Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Στην κηδεία του Νίκου Καλογερόπουλου, ακούστηκε το τραγούδι που ο ίδιος έγραψε για τον Καραϊσκάκη. Το τραγούδι γράφτηκε για την ταινία «Οι Ιππείς της Πύλου», με τον Καλογερόπουλο να υπογράφει στίχους και μουσική.
Εννοείται ότι δεν έχασαν την ευκαιρία για ακόμη μια φορά και εμφανίστηκαν ξανά οι γνωστοί άγνωστοι για να μας θυμίσουν τις δηλώσεις του Καλογερόπουλου για την πίστη, να τονίσουν ότι ήταν αριστερός, να τον κατατάξουν και να τον χωρέσουν στα γνώριμα ιδεολογικά κουτάκια τους.
Μόνο που ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν ήταν άνθρωπος για κουτάκια. Ήταν αριστερός, αλλά δεν είχε κανένα κοινό με την καλοβολεμένη και προνομιούχα Αριστερά του χώρου που συχνά μιλά για τον λαό από απόσταση. Ήταν αντισυμβατικός. Ασυμβίβαστος. Ανυπότακτος.
Γι’ αυτό ακριβώς μπορούσε να γίνεται αποδεκτός από ανθρώπους από πολύ διαφορετικούς χώρους μεταξύ τους. Δεν χρειάστηκε να γίνει ο «βολεμένος αριστερός» για να δικαιώσει την ιδεολογία του. Δεν έζησε την τέχνη του ως μηχανισμό κοινωνικής εξαργύρωσης. Έμεινε ο Καλογερόπουλος και αυτό ειδικότερα στην σημερινή εποχή έχει τη δική του αξία.
Όσο για τη σχέση του με την πίστη, ασφαλώς είχε συγκρουστεί με τον κλήρο και είχε εκφράσει σκληρές απόψεις για την Εκκλησία και τους εκπροσώπους της. Μόνο που εδώ χρειάζεται μια στοιχειώδης διάκριση. Άλλο η κριτική προς τον κλήρο και άλλο η σχέση ενός ανθρώπου με τον Θεό. Ο ίδιος ο Καλογερόπουλος είχε πει ότι «μιλούσε με τον Θεό κάθε μέρα».
Μπροστά σε αυτό, ποιοι είμαστε εμείς για να αποφανθούμε τι υπήρχε τελικά μέσα στην ψυχή του; Δεν είμαστε εμείς οι κριτές της ψυχής κανενός. Μπορούμε να διαφωνήσουμε με τις δηλώσεις του, να κρίνουμε τις απόψεις του, να συζητήσουμε τη στάση του απέναντι στον κλήρο. Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε τι συνέβαινε ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και τον Θεό. Αυτό ανήκει μόνο σε Εκείνον και ασφαλώς εννοώ τον Παντοδύναμο Θεό.
Όσον αφορά το τραγούδι του για τον Καραϊσκάκη έχω την αίσθηση ότι μοιάζει σήμερα ακόμη πιο συμβολικό. Γιατί ο Καραϊσκάκης ήταν κι αυτός ένας άνθρωπος που δεν χωρούσε σε καλούπια. Αθυρόστομος. Εκρηκτικός. Ιδιόρρυθμος. Ανυπότακτος αλλά και και ταυτόχρονα βαθιά δεμένος με την Παναγία και την Ορθόδοξη παράδοση. Ένας άνθρωπος που μπορούσε να σαρκάζει τους πάντες και την ίδια στιγμή να γονατίζει μπροστά στην Παναγία Προυσιώτισσα.
Αυτό ακριβώς δυσκολεύεται να καταλάβει η εποχή μας. Έχουμε μάθει να βάζουμε τους ανθρώπους σε κουτάκια με περισσή ευκολία… «Αριστερός». «Δεξιός». «Θρησκευόμενος». «Άθεος». «Προοδευτικός». «Συντηρητικός». Μόνο που η ανθρώπινη ψυχή είναι πολύ μεγαλύτερη από μια ταμπέλα.
Ο Καραϊσκάκης δεν χωράει στις σημερινές πολιτικές κατηγορίες. Ήταν ο Καραϊσκάκης και ο Καλογερόπουλος ήταν ο Καλογερόπουλος. Δύο διαφορετικοί άνθρωποι. Δύο διαφορετικές εποχές. Δύο διαφορετικές διαδρομές. Μα με ένα κοινό στοιχείο την άρνηση να γίνουν βολικοί και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο παράξενη ειρωνεία. Ένας αντισυμβατικός καλλιτέχνης έγραψε ένα τραγούδι για έναν αντισυμβατικό ήρωα και το τραγούδι αυτό ακούστηκε στο τελευταίο αντίο στον ίδιο τον δημιουργό του.
Σαν ένας κύκλος να έκλεισε. Ο «γιος της καλογριάς», ο αθυρόστομος και ανυπότακτος πολέμαρχος, που όμως ήξερε πού να στραφεί όταν όλα γύρω του σκοτείνιαζαν. Από την άλλη πλευρά ο Καλογερόπουλος, ο καλλιτέχνης που δεν θέλησε να γίνει εύκολος άνθρωπος για κανέναν. Κι εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο μάθημα…
Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι εύκολο να ταξινομηθούν. Κάποιοι είναι πολύ μεγαλύτεροι από τις ταμπέλες που τους βάζουμε. Ο Καραϊσκάκης δεν ήταν «καθωσπρέπει» άνθρωπος της εποχής του. Ούτε ο Καλογερόπουλος ήταν ένας άνθρωπος που μπορεί να χωρέσει ολόκληρος σε μια πολιτική ή θρησκευτική ταυτότητα. Ήταν δύο ανυπότακτες ψυχές. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο κοινό τους σημείο.
Ο ένας πολέμησε για να ελευθερώσει την Ελλάδα. Ο άλλος υπηρέτησε την τέχνη του μέχρι τέλους με τον δικό του ανυπότακτο τρόπο. Ο ένας γονάτιζε μπροστά στην Παναγία Προυσιώτισσα πριν σηκωθεί ξανά για τον αγώνα. Ο άλλος, με όλες τις αντιφάσεις, τις συγκρούσεις και τις αμφισβητήσεις του, έλεγε πως μιλούσε με τον Θεό κάθε μέρα.
Μην προσπαθείτε να χωρέσετε τις μεγάλες ψυχές σε μικρά κουτάκια. Ο Καραϊσκάκης δεν ανήκει ούτε στη Δεξιά ούτε στην Αριστερά. Ο Καλογερόπουλος δεν ανήκει σε καμία εύκολη ταμπέλα. Ο ένας ανήκει στην ιστορία. Ο άλλος στην Τέχνη και οι δύο, όμως, ανήκουν στη μνήμη μας. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που φεύγουν και αφήνουν πίσω τους ένα κενό. Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που φεύγουν και αφήνουν πίσω τους μια φλόγα. Ο Καραϊσκάκης άφησε τη φλόγα της Ελευθερίας. Ο Καλογερόπουλος άφησε τη φλόγα της ανυπότακτης τέχνης. Και χθες, στο τελευταίο αντίο, η φωνή του ενός τραγούδησε για τον άλλον. Σαν να ψιθύρισε η ιστορία, «Οι ανυπότακτες ψυχές μπορεί να πεθαίνουν. Δεν παραδίδονται όμως ποτέ.»
🕯️ Αιώνια η μνήμη του Γεωργίου Καραϊσκάκη.
🕯️ Αιώνια η μνήμη του Νίκου Καλογερόπουλου.
Υπό τη Σκέπη Της αγαπημένης του Υπεραγίας Θεοτόκου, ο Καραϊσκάκης συνεχίζει να κρατά το σπαθί του και ο Καλογερόπουλος, μέσα από το τραγούδι του, συνεχίζει να του τραγουδά.
Γιατί η Ελευθερία δεν πεθαίνει και οι ανυπότακτες ψυχές δεν σιωπούν ποτέ.
Υ.Γ. Επειδή κάποιοι δεν καταλαβαίνουν το πνεύμα του κειμένου μου (κάτι που δεν με εκπλήσσει να πω την αλήθεια) δεν υπάρχει καμία σύγκριση «μεγεθών» ανάμεσα στον Καραϊσκάκη και τον Καλογερόπουλο. Ο ένας είναι κορυφαία ιστορική μορφή της Επανάστασης και ο άλλος ένας σημαντικός, αντισυμβατικός καλλιτέχνης. Άλλη εποχή, άλλος ρόλος, άλλο ιστορικό βάρος. Ο παραλληλισμός μου είναι καθαρά συμβολικός δύο ανυπότακτες προσωπικότητες που δεν χωρούσαν εύκολα σε καλούπια.
Το ίδιο ακριβώς εννοώ όταν μιλώ για «ταμπέλες» σχετικά με τον Καλογερόπουλο. Δεν είπα ότι δεν ήταν αριστερός ούτε ότι δεν είχε συγκρουστεί με τον κλήρο. Είπα ότι δεν μπορείς να εξαντλήσεις έναν άνθρωπο σε μία πολιτική ταυτότητα ή στις δημόσιες αντιπαραθέσεις του με την Εκκλησία. Ιδίως όταν ο ίδιος έλεγε ότι «μιλούσε με τον Θεό κάθε μέρα», δεν είναι δική μας δουλειά να αποφανθούμε τι υπήρχε τελικά στην ψυχή του.
Αυτό αφορά κυρίως όσους, από την άλλη πλευρά, σπεύδουν να τον παρουσιάσουν αποκλειστικά ως «άθεο», «αντιεκκλησιαστικό» ή «αριστερό», λες και μια ανθρώπινη ψυχή χωράει σε ένα πολιτικό ή ιδεολογικό κουτάκι. Δεν τους εξισώνω. Δεν αγιοποιώ τον Καλογερόπουλο. Δεν διαγράφω τις αντιφάσεις του. Απλώς αρνούμαι να κάνω αυτό που ακριβώς καταγγέλλω· να χωρέσω έναν σύνθετο άνθρωπο σε μια ταμπέλα.
====
ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ:
ΕΤΣΙ ΜΟΥ ΕΙΠΑΝ ΝΑ ΣΑΣ ΤΑ ΠΩ (ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ)
Στίχοι – Μουσική: Νίκος Καλογερόπουλος
Ερμηνεία: Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Πληροφορίες: Γράφτηκε για την ταινία «Οι Ιππείς της Πύλου» ()
Στίχοι:
Άκου, ρε γιε της Καλογριάς, ο φίλος σου είμαι ο Πανουργιάς
και το δεξί σου χέρι κι εκείνος που καλύτερα απ’ ολουνούς σε ξέρει.
Λένε πως παίζεις με χανουμάκια, με τουρκοπούλες και καλογριές
και σ’ αραδιάζουνε βρισιές.
Πως μπαινοβγαίνεις στους μαχαλάδες, με ντερβησάδες στήνεις χορό και με ρωτάν και τι να πω;
Λένε πως έχεις αλισβερίσι, μ’ Αλή Πασάδες κάνεις χωριό,
και σε ρωτάω τι να τους πω.
Πες τους, ρε φίλε Πανουργιά, (ορέ) έχω στον πούτσο μου βιολιά,
έχω και τουμπερλέκια κι όπως γουστάρω τα βαρώ και σπάω τα ζεμπερέκια.
Όταν γυρίσω, θα τους γαμήσω και αν αργήσω δώσ’ τους κι αυτό,
είναι τ’ αρχίδια μου τα δυο.
Όπως στα λέγω, να τους τα γράψεις, όπως στα λέγω να τους τα πεις, Καραϊσκάκης σεβνταλής, Καραϊσκάκης μπεσαλής.
Καραϊσκάκης γεια χαρά, γεια σου ρε γέρο του Μοριά, και γεια που σ’ αγαπάνε.
Γεια τους που δε λυγίζουνε και που δεν προσκυνάνε.
Λένε για μένα τα καρακόλια, άκου τι λένε να μη γαμεί,
μίλα κι εσύ, ρε Θοδωρή.
Όπως τα λέμε, να τους τα γράψεις, όπως τα λέμε, να τους τα πεις,
Καραϊσκάκης, Θοδωρής.
Όπως τα λέμε, να τους τα γράψεις, όπως τα λέμε, να τους τα πεις,
Κολοκοτρώνης και Γιωργής, Καραϊσκάκης, Θοδωρής.
Γεια σου Ανδρούτσο, γεια χαρά, γεια σας παιδιά μου αητόπουλα,
που ΄χετε αητό πατέρα κι όποιος δε με κατάλαβε, τότε ας μας κάνει αέρα.
Όπως τα λέμε, να τους τα γράψεις, όπως τα λέμε, να τους τα πεις,
Ανδρούτσος, Γιώργης, Θοδωρής.
Έτσι μου είπαν να σας τα γράψω, έτσι μου είπαν, λόγω τιμής,
Ανδρούτσος, Γιώργης, Θοδωρής.
Έτσι μου είπαν να σας τα γράψω, έτσι μου είπαν, λόγω τιμής,
μαζί τους είμαστε κι εμείς, μαζί σας είμαστε κι εμείς!
Σύνδεσμοι: