Τον Ιούνιο του 1878 θα εμφανιστεί η πρώτη σοβαρή εθνική αλβανική κίνηση. Συγκροτείται η «Λίγκα της Πρισρένης» από 80 περίπου άτομα μεταξύ των οποίων ο Αμπντούλ Φράσερι , ο Μεχμέτ Αλή Βρυώνη, ο Ναούμ Βικιλχάρτζι , ο Κ. Χριστοφορίδης , ο Β. Ντόρβα κ.α. Με τη συγκρότησή της δημιουργούνταν για πρώτη φορά ένας οργανισμός ο οποίος αναφέρονταν στο όνομα όλων των Αλβανών και παρουσιάζονταν ως ένα αντιπροσωπευτικό τους όργανο που διεκδικούσε την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του αλβανικού έθνους.
Η λίγκα έστειλε υπόμνημα στο συνέδριο του Βερολίνου το οποίο όμως δεν λήφθηκε καθόλου υπόψη από τους συνέδρους . Πάντως η Λίγκα αυτή συγκροτήθηκε εν γνώσει και μάλλον με την υποστήριξη της Υψηλής πύλης.
Ο Αμπντούλ Φράσερι και ο Μεχμέτ Αλή Βρυώνη θα αποστείλουν σε έγκριτες εφημερίδες της Ευρώπης , αλλά και στην Κωνσταντινούπολη άρθρα με τα οποία αναφέρουν τις απόψεις των Αλβανών και πλέον διαχωρίζουν πλήρως τη θέση τους από την Ελλάδα διεκδικώντας όλη την Ήπειρο , χρησιμοποιώντας κείμενα του Στράβωνα , του Θουκυδίδη και του Ηρόδοτου ( τα οποία βέβαια εντέχνως είχαν διαστρεβλώσει) , διεκδικώντας σχεδόν όλους τους Έλληνες ήρωες από τον Μ. Αλέξανδρο έως τους ήρωες της επανάστασης Θ. Κολοκοτρώνη , Γ. Καραϊσκάκη , Μ. Μπότσαρη , Κ. Τζαβέλα , Κουντουριώτηδες κ.τ.λ. Επίσης κατ’ αυτούς οι Έλληνες οφείλουν την ανεξαρτησία τους στους Αλβανούς καθώς ο Αλβανός Αλή πασάς «επί τρία όλα έτη εμόχθησεν διά το Ρωμέικον».
Στην Ελλάδα πάντως συνεχίζονταν οι προσπάθειες για ίδρυση δυαδικού κράτους στα πρότυπα της Αυστροουγγαρίας και οι ΄Έλληνες πολιτικοί Χαρίλαος Τρικούπης , Γεώργιος Θεοτόκης , Στέφανος Σκουλούδης εργάστηκαν με ζήλο προς αυτήν την κατεύθυνση . Πάντα όμως κάποιος Ιταλικός δάκτυλος , ή κάποιος αντίστοιχος Οθωμανικός θα οδηγούσε τις διαπραγματεύσεις σε αποτυχία . Σ‘ αυτήν την κατεύθυνση εντάσσεται και η ίδρυση το 1899 του « Ελληνοαλβανικού Εθνικού Συνδέσμου» ο οποίος καθοδηγούνταν από τον Στρατηγό Ι. Σέχο Μπότσαρη και εξέδωσε μια προκήρυξη με τίτλο « ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΔΕΡΦΟΥΣ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ ΤΗΣ ΑΡΒΑΝΙΤΙΑΣ (1899)» την οποία υπογράφουν οι Στρατηγοί Σέχος , Μπότσιαρης, Τζαβέλλας και ζητούν από τους Αλβανούς διμερή συνεννόηση , πολιτική ένωση και αποφυγή του διαμελισμού των εδαφών της Αλβανίας από Σλάβους , Ιταλούς και Αυστριακούς με την ενσωμάτωση τους στην Ελλάδα.
Βέβαια οι Αλβανοί είχαν ήδη δείξει την προτίμηση τους στους Τούρκους καθώς στον πόλεμο του 1897 πολλά Αλβανικά τάγματα ανήκαν στον Οθωμανικό στρατό .
Ο ατυχής εκείνος πόλεμος που κάποιοι ονόμασαν «ψευτοπόλεμο» (μάλλον απολύτως δίκαια) επέβαλλε στην Ελλάδα τον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο (1898) και φυσικά ανέβαλλε για αρκετά χρόνια τις ενέργειες για την υλοποίηση της «Μεγάλης ιδέας» . Παρόλα αυτά η αντίληψη της προσέγγισης Ελλήνων και Αλβανών συνεχίζει να υφίσταται καθώς η αποσύνθεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θεωρούνταν βέβαιη και όλοι οραματίζονταν τα Βαλκάνια μετά την «έξωση» των Τούρκων.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 1893 ιδρύθηκε στην Αθήνα από μια ομάδα σημαντικών Ελλήνων πολιτών ένα πατριωτικό σωματείο με το όνομα : «Εταιρεία ο Ελληνισμός» . Κύριος σκοπός της σύμφωνα με το καταστατικό ήταν η «εξερεύνηση και θεραπεία των δικαίων του Ελληνισμού. Τούτο δ΄ επιδιώκεται δια της ακριβούς δι΄ επιτοπίου και πάσης άλλης θρησκευτικής και επιστημονικής μελέτης, γνώσεως του σύμπαντος Ελληνισμού πραγμάτων ως και δια καταλλήλου προς βελτίωσιν και ανόρθωσιν αυτού ενεργείας».
Την ηγεσία της εταιρείας αναλαμβάνει στις 10 Οκτωβρίου 1894 ο καθηγητής της Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας Νεοκλής Καζάζης ο οποίος εγκαινιάζει μια μεγάλη προσπάθεια εξάπλωσης της εταιρείας απανταχού του Ελληνισμού προώθησης αλλά και υπεράσπισης των δικαίων του Ελληνισμού . Στα πλαίσια αυτά ο Νεοκλής Καζάζης θα προσεγγίσει τον φιλέλληνα μπέη της Αυλώνος Ισμαήλ Κεμάλ Βλώρα, ο οποίος είχε αποφοιτήσει από τη Ζωσιμαία Σχολή των Ιωαννίνων και γνώριζε άπταιστα τα ελληνικά. Ο Ισμαήλ Κεμάλ το 1901 ενώ βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη πληροφορήθηκε ότι σχεδιαζόταν η σύλληψή του από τους Τούρκους εξαιτίας των θέσεων σχετικά με την αλβανική αυτονομία , θα καταφύγει αρχικά στην Αθήνα όπου θα έχει επαφές με τον Καζάζη και θα συντονίσουν τις ενέργειές τους προς την κατεύθυνση της ελληνοαλβανικής συνεργασίας .
Αργότερα θα μεταβεί στις Βρυξέλλες, όπου και με ελληνική χρηματική συνδρομή θα εκδώσει μία εφημερίδα με τον τίτλο «ΣΩΤΗΡΙΑ – ΑΛΒΑΝΙΑ», η οποία εκδίδονταν στα ελληνικά εκτός από την τελευταία σελίδα της, που ήταν γραμμένη στα αλβανικά από το δεύτερο φύλλο και εξής. Η εφημερίδα «ΣΩΤΗΡΙΑ- ΑΛΒΑΝΙΑ» θα εκδώσει μόνο 5 φύλλα από τις 15/28 Σεπτεμβρίου 1901 και θα ασχοληθεί με θέματα αλβανικού, ελληνοαλβανικού αλλά και οθωμανικού ενδιαφέροντος, όπως ήταν η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η προοπτική διατήρησης ή διάσπασης της Αυτοκρατορίας, και η προσέγγιση του ελληνικού και του αλβανικού παράγοντα.
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον εδώ να αναφέρουμε δύο άρθρα του Ισμαήλ Κεμάλ που αφορούν τον Ελληνισμό .
Το πρώτο κείμενο έχει τον τίτλο «ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» και δημοσιεύτηκε στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «ΣΩΤΗΡΙΑ-ΑΛΒΑΝΙΑ» στις 21 Νοεμβρίου 1901. Αν ο αναγνώστης του κειμένου δεν γνωρίζει τον συγγραφέα θα νομίσει μάλλον πως κάποιος μεγαλοϊδεάτης Έλληνας το υπογράφει. Τόσος είναι ο θαυμασμός του Ισμαήλ Κεμάλ για τον Ελληνισμό και τον ρόλο που αυτός πρέπει να επιτελέσει στην περιοχή.
Το δεύτερο κείμενο τιτλοφορείται «ΤΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΝ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΣ» και δημοσιεύτηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1901 στο 4ο φύλλο της εφημερίδας στη δεύτερη σελίδα και δίνει την πραγματική οπτική του ζητήματος που δημιουργήθηκε από τους Βούλγαρους με συγκεκριμένη στόχευση. Επίσης σχετικά με το «Μακεδονικό» ζήτημα που όπως προείπαμε δημιούργησε ο σλαβικός παράγοντας (Βουλγαρία , Ρωσία) αξιοσημείωτη είναι μια αναφορά του Ισμαήλ Κεμάλ στην3η σελίδα του 3ου φύλλου της εφημερίδας με τίτλο «ΚΡΗΤΙΚΟΝ ΚΑΙ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΝ ΖΗΤΗΜΑ».
Οι κινήσεις και οι πρωτοβουλίες της εταιρείας «Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ» θα έχουν ως αποτέλεσμα να υπογραφεί τον Μάρτιο του 1907 η «Δήλωσις της Ελληνοαλβανικής Συνεννοήσεως» από τους Καζάζη και Πεταλά από ελληνικής πλευράς και του Ισμαήλ Κεμάλ από αλβανικής. Μαζί με την «Δήλωση» υπογράφηκε και ένα «Ειδικό Πρωτόκολλο» στο οποίο αναλύονταν οι όροι της συμφωνίας και περιγράφονταν ο τρόπος με τον οποίον θα επιτυγχάνονταν οι στόχοι της συμφωνίας. Το πρωτόκολλο αυτό το συνυπέγραψαν και πολλοί Ηπειρώτες προύχοντες όπως οι Βότσαρης , Σάρογλους κ.α.
Πριν από αυτές τις υπογραφές και συγκεκριμένα στις 18 Φεβρουαρίου 1907 ο Ισμαήλ Κεμάλ μαζί με τον Αλβανό Τζαφφέρ ήλθαν σε επαφή με τον Ν. Λεβίδη Πρόεδρο της Βουλής και τον Πρωθυπουργό Γεώργιο Θεοτόκη ενημερώνοντάς τους για τις φιλελληνικές τους προθέσεις αλλά και τις απόψεις που αυτοί είχαν σχετικά με τις ελληνοαλβανικές σχέσεις.
Βέβαια μια συμφωνία μεταξύ μιας επίσημης κυβέρνησης και ενός ιδιώτη φυσικά δεν θα μπορούσε να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, πράγμα που η ελληνική πλευρά αντιλαμβάνονταν πλήρως , αλλά πίστευε πως το γεγονός ότι ένας τόσο σημαντικός Αλβανός προύχοντας με ελληνική παιδεία, υπέγραφε μια διακήρυξη όπου περιγράφονταν η συνεργασία Ελλάδας Αλβανίας , θα μπορούσε να επηρεάσει προς μια ευνοϊκή στάση απέναντι στην Ελλάδα όταν θα ερχόταν η ώρα της νέας ρύθμισης των συνόρων.
Δυστυχώς οι εξελίξεις, που ακολούθησαν μέσα και έξω από την Οθωμανική Αυτοκρατορία καθώς και η πολιτική που επικράτησε στην Αλβανία επιδιώκοντας την ανεξαρτησία της σε απόσταση από την Ελλάδα , αλλά και τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη είχαν μεγαλύτερη δυναμική από την ελληνοαλβανική συνεννόηση. Έτσι οι Αλβανοί κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων θα είναι ο μοναδικός λαός που δεν θα συμμετάσχει στην προσπάθεια εκδίωξης των Τούρκων και μάλιστα στην περίπτωση της πολιορκίας της Σκόδρας από τους Μαυροβούνιους θα ενισχύσουν την Τουρκική φρουρά.
Ο Ισμαήλ Κεμάλ Βλώρα στις 28 Νοεμβρίου 1912 στην πόλη Βλώρε (Αυλώνα) επικεφαλής μιας 83μελούς συνέλευσης ανακήρυξε την Αλβανία ανεξάρτητο κράτος και σχημάτισε προσωρινή κυβέρνηση που ορκίστηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1912.
Ήταν δεκαμελής υπό τον Ισμαήλ Κεμάλ μέχρι την παραίτησή του στις 22 Ιανουαρίου 1914. Η Συνέλευση ίδρυσε επίσης τη Γερουσία (Αλβανικά: Pleqësi), με ρόλο συμβουλευτικό της κυβέρνησης, αποτελούμενη από 18 μέλη της Συνέλευσης.
Η ανεξαρτησία της Αλβανίας αναγνωρίσθηκε από τη Διάσκεψη του Λονδίνου, στις 29 Ιουλίου 1913 με την απαίτηση της Ιταλίας και της Αυστρίας και την καταλυτική επέμβαση του Προέδρου των ΗΠΑ Woodrow Wilson.
Γρηγόρης Γιοβανόπουλος