Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«Οὐχ ὁ μαθὼν τὰ θεῖα ῥήματα, ἀλλ’ ὁ τῆς θεώσεως μέτοχος
ἐστὶν ἀληθῶς θεολόγος.»
Δηλαδή:
«Δεν είναι αληθινός θεολόγος εκείνος που έμαθε απλώς τα θεία λόγια,
αλλά εκείνος που μετέχει προσωπικά στη θέωση.»
~Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς~
Ὀρθοδοξίας ὁ φωστήρ, Ἐκκλησίας τὸ στήριγμα καὶ διδάσκαλος,
τῶν Μοναστῶν ἡ καλλονή, τῶν θεολόγων ὑπέρμαχος ἀπροσμάχητος,
Γρηγόριε θαυματουργέ, Θεσσαλονίκης τὸ καύχημα,
κῆρυξ τῆς χάριτος,
ἱκέτευε διὰ παντός, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.🕊️
Απολυτίκιο (Ἦχος πλ. δ’.)
Σήμερα, Β’ Κυριακή των Νηστειών, η Εκκλησία μας τιμά έναν από τους μεγαλύτερους Πατέρες της Ορθοδοξίας, τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά. Ο Παλαμάς δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος θεολόγος ήταν φωστήρας, υπερασπιστής της πίστης και κυματοθραύστης της πνευματικής αθεΐας της Δύσης, που απειλούσε να αφανίσει την Ορθόδοξη αλήθεια.
Γεννήθηκε στη Μικρά Ασία σε δύσκολες εποχές στις αρχές του ταραγμένου 14ου αιώνα και ανατράφηκε στην Κωνσταντινούπολη, σε μια εποχή όπου η θεολογική και πνευματική διαμάχη ανάμεσα Ανατολής και Δύσης ήταν πιο έντονη και επικίνδυνη από ποτέ. Σπούδασε ρητορική, φιλοσοφία και φυσικές επιστήμες, αλλά η καρδιά του και η ψυχή του αναζητούσαν τον Χριστό. Στα είκοσι του χρόνια εγκατέλειψε κάθε κοσμικό δρόμο και κατευθύνθηκε στο Άγιο Όρος, θέλοντας να αφιερωθεί στον Θεό. Εκεί γνώρισε τη μοναχική ζωή, την ησυχία και την εμπειρία του ακτίστου φωτός, που θα γίνει θεμέλιο της διδασκαλίας του.
Ως μοναχός, αργότερα και ως Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, στάθηκε απέναντι στους αιρετικούς Βαρλαάμ και Ακινδύνο, υπερασπιζόμενος την ουσία και τις ενέργειες του Θεού, θεμελιώνοντας τη διάκριση μεταξύ της άκτιστης θεότητος και των ακτίστων ενεργειών Του. Η διδασκαλία του υπερβαίνει κάθε φιλοσοφική και επιστημονική γνώση η θεολογία, όπως τόνιζε, είναι ανώτερη των πάντων, γιατί οδηγεί τον άνθρωπο στη θέωση και την ένωση με τον Θεό.
Ο Γρηγόριος ο Παλαμάς υπήρξε επίσης πνευματικός φρουρός της ιστορίας του ελληνισμού. Μέσα από τη θεολογική του διδασκαλία και τη φιλοκαλική αναγέννηση, δημιούργησε πνευματικά θεμέλια που επέτρεψαν στον ελληνικό λαό να αντέξει την Τουρκοκρατία, τις διώξεις, την πείνα, τις αρπαγές και κάθε μορφή βίας. Οι Έλληνες, ορθόδοξοι και πιστοί, άντεξαν γιατί είχαν μέσα τους τον Χριστό, γιατί η πίστη τους ήταν φωτεινή, ζωντανή, και προστατευμένη από τους Πατέρες της Εκκλησίας. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Απόστολος Παύλος:
«Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ».
Όμως η ζωή του σπουδαίου Πατέρα της εκκλησίας δεν ήταν μόνο αγώνας, ήταν θυσία, θαυματουργία και πηγή χάριτος. Οι επιστολές του, τα δογματικά συγγράμματά του και οι υπέρμαχες ομιλίες του απέναντι στις κακοδοξίες αποτελούν μόνιμη φωνή για όλους τους πιστούς η ψυχή μας είναι πλασμένη για τον Θεό και χωρίς Αυτόν δεν μπορεί να ζήσει. Μέσα από τα μυστήρια της Εκκλησίας, την προσευχή του νου στην καρδιά και τις αρετές, ο άνθρωπος ανυψώνεται και συμμετέχει στη θεία χάρη.
Σήμερα η Β’ Κυριακή των Νηστειών μας καλεί να κοιτάξουμε πέρα από τα πρόσκαιρα, να αναζητήσουμε το φως και την ένωση με τον Θεό, να γίνουμε κοινωνοί της χάρης Του και να μιμηθούμε τον Άγιο Παλαμά στην πίστη, στην αντοχή και στην αγάπη. Η Ορθοδοξία είναι συνεχής τρόπος ζωής, φως που φωτίζει κάθε ψυχή και οδηγεί τα βήματα της ανθρωπότητας προς την αιώνια Ανατολή, προς τον Χριστό, το αληθινό φως του κόσμου. Ας τιμήσουμε τον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, τον υπέρμαχο της Ορθοδοξίας, τον φρουρό της πίστης και της αλήθειας, και ας αφήσουμε τη ζωή, τα έργα και τη διδασκαλία του να εμπνέουν τον καθένα από εμάς να ζήσει μέσα στο φως της χάριτος, με θάρρος, αγάπη και πίστη ακατάλυτη.🕊️✝️
✍ Στυλ. Καβάζης
Ο Ρώσος θεολόγος και μοναχός της Ιεράς Μονής Αγίου Παντελεήμονος Αγίου Όρους Βασίλειος Krivocheine παρατηρεί χαρακτηριστικά ότι με τον Γρηγόριο Παλαμά, «[…] η παραδοσιακή ασκητική και μυστική διδασκαλία της ορθόδοξης Ανατολής βρήκε στα έργα του όχι μόνο την πλήρη και συστηματική έκφραση, αλλά και τη θεολογικοφιλοσοφική δικαίωσή της».
Όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ ανατολικού και δυτικού μυστικισμού ο παλαματικός ησυχασμός συνέβαλε καίρια προς την κατεύθυνση της απόκτησης ενός ιδιάζοντος χαρακτηριστικού στον τρόπο σκέψης της ανατολικής Εκκλησίας.
