιστορικά (και όχι νομικά) επιχειρήματα.
    Είναι λοιπόν ολοφάνερο, ότι εάν υπάρχει κάποιος ανάμεσα στους εμπλεκόμενους ο οποίος πιστεύει, ότι η έκβαση μιας δίκης έχει απήχηση και επιρροή στα πορίσματα της ιστορίας, αυτός είναι σε κάθε περίπτωση ο κ. Αγτζίδης και όχι οι απόγονοι των εκτελεσθέντων.
    Στην βάση λοιπόν της θεωρίας σας περί επικινδύνους ατραπούς στους οποίους μπορούμε να οδηγηθούμε, στην θέση σας θα ανησυχούσα περισσότερο με την συμπεριφορά του κ. Αγτζίδη και λιγότερο με την (πραγματική) πρόθεση πολιτών να ασκήσουνε τα νόμιμα δικαιώματά των!

  19. Το θέμα είναι ότι εν τέλει κι ο Δραγούμης κι ο Μεταξάς είχαν δίκιο ενώ ο Βενιζέλος άδικο. Η μικρασιατική εμπλοκή ήταν εξαρχής αδιέξοδη και ατελέσφορη.
    Η παρουσία και τα βάσανα των Ελλήνων της Ανατολής, στα οποία αρέσκεται να επικεντρώνεται μονίμως ο κ.Αγτζίδης ως υποθετικό απόλυτο νομιμοποιητικό κίνητρο, δεν έχουν καμία σχέση με τις αντικειμενικές συνθήκες της στρατιωτικής εκστρατείας και την εφικτότητα του εγχειρήματος.
    Επίσης δείχνει σαφή μεροληπτική διάθεση όταν περιορίζει την εξιστόρηση των νοεμβριανών στο “πογκρόμ” κατά των βενιζελικών. Ουδεμία κουβέντα για το γεγονός ότι οι ομάδες των Επιστράτων οργανώθηκαν επειδή η Αθήνα ΒΟΜΒΑΡΔΙΖΟΤΑΝ από τους Αγγλογάλλους που ήθελαν να επιβάλλουν τον εκλεκτό τους Βενιζέλο με το ζόρι.
    [Βλέπετε οι Ελασίτες που πολέμησαν τους Εγγλέζους στα Δεκεμβριάνα ήταν καλοι, πατριώτες, δημοκράτες κοκ., αλλά οι Επίστρατοι που πολέμησαν τους Αγγλογάλλους στα Νοεμβριανά ήταν πρωτοφασίστες επειδή δεν ήταν κομμουνιστές αλλά μοναρχικοί.]

  20. “Η μικρασιατική εμπλοκή ήταν εξαρχής αδιέξοδη και ατελέσφορη.”

    Αυτό είναι μάλλον επιχείρημα όσων υποστηρίζουνε την αντιβενιζελική παράταξη της τότε εποχής, για να δώσουνε μια εξήγηση για το γεγονός, ότι οι Γούναρης και Κωνσταντίνος ανήλθαν στην εξουσία και αποδείχθηκαν κατώτεροι των περιστάσεων.
    Την ίδια περίπου τακτική ακολούθησε και ο Ιωαννίδης στην δίκη της χούντας, όταν ισχυριζότανε, πως το Κυπριακό είχε κριθεί πριν την επταετία χωρίς να μας απαντήσει ωστόσο για ποιόν λόγο ο ίδιος ανήλθε με το έτσι θέλω στην ηγεσία της χώρας, απομακρύνοντας αργότερα τον Μακάριο από την Κύπρο, για να χειριστεί ένα ζήτημα στο οποίο ο ίδιος, κατά την δική του εκτίμηση, δεν είχε την δυνατότητα να προσφέρει κάτι.

  21. Ο κυριος Αγτζιδης οταν εγκριθηκε η αναψηλαφηση της δικης εστειλε επιστολες σε διαφορες ποντιακες οργανωσεις για να εμποδισουν την αναψηλαφηση της δικης.Διολου επιστημονικο παντως.Επειτα τι φοβαται ο κυριος ΑΓΤΖΙΔΗς μηπως τελικα και αθωωθουν και θελει να τους εμποδισει?

  22. Άδικο είχαν και ο Δραγούμης και ο Μεταξάς, όπως άδικο είχε και ο Βενιζέλος. Από την στιγμή που ξύπνησε, με τους Νεοτούρκους, ο εθνικισμός και στην Τουρκία, το ζήτημα ήταν ποιος θα αρπάξει το μεγαλύτερο κομμάτι από το συντρίμια του πλοίου που έπεσε στα βράχια (η παρομοίωση από τον Νικήτα Χωνιάτη για την κατάρρευση μιάς άλλης αυτοκρατορίας μέ έδρα την Κωνσταντινούπολη το 1204).
    Όπως ακριβώς και το 1204, οι Βούλγαροι έκαναν την βαρειά δουλειά και οι Έλληνες επωφελήθηκαν. Με βάση την συλλογιστική αυτή, οι ελπίδες των Μεταξά και Δραγούμη για συνδιαλλαγή με την Τουρκία δεν θα είχαν πιθανότητες να σώσουν τους Έλληνες στην Μικράν Ασία. Η εμπλοκή, όμως, των Μεγάλων Δυνάμεων, έκανε την καταστροφή πολύ χειρότερη. Ο Βενιζέλος υπελόγιζε ότι θα μπορούσε να τις χειραγωγήσει. Λάθος, διότι και ηλίθιες αποδείχθηκαν και ευρύτερα συμφέροντα είχαν και ανταγωνισμούς μεταξύ τους.

  23. Προσθέτω λίγες ακόμη σκέψεις στο προηγούμενο σχόλιο του φίλου Οδυσσέα: η εκ των υστέρων απονομιμοποίηση – απόρριψη του ελληνικού μικρασιατικού εγχειρήματος ως καταδικασμένου εξαρχής σε αποτυχία θεωρώ ότι είναι λάθος. Κρίνοντας αυτά τα γεγονότα πρέπει να προσπαθούμε να σκεφτόμαστε με όρους 1919 και όχι με όρους 2010. Η Ελλάδα δεν “εισέβαλε” μόνη και με καθαρά δική της ενέργεια στη Μ. Ασία. Η ελληνική στρατιωτική παρουσία, και η ανάληψη της διοίκησης της Ζώνης της Σμύρνης πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια διασυμμαχικού εγχειρήματος. Μπορούσε να προβλεφτεί το 1919 η μετέπειτα εγκατάλειψη της Ελλάδας από τους “συμμάχους” (βλ. Αγγλία);;; Αντιθέτως υπήρξς τεράστια πολιτική και διπλωματική επιτυχία (ναι, του Βενιζέλου!), που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για ενσωμάτωση στην Ελλάδα μιας περιοχής όπου ο ελληνισμός είχε μακρά ιστορικά δίκαια (λαμβάνονταν υπόψη στη διπλωματία του 1919-20) και όπου η προστασία του εκεί ελληνισμού ήταν αδύνατη με οποιοδήποτε άλλο τρόπο κατόπιν της ανάδυσης του τουρκικού εθνικισμού (βλ. σφαγές-διωγμό της περιόδου 1915-17). Τα πράγματα πήραν στραβό δρόμο λόγω του τραγικά αποτυχημένου χειρισμού τους απο τις μετανοεμβριανές κυβερνήσεις. Αναλαμβάνοντας την προσπάθεια συντριβής του κεμαλισμού από την Ελλάδα μόνη (εκστρατεία Σαγγαρίου – Αγκύρας) και στη συνέχεια την τήρηση αμυντικής γραμμής σε μεγάλο βάθος στην ενδοχώρα, προέταξαν την εξυπηρέτηση των Άγγλων και την κάλυψη των θέσεων των τελευταίων στα Δαρδανέλια, αντί ενός στρατιωτικού χειρισμού υπαγορευόμενου από το εθνικό συμφέρον. Μόνη επιβαλλόμενη στρατιτωτική ενέργεια από το ’20 και εξής θα ήταν η τήρηση αμυντικής διάταξης στη Ζώνη της Σμύρνης, αφού άλλωστε αυτή μόνο είχε παραχωρηθεί στην Ελλάδα προς διοίκηση, και όχι βαθιά στο εσωτερικό. Αυτή η στρατηγική απαιτούσε λίγες σχετικά δυνάμεις, και θα επέτρεπε την αποστράτευση των παλαιών εφέδρων, άρα και την ουσιαστική λήξη της πολεμικής προσπάθειας για την ελληνική κοινωνία, και επιπλέον πιθανότατα θα εξασφάλιζε την άμυνα της Σμύρνης στο διηνεκές (βλ. Ισραήλ για κάτι αντίστοιχο).

  24. Γενικὴ παρατήρησις. Εἰλικρινῶς μοῦ εἶναι ἀκατανόητον τὸ μίσος μεγάλου μέρους τῆς Ἀριστερᾶς κατὰ τῆς ἁγνότερης ἴσως μορφῆς τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἱστορίας, καὶ θύματος τοῦ ἐθνοκτόνου Διχασμοῦ, τοῦ ἀνθρώπου ποὺ ὑπερέβη τὶς κλασσικὲς διαχωριστικὲς γραμμὲς δεξιᾶς-ἀριστερᾶς, συντηρήσεως-ἐπαναστάσεως, καπιταλισμοῦ-ἐθνικισμοῦ-σοσιαλισμοῦ, ἀριστοκρατίας καὶ δημοκρατίας, καθαρευούσης-δημοτικῆς. Τὸ ὅτι ὁ «ἀκροδεξιὸς» κατ᾿ ὁρισμένους Δραγούμης ὑπῆρξε ὁ κατ᾿ ἐξοχὴν ὑπέρμαχος τῆς ἑλληνικῆς κοινότητος, τῆς αὐτοδιοικήσεως, τῆς λαϊκῆς παραδόσεως, τῆς δημοτικῆς γλώσσας, τοῦ ἀλύτρωτου ἑλληνισμοῦ, ἐνάντια στὸ μικροελλαδικό, παλαιοκομματικό, ἀρτηριοσκληρωτικὸ κράτος, θὰ ἔπρεπε νὰ βάλῃ σὲ σκέψεις γιὰ τὸ πόσο σαθρὸ καὶ κατασκευασμένο γιὰ μικροπολιτικοὺς σκοποὺς εἶναι τὸ οἰκοδόμημα τοῦ ἀντιδραγουμισμοῦ.

    Θὰ μποροῦσε νὰ ἐξηγηθῇ ἴσως ψυχολογικῶς -ὁ δολοφόνος, νοιώθοντας ἐνοχή, σπιλώνει τὸ θύμα του, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ στὴν συνείδησί του τὴν πράξι του-, ἢ ἱστορικῶς-πολιτικῶς, ὡς ἀποτέλεσμα τῆς μαζικῆς τυφλώσεως διὰ τῆς προπαγάδας δεκαετιῶν καὶ τοῦ ταμποὺ «Ἐλευθέριος Βενιζέλος» -ὁ μεγαλύτερος ἴσως «ἐθνικὸς μύθος» τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τῆς χώρας, διακομματικὸς μάλιστα μετὰ τὸ 1974 «πολιτικῶς ὀρθὸς» «ἐθνικὸς μύθος»-ταμπού. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι μεγάλο μέρος τοῦ προσφυγικοῦ, ἀνατολικῆς προελεύσεως χώρου νὰ ἁγιοποιῇ τὸν ἐν τοῖς πράγμασι καταστροφέα του, τὸν πολιτικὸ ἡγέτη (Βενιζέλο) δηλαδή, τοῦ ὁποίου ἡ πολιτική, ἀφοῦ προεκάλεσε τὸν Ἐθνικὸ Διχασμό, ὁδήγησε στὴν Καταστροφή.

    Ἔτσι φθάνουμε στὸ τραγελαφικόν, ὁ μεγαλοϊδεάτης Δραγούμης, ὁ ὁραματιστὴς τῆς «πολιτικῆς ἐνώσεως τῆς φυλῆς», ὁ σφοδρὸς πολέμιος τοῦ μικροελλαδισμοῦ, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀφιέρωσε τὴν ζωή του στὸν ἀλύτρωτο ἑλληνισμὸ καὶ στὶς ἑλληνικὲς κοινότητες, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐφώναξε «κάτω τὸ (περιχαρακωμένο) κράτος ζήτω τὸ ἔθνος (τὸ ἀλύτρωτο, ὅπου γῆς)» νὰ ἀναφέρεται σὲ τίτλο ἄρθρου γνωστοῦ ἱστορικοῦ ὅπως ὁ κ. Βλάσης Αγτζίδης ὡς ἐκπρόσωπος τῆς «μικρᾶς πλὴν ἐντίμου Ἑλλάδος»! Πλήρης ἀντιστροφὴ ἐννοιῶν καὶ ἱστορικῆς πραγματικότητος, ἔκδηλος παραλογισμὸς γιὰ ὅποιον ἔχει διαβάσει ἀπροκατάληπτα ἔστω καὶ μιὰ σελίδα ἀπὸ τὸ ἔργον τοῦ ἀείμνηστου Ἴωνα.

    Δὲν χαρακτηρίζει ὅμως ὁλόκληρον τὸν χῶρο τῆς Ἀριστερᾶς αὐτὴ ἡ παλαιολιθική, διχαστικὴ λογική. Τὰ τελευταῖα χρόνια, τώρα, ἔστω τώρα, μετὰ ἀπὸ 90 χρόνια, ποὺ ὁ Ἐθνικὸς Διχασμὸς ἀρχίζει νὰ ξεπερνιέται καὶ τὰ ἱστορικὰ ταμποὺ νὰ ἐλέγχονται ὑπὸ τὸ φῶς τῆς λογικῆς καὶ τῆς ἀπροκατάληπτης ἐπιστήμης, βλέπουμε καὶ οἱ στρατηγικὲς καὶ τακτικὲς ἐπιλογὲς τοῦ Βενιζέλου νὰ τίθενται ὑπὸ κριτικήν, ἀλλὰ καὶ ὁ Ἴων Δραγούμης νὰ ἀνακαλύπτεται ἀπὸ μέρος τοῦ χώρου τῆς πατριωτικῆς Ἀριστερᾶς. (Μερικὲς φορὲς μάλιστα ἔως τοῦ ὑπερβολικοῦ σημείου νὰ διεκδικεῖ ἡ πατριωτικὴ Ἀριστερὰ τὸν Δραγούμη ὡς δικόν της, ἀριστερό, καὶ νὰ ἐπιχειρῇ νὰ τὸν μονοπωλήσῃ ἀρνούμενη ἐντελῶς τὴν σχέσι του μὲ τὸν κατ᾿ ἐξοχὴν ἰδεολογικὸ καὶ πολιτικὸ χῶρο του, τὴν ἐθνικιστικὴ Δεξιά!) Χαρακτηριστικὰ παραδείγματα εἶναι τὸ βιβλίον τῶν Ἐναλλακτικῶν Ἐκδόσεων, «Ἴων Δραγούμης – Τὸ ἀνθολόγιο τοῦ «Νουμᾶ» (Ἐπίμετρο: ἐννέα ἐπιστολὲς τοῦ Περικλῆ Γιαννόπουλου στὸν Ἴωνα Δραγούμη)», εἰσαγωγὴ-σχόλια: Στέφανος Μπεκατῶρος, 2002, ἀλλὰ καὶ ἡ μελέτες τοῦ μετέχοντος στὴν κριτικὴ τῆς παρούσης σελίδος Σπύρου Κουτρούλη (βλ. π.χ. «Ίωνας Δραγούμης:31 ΙΟΥΛΙΟΥ 1920 Η Εκτέλεση»). (Τὸ ὅτι ἡ κριτικὴ τοῦ κ. Αγτζίδη εἶναι μονομερὴς καὶ κακοπροαίρετη, ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ ὅτι δὲν ἀναφέρει καμμία ἀπὸ τὶς παραπάνω μελέτες, ἀλλὰ περιορίζεται σὲ κάποια ἤσσονος σημασίας περιθωριακὴ ἐθνικοσοσιαλιστικὴ πηγή (Ὠρολογᾶς), ἡ ὁποία ἐπιχειρεῖ νὰ ἀναδείξῃ τὸν Δραγούμη ἐθνικοσοσιαλιστή! (Καὶ ὡς πρὸς τὸ τελευταῖο πάντως θὰ ἔπρεπε νὰ ἤμασταν προσεκτικοί, γιὰ νὰ ἀποφύγουμε τοὺς ἐτεροχρονισμούς.)) Μεγαλύτερη δικαίωσις διὰ τὸν ἄνδρα, νὰ τὸν παραδέχονται καὶ νὰ τὸν διεκδικοῦν μονοπωλιακῶς μάλιστα ἐνίοτε, οἱ ἀντίπαλοί του -οἱ ἀνοιχτόμυαλοι βεβαίως- δύσκολα θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξῃ.

    Ὅμως, ἐδῶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ καυτηριάσω καὶ μιὰ πλευρὰ τῆς στάσεως τῶν ἀριστερῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ Δραγούμη. Μὲ δυὸ λόγια. Κύριοι, δὲν χρειάζεται νὰ τὸν βγάλετε ἀριστερὸ τὸν Δραγούμη, γιὰ νὰ τὸν παραδεχθεῖτε! (Καὶ τὸ ἴδιο βεβαίως ἰσχύει καὶ γιὰ τὸν Περικλῆ Γιαννόπουλο.) Προσωπικῶς, δὲν διστάζω ἐπὶ παραδείγματι νὰ παραδεχθῶ τὸν βαθύτατο πατριωτισμὸ τῆς Ρωμιοσύνης τοῦ Ρίτσου. Ἀλλά, δὲν προσπαθῶ νὰ ἀπενοχοποιηθῶ γιὰ τὴν ἀναγνώρισί μου αὐτὴ ὑποστηρίζοντας ὅτι ὁ Ρίτσος εἶναι δεξιὸς ἐθνικιστὴς καὶ ὅτι ἡ Ἀριστερὰ καὶ τὸ ΚΚΕ τὸν καπηλεύονται! Πρὸς Θεοῦ, μπορῶ ἐγὼ ὁ δεξιὸς νὰ παραδεχθῶ ἕναν κομμουνιστή. Καὶ δικαίως εἶναι καύχημα γιὰ τοὺς κομμουνιστὲς ὁ Ρίτσος. Ἀντιστοίχως, ἂς παραδεχθοῦμε ὅτι ἕνας δεξιὸς ἀντιβενιζελικός, ἕνας ἐθνικιστής, ὅπως εἶναι, ὅπως τὸ δηλώνει, καὶ ὅπως πρωτεργάτης μάλιστα τοῦ ἑλληνικοῦ ἐθνικισμοῦ ὑπῆρξε, ὅπως ὁ Ἴων Δραγούμης (καὶ ἀναλόγως ὁ Γιαννόπουλος), ὑπῆρξε μεγάλος Ἕλλην. Τὸ ὅτι μεγάλες προσωπικότητες ὅπως αὐτὲς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὶς περιχαρακώνουμε καὶ νὰ τὶς βάζουμε σὲ καλούπια, τὸ ὅτι τέτοια σπουδαῖα καὶ ἀνήσυχα πνεύματα (διαβάζουμε τὸν Δραγούμη, καὶ νιώθουμε σὲ κάθε γραμμὴ τὴν πνευματικὴ βάσανο στὴν ὁποία ἔβαζε τὸν ἑαυτό του) ἐπηρεάστηκαν ἀπὸ ρεύματα πολλὰ καὶ περιπλανήθηκε καὶ ἁπλώθηκε καὶ στοχάστηκε τὸ πνεῦμα τους πολύ, σὲ ὅλες τὶς κατευθύνσεις, εἶναι δεδομένο. Ἄλλο ὅμως αὐτό, καὶ ἄλλο νὰ τοὺς ἀρνούμεθα αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἦσαν.

    Αὐτὰ ὡς γενικὲς παρατηρήσεις. Σὲ εἰδικότερα ἱστορικὰ σημεῖα ἴσως ἀναφερθῶ σὲ ἑπόμενο σημείωμα.

    Φειδίας Μπουρλᾶς

  25. “Αυτό είναι μάλλον επιχείρημα όσων υποστηρίζουνε την αντιβενιζελική παράταξη της τότε εποχής, για να δώσουνε μια εξήγηση για το γεγονός, ότι οι Γούναρης και Κωνσταντίνος ανήλθαν στην εξουσία και αποδείχθηκαν κατώτεροι των περιστάσεων.”

    Όχι αυτό είναι επιχείρημα ανεξαρτήτως της παράταξης που υποστηρίζει κανείς. Υπάρχει ξέρετε και το καθαρά στρατιωτικό σκέλος της ιστορίας, το οποίο πολύ απλά λέει ότι χώρες με μεγάλη ενδοχώρα πολύ δύσκολα ηττώνται από εισβολείς. Όσες φορές κι αν ηττηθούν αρχικά, έχουν πάντα το συγκριτικό πλεονέκτημα της υποχώρησης στα ενδότερα παρασύροντας τον αντίπαλο σε έναν πόλεμο φθοράς που είναι εξαιρετικά δύσκολο να κερδήσει. Είναι αναγκασμένος να διευρύνει συνεχώς το μέτωπο του πολέμου* ενώ συγχρόνως πρέπει να συντηρεί επαρκείς γραμμές ανεφοδιασμού, πολύ ευάλωτες σε πλαγιοκοπήσεις ανταρτικών επιθέσεων. Αν αυτό μπορούσε να το εφαρμόζει ο Κολοκοτρώνης στην Πελοπόννησο, προφανώς με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα μπορούσε να το κάνει ο Κεμάλ στην αχανή Μ.Ασία.

    * δείτε το μέτωπο του πολέμου λίγο πριν την ήττα στο Σαγγάριο για να καταλάβετε για τι πράγμα μιλάμε

    Επίσης το παράδειγμα των συντριπτικών ηττών που γνώρισαν και ο Ναπολέων και ο Χίτλερ όταν προσπάθησαν να εισβάλλουν στη Ρωσία είναι ενδεικτικό. Λέτε να κατάφερνε το ακατόρθωτο ο Χατζηανέστης ή αντίστοιχα όποιον βενιζελικό αρχιστρατηγό έβαζε στη θέση του ο “εθνάρχης”;

    ================================

    “Η Ελλάδα δεν “εισέβαλε” μόνη και με καθαρά δική της ενέργεια στη Μ. Ασία. Η ελληνική στρατιωτική παρουσία, και η ανάληψη της διοίκησης της Ζώνης της Σμύρνης πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια διασυμμαχικού εγχειρήματος”

    Όπου όμως οι “σύμμαχοι” δεν έβαλαν δικές του δυνάμεις, ούτε είχαν πρόθεση να βάλουν μετά τον εξουθενωτικό για όλους Α’ΠΠ. Κάποιοι από αυτούς μάλιστα, Γάλλοι και Ιταλοί, αθέτησαν τελικά και τις υπογραφές τους και πήγαν ανοιχτά με το μέρος του Κεμάλ.
    Άρα τι είδους “μεγάλη επιτυχία” ήταν αυτή η συνθήκη των Σεβρών, από τα κέρδη της οποίας (Αν.Θράκη, Σμύρνη) τελικώς δεν έμεινε τίποτε; Έχει περάσει ο μύθος του Βενιζέλου ως του ανθρώπου που διπλασίασε την Ελλάδα, όταν οι μεγάλες εδαφικές προσαρτήσεις (Μακεδονία, Ήπειρος, νησιά Ανατ.Αιγαίου, Κρήτη) έγιναν ως αποτελέσμα των Βαλκανικών πολέμων και με αρχιστράτηγο τον διάδοχο βασιλέα Κωνσταντίνο.
    Όσο και για την εφικτότητα του να κρατηθεί μόνο η περιοχή της Σμύρνης, είναι χαρακτηριστικό αυτό που λέτε ότι ακόμα και γι’αυτό έπρεπε η Ελλάδα να γίνει …Ισραήλ για να την κρατήσει. Μόνο που το Ισραήλ και ισχυρούς συμμάχους διαθέτει και πυρηνικά όπλα ανέπτυσσε ήδη από τη δεκαετία του ’50(με τη βοήθεια της Γαλλίας). Και επιπλέον κι αυτό στον πόλεμο των Έξι Ημέρων προχώρησε πολύ περισσότερο από τα φυσικά του όρια και κατέλαβε όλη τη χερσόνησο του Σινά και την επέστρεψε στην Αίγυπτο μόλις το 1979 με αντάλλαγμα την αναγνώρισή του.

  26. Η αναφορά στο Ισραήλ έγινε μόνο και μόνο για να δείξουμε, έστω και με αυτό τον χοντροκομμένο και γενικευτικότατο τρόπο, ότι μια αμυντικά οργανωμένη περιορισμένης έκτασης παράλια τοποθεσία μπορεί να καρατήσει επ’ αόριστον απέναντι σε αριθμητικά υπέρτερο αντίπαλο που κατέχει σε πλήρη έκταση την ενδοχώρα. Ένα άλλο ιστορικό ανάλογο είναι ίσως η La Rochelle του 17ου αιώνα. Η Ελλάδα του ’20 σαφώς και δεν θα μπορούσε να γίνει Ισραήλ του ’50 και του ’60, θα μπορούσε όμως με τρεις μεραρχίες επικουρούμενες από μια καλά οργανωμένη εθνοφρουρά των ίδιων των μικρασιατών (ο Στεργιάδης εμπόδισε την συγκρότηση της το 22), σε καλά οργανωμένες αμυντικές θέσεις, με καλό τακτικό σχέδιο, και αποφασιστικότητα, όλα εφικτά πράγματα, να κρατήσει τη Ζώνη της Σμύρνης. Αντί να κυνηγάει τον Κεμάλ στον Σαγγάριο ή να καλύπτει τους Άγγλους στα Δαρδανέλια. Αυτό. Γιατί λοιπόν να υιοθετείται (γ΄ενικό παθητικής φωνής) τόσο εύκολα και άκριτα η ανιστορική άποψη περί εξαρχής καταδικασμένου και ανέφικτου εγχειρήματος; Οι άλλες ανταπαντήσεις δεν απαντούν επί της ουσίας στις παρατηρήσεις επί των οποίων απευθύνονται και επιβεβαιώνουν το προαναφερθέν ότι δυστυχώς δεν ερμηνεύεται το γεγονός του μικρασιατικού εγχειρήματος με όρους 1919. Επιτέλους, ας είμαστε περίφανοι σαν λαός που καταφέραμε έστω και για δύο χρόνια να επεκτείνουμε την Ελλάδα της Μελούνας σε μια επικράτεια μεγαλύτερη αυτής του ανασυγκροτηθέντος Βυζαντίου επί Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου. Αντί να απωθούμε και να απαξιώνουμε τους καλούς αγώνες των παππούδων μας.

    Αλλάζοντας θέμα, μια και θίχτηκαν κάποια θέματα της σχετικά πρόσφατης στρατιωτικής ιστορίας του μεσανατολικού, επισημαίνουμε ότι το Ισραήλ δεν ήταν πάντα αυτό που είναι τώρα: δέκτης της αμέριστης υποστήριξης των ΗΠΑ και κάτοχος των καλύτερα εξοπλισμένων ενόπλων δυνάμεων στον κόσμο. Σε όλη την εικοσαετία 1948 – 1967, ακόμη και στον πόλεμο των Έξη Ημερών, το Ισραήλ υστερούσε συντριπτικά έναντι των αντιπάλων του συνδυαστικά, αλλά και έναντι της Αιγύπτου μεμονωμένα, και σε αριθμούς στρατιωτών και σε ποσότητες οπλικών συστημάτων, και στην ποιότητα των τελευταίων. Και φυσικά δεν είχε τότε πυρηνικά. Επιπλέον, δεν τύγχανε ιδιαίτερης υποστήριξης από τις υπερδυνάμεις (η αμερικανική υποστήριξη στο ισραήλ έγινε ουσιαστική μόνο από εποχής Νίξον – Κίσσινγκερ), μόνο η Γαλλία το στήριζε κάπως. Εκεί που υπερείχε ήταν σε δόγμα, εκπαίδευση, ετοιμότητα, βέλτιστη αξιοποίηση διατιθέμενων ανθρώπων και μέσων, αποφασιστικότητα, ανάπτυξη ανορθόδοξων τακτικών. Έτσι επικράτησε στους πολέμους του ’56 και του ’67 με μια πανσπερμία παροχημένων όπλων και με γαλλικές μετριότητες απέναντι σε μια Αίγυπτο που διέθετε τεράστιες ποσότητες των πλέον σύγχρονων τότε σοβιετικών συστημάτων.

  27. > η παράδοση της Ανατολικής Μακεδονίας από τον Ι. Μεταξά στους Βουλγάρους

    Χονδροειδής ανακρίβεια. Ο Ιωάννης Μεταξάς συμμετείχε στην απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας το 1913 ως αρχηγός του Επιτελείου. Τον Μάρτιο του 1915 παραιτήθηκε από αρχηγός του Επιτελείου. Οι Βούλγαροι εισέλαβαν τον Μάιο του 1916 στην Ανατολική Μακεδονία. Ο κ. Αγτζίδης θα πρέπει να επανορθώσει (και αυτό) το σφάλμα.

  28. Η επέκταση πέραν των ορίων της Ζώνης της Σμύρνης ξεκίνησε επί Βενιζέλου, δεν την ξεκίνησε ο Γούναρης. Ακριβώς διότι από την πρώτη στιγμή είχαν αρχίσει επιθέσεις ατάκτων στις ελληνικές θέσεις και ήταν αναγκαία η απώθησή τους, όπως ακριβώς η Τουρκία σήμερα μπαίνει στο Β.Ιράκ για να χτυπήσει τους Κούρδους στις βάσεις τους εκεί.
    Μετά η παραμονή μόνο στη Σμύρνη δεν απαντά στην κατηγορία που ο Αγτζίδης κι άλλοι συστηματικά χρησιμoποιούν, δηλαδή της υποτιθέμενης “αναλγησίας” των τότε κρατούντων για τα παθήματα του ελληνισμού της υπόλοιπης Μ.Ασίας την ίδια περίοδο. Αν παρέμεναν στη Σμύρνη πώς ακριβώς θα προστατεύονταν οι υπόλοιποι; Θα έπρεπε να αφήσουν τις εστίες τους και να καταφύγουν όλοι στην ελληνική ζώνη, επομένως ο ξεριζωμός και η ανταλλαγή πληθυσμών και πάλι δεν θα απεφεύγετο.
    Ουσιαστικά οι Λαϊκοί κατηγορούνται παρότι έκαναν αυτό που όφειλαν να κάνουν δεδομένων των συνθηκών, αλλά βέβαια τελικά απέτυχαν, εκ του αποτελεσματος κρίνονται όλα δηλαδή. Η τραγική -ιδίως για όσους σήμερα παριστάνουν τους βενιζελικότερους του Βενιζέλου- απάντηση του Γούναρη σε αυτούς που αρχικά τον προέτρεπαν σε αποδέσμευση από τη Μ.Ασία, όπως ήταν η προεκλογική τους υπόσχεση, “και τι θ’απογίνουν όλοι αυτοί οι πληθυσμοί που πήραμε στο λαιμό μας”, νομίζω ότι τα λέει όλα.

    Η γενικότερη όμως ένσταση περί του μικρασιατικού εγχειρήματος έχει να κάνει με την εφικτότητά του κι αυτό καθόλου δε μειώνει τους αγώνες των παππούδων μας, ίσα-ίσα. Δηλαδή το ζήτημα είναι ότι ακόμα κι η Άγκυρα να καταλαμβανόταν τίποτε δεν εξασφάλιζε το οριστικό τέλος της εκστρατείας. Και πίσω από την Άγκυρα είναι το Καϊσερί(Καισάρεια) και πίσω από το Καϊσερί η Μαλάτεια κοκ, τίποτε δεν απέκλειε την υποχώρηση και αναδιοργάνωση Τούρκων και συμμάχων τους στα ενδότερα. Είναι το στρατηγικό βάθος του χώρου τέτοιο που τους ευνοεί, δεν υπαρχει φυσική οχυρη θέση που να πεις ότι σταματώ και οχυρώνομαι πίσω από εδώ. Άρα τι έπρεπε να γίνει, να καταληφθεί όλη η Μ.Ασία, να πιάσουμε και Συρία, Λίβανο κλπ. δηλαδή ανασύσταση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας; Επρόκειτο για αδιέξοδη στρατηγική.

    Τώρα το Ισραήλ φυσικά υπολειπόταν αριθμητικά, μέτρια όπλα δεν είχε αλλά είχε όπως λέτε φοβερή αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα. Αλλά βέβαια χωρίς να θέλω να υποτιμήσω τις επιτυχίες του, υπάρχει και μια άλλη παράμετρος που συνήθως δε λαμβάνεται υπόψη: είχε κι έχει να κάνει με Άραβες. Κι όχι τους Άραβες του Χαλιφάτου, αλλά τους σύγχρονους οι οποίοι ήταν ουσιαστικά οι τελευταίοι που απελευθερώθηκαν από τους Τούρκους κι αυτό με την παρακίνηση και οργάνωση των Βρετανών κι ως αποτέλεσμα του Α’ΠΠ. Το γεγονός ότι το ’48 επιτέθηκαν στο Ισραήλ, συγχρόνως Αίγυπτος, Συρία, Ιορδανία, Λίβανος, Ιράκ συν οι ντόπιοι Παλαιστίνιοι κι αυτό τους κατανίκησε όλους, εκτός από την ικανότητα του ίδιου του Ισραήλ κάτι μας λέει και για την ποιότητα των αντιπάλων του. Τώρα μόνο πρόσφατα και λόγω της ανόδου του Ισλάμ ξανά ως κινητήριας δύναμης στις κοινωνίες τους αρχίζουν κι αυτοί να ανέρχονται και το Ισραήλ να τα βρίσκει όλο και πιο σκούρα απέναντί τους.
    Οι Τούρκοι όμως δεν είναι Άραβες. Μπορεί συνολικά στον τομέα του ανθρωπισμού και του πολιτισμού κλπ. να παίρουν με άριστα το 10 γύρω …στο -23, αλλά στον τομέα του πολέμου παίρνουν σταθερά από 8 και πάνω. Το ’15, υποτίθεται με την αυτοκρατορία τους σε αποσύνθεση, κι όμως κατάφεραν στους Αγγλογάλλους τέτοια πανωλεθρία στην Καλλίπολη που ακόμα την θυμούνται. ‘Αρα λοιπόν και η ποιότητα του αντιπάλου παίζει προφανώς καθοριστικό ρόλο σε αυτά τα θέματα.

  29. Μέ τὴν συλλογιστικη τοῦ Λογίου ἀνωτέρω, τὰ ὑπερπόντια βασίλεια τῶν Δυτικῶν Σταυροφόρων στὴν Μέση Ἀνατολή, «μια αμυντικά οργανωμένη περιορισμένης έκτασης παράλια τοποθεσία» μποροῦσαν νὰ κρατήσουν «επ’ αόριστον απέναντι σε αριθμητικά υπέρτερο αντίπαλο που κατέχει σε πλήρη έκταση την ενδοχώρα». Δὲν συνέβη. Ἡ Λατινικὴ Αὐτοκρατορία τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἔμεινε ζωντανή νεκρὴ σχεδὸν ἀπὸ τὴν ἵδρυσή της, ἀπὸ τό 1205 μέχρι τό 1261. Τὸ τέλος της ὅμως ἦταν προδιαγεγραμμένο.

    @Οδυσσέας
    Ἐκεῖνο ποὺ ὄφειλαν νὰ κάνουν οἰ Λαϊκοί, δεδομένων τῶν συνθηκῶν ἦταν νὰ παραιτηθοῦν ἀμέσως ἀπὸ τὴν κυβέρνηση τῆς χώρας μόλις βεβαιώθηκαν ὅτι δὲν μποροῦσαν νὰ φέρουν εἰς πέρας τὴν ἐντολὴ ποὺ τοὺς ἔδωσε ὁ λαός. Τὸ μάθημα τὸ ἔμαθε καλὰ ἕνας δευτέρας σειρᾶς Λαϊκὸς τότε, ὁ Ντῖνος Τσαλδάρης. Ὅταν ὁ βασιλιᾶς τοῦ ζήτησε νὰ παραιτηθεῖ στὸ μέσον τῆς κομμουνιστικῆς ἀνταρσίας καὶ νὰ παραδώσει τὴν πρωθυπουργία στὸν Θεμιστοκλῆ Σοφούλη τὸ ἔκανε ἀμέσως κι ἂς εἶχε σχεδὸν δεκαπλασίους βουλευτές !

  30. κ.Γεωργάνα, η εντολή που τους έδωσε ο λαός ήταν να αποσυρθούν από τη Μ.Ασία, άρα τι ακριβώς εννοείτε να ξαναδώσουν την εξουσία στο Βενιζέλο για να συνεχίσει αυτός τον πόλεμο; Μα τότε γιατί έγιναν εκλογές, μάλλον γιατί ο “εθνάρχης” αποφάσισε να κάνει εκλογές; Και αυτό θα τους το φορτώσουμε, δηλαδή τι θα φτάσουμε να πούμε ότι φταίνε επειδή …υπήρχαν; Θα γλίτωναν βέβαια τελικά τη ζωή τους αν έκαναν αυτό που λέτε.
    Ο βασιλιάς έδωσε την πρωθυπουργία στο Σοφούλη για να τον δεσμεύσει με τις εθνικές δυνάμεις στον εμφύλιο, γιατί μερίδα του Κέντρου είχε αρχίσει τότε να κάνει νερά, αρκετοί ήταν οι συμπαθούντες στους “δημοκρατικούς πολίτες στο βουνό” (τους κομμουνιστές αντάρτες δηλαδή). Παίρνοντας την πρωθυπουργία αναγκάστηκαν να σοβαρευτούν. Είναι όπως με το ΠΑΣΟΚ σήμερα, όσο είναι στην αντιπολίτευση λαϊκίζει και χαϊδεύει την αριστερά, μόλις πάρει την εξουσία δεν έχει κανένα ενδοιασμό να τη βάλει στη θέση της και με τρόπο μάλιστα που η δεξιά είναι πολύ φοβική για να το κάνει.

  31. Ὁ λαὸς εἶχε δώσει τὴν ρητὴ καὶ σκληρὴ ἐντολὴ νὰ ἀφήσουν τοὺς Χριστιανοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας νὰ σφαγιασθοῦν. Μὲ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἐξελέγησαν. Ὄχι γιὰ νὰ έμπιστευθοῦν τὰ πάντα «εἰς τὴν Ἑλληνικὴν λόγχην». Σκληρὴ ἐντολὴ καὶ ἂν δὲν τὴν ἤθελαν, ἂς μὴν τὴν ἐπιζητοῦσαν.
    Ἡ ἀναφορά μου στὸν Σοφούλη ἔγινε μόνον γιὰ νὰ έξάρω τὸ ἀξιοπρόσεκτο τῆς ἀδιαμαρτυρήτου ὑποχωρήσεως τοῦ Ντίνου Τσαλδάρη. Θὰ μποροῦσε ὁ Γούναρης τό 1921 νὰ δεχθεῖ Ὑπουργὸ Στρατιωτικῶν τὸν Μεταξᾶ; Πολλὰ θὰ μποροῦσαν νὰ εἶχαν σωθεῖ.

  32. ΣΥΜΦΩΝΩ,ΚΑΙ ΣΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΩ.
    ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΤΕ ΓΙ ΑΥΤΟ,ΠΑΡΑΚΑΛΩ, Η ΚΙΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ-ΜΕΘΟΔΙΚΑ ΜΕ ΕΧΤΡΕΜ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ,ΑΠΟ ΤΟ 70,ΠΡΩΤΑ ΜΕ ΦΡΙΚΤΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΜΙΣΟΥΣ,ΜΕ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΟΜΑΔΕΣ,ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ,ΑΛΩΣΕ ΚΡΥΜΜΕΝΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ,ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ,ΤΩΡΑ ΑΓΟΡΑΖΕΙ…
    ΜΕΝΩ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ-ΜΑΦΙΑ,ΔΗΘΕΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ…
    ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ-ΜΑΟΪΚΗ-ΕΝ ΕΛΛΑΔΗ-ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ…ΑΥΤΟ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΟΙ ΝΕΟΙ-ΠΙΣΩ ΤΟΥΣ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΑ ΚΙΝΕΖΙΚΑ ΚΡΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *