Η Ώρα του Μεγάλου Όχι!

Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.

«Ο καθένας που θέλει να γίνει ηγέτης στην Ελλάδα πρέπει να καταλάβει, ότι αν δεν είναι συσσωματωμένος με όλο το Έθνος, αν δεν κλείνει μέσα του όλους τους πόθους του Έθνους, ότι αν δεν είναι το πνεύμα του βγαλμένο από τα σπλάχνα του Έθνους και δεν έχει αισθανθεί τις ανάγκες και τον πόνο και όλη τη λαχτάρα του Έθνους, οσοδήποτε κι αν γίνει μεγάλος επιστήμων, μπορεί να γίνει επιστημονική κορυφή, αλλά δεν μπορεί να γίνει ποτέ πνευματικός ηγέτης του Έθνους».

~Ιωάννης Μεταξάς~

«Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Οχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα
πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο το όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του».

~Κωνσταντίνος Καβάφης~

Ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, η Ελλάδα στάθηκε όρθια απέναντι στο σκοτάδι που σκέπαζε την Ευρώπη. Στο πρόσωπο του Ιωάννη Μεταξά εκφράστηκε τότε η φωνή ενός ολόκληρου λαού, το «Όχι» δεν ήταν απλώς μια λέξη που ειπώθηκε σε ένα σαλόνι ενός σπιτιού, ήταν ο παλμός μιας ιστορίας αιώνων, ήταν η απάντηση ενός Έθνους που δεν γονάτισε ποτέ.

Ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη νηφαλιότητα του στρατιωτικού και τη διορατικότητα του μεγάλου ηγέτη, στάθηκε εκείνη τη στιγμή στο ύψος του ιστορικού του ρόλου. Δεν μίλησε μόνο ως πρωθυπουργός, μίλησε ως φωνή όλης της Ελλάδας. Εκείνο το «Όχι» δεν ήταν προϊόν στιγμής, ήταν η συνειδητή έκφραση μιας μακράς προετοιμασίας, πολιτικής, στρατιωτικής και ηθικής.

Γιατί η Ελλάδα του 1940 δεν βρέθηκε απροετοίμαστη. Ο λαός ήταν πνευματικά συσπειρωμένος, ο στρατός σε ετοιμότητα, και ο ηγέτης του είχε προνοήσει με ακρίβεια για την άμυνα της πατρίδας. Όταν λοιπόν ήρθε η ύστατη ώρα, δεν υπήρξε δισταγμός. Το «Όχι» ειπώθηκε φυσικά, όπως αναπνέει κάποιος που αγαπά τη ζωή έτσι ακριβώς ανασαίνει ο Έλληνας όταν υπερασπίζεται την ελευθερία του.

Και τότε, ολόκληρη η Ελλάδα σηκώθηκε όρθια. Οι στρατιώτες στις κορυφές της Πίνδου έγιναν σύμβολο ανδρείας οι γυναίκες της Ηπείρου, σύμβολο ψυχής ο λαός, σύμβολο ενότητας. Η μικρή Ελλάδα, προετοιμασμένη και αποφασισμένη, αντιστάθηκε στη δύναμη των αριθμών με τη δύναμη της πίστης και της ψυχής της.

Εκείνο το πρωινό γεννήθηκε ένα νέο έπος. Το έπος του 1940, που απέδειξε πως το μεγαλείο ενός Έθνους δεν μετριέται με τα όπλα, αλλά με το φρόνημα των ανθρώπων του.

Έτσι μέσα στην αιωνιότητα, αντηχεί ακόμη η φωνή εκείνης της αυγής η φωνή ενός ηγέτη που είπε το «Όχι», και μαζί του ενός ολόκληρου λαού που το έκανε πράξη. Γιατί το «Όχι» δεν ήταν απλά λέξη ήταν πνεύμα, ψυχή, ολόκληρη η Ελλάδα.

Σήμερα, λιγότερο από έναν αιώνα μετά, οι αντιστάσεις που κάποτε άνθιζαν μέσα στην ψυχή του λαού έχουν ατονήσει. Το «Όχι» που έστελνε ένα έθνος στο φως της ελευθερίας έχει μετατραπεί συχνά σε σιωπή ή υποχώρηση, λέμε συνεχώς αβίαστα «ναι» εκεί που θα έπρεπε να σταθούμε όρθιοι. Η σύγχρονη ζωή, με τις εύκολες υποχωρήσεις και τις καθημερινές πιέσεις, μας έχει μάθει να παραβλέπουμε την αξία της αντίστασης, της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας.

Παρόλαυτα όμως, το μήνυμα εκείνης της αυγής παραμένει ζωντανό, η αληθινή δύναμη δεν μετριέται με αριθμούς ή όπλα μετριέται με τη στάση, με το θάρρος να πεις το σωστό «Όχι» όπως λέει και στο σπουδαίο του ποίημα ο μεγάλος Αλεξανδρινός μας ποιητής, όταν αυτό απαιτείται. Η πρόκληση της εποχής μας είναι να ξαναθυμηθούμε τι σημαίνει να είμαστε «έθνος που δεν γονατίζει», να ξαναβρούμε μέσα μας εκείνη την ψυχή που κάποτε έφερε την Ελλάδα όρθια απέναντι στο σκοτάδι!

ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ

Ἡ ὀχύρωση τῶν Βορείων Συνόρων 1936-1940.

Ἑλληνικὰ χέρια, ἑλληνικὰ λεφτὰ κι ἑλληνικὴ τεχνογνωσία
κατασκεύασαν ἕνα μέγιστο τεχνικὸ ἔργο

Τοῦ Θ. Π. ΤΑΣΙΟΥ

Στὴ συνοριακὴ γραμμὴ Ἑλλάδας – Βουλγαρίας, κατασκευάσθηκαν 21 Ὀχυρά (μεταξὺ τῶν ὁποίων ἡ Παπαδοπούλα, τὸ Ἰστίμπεη, τὸ Ἀρπαλούκι, τὸ Ροῦπελ, τὸ Περιθώρι, τὸ Πυραμιδοειδές κ.ἄ.). Τὸ καθένα τους ἦταν ἕνα περίκλειστο ἔργο ἰκανὸ νὰ ἀμυνθῇ πρὸς κάθε κατεύθυνση, μὲ ἐπιφανειακὰ ἔργα βολῆς (πυροβόλων, ὅλμων, βομβιδοβόλων, πολυβόλων κλπ.) καὶ μὲ ποικίλα ἄλλα ὑπόγεια ἔργα ἐγκαταστάσεων ὑποστήριξης (διοικητήριο, θάλαμοι, διαβιβάσεις, μαγειρεῖα, ἀποθῆκες κάθε εἴδους, δεξαμενές, νοσοκομεῖο, συστήματα ἀερισμοῦ καὶ φωτισμοῦ, ἀποχετεύσεις κλπ.). Ἀνάμεσα σὲ κάθε Ὀχυρὸ πρὸς τὰ γειτονικά του καὶ πρὸς τὴ μεθόριο, εἶχαν κατασκευασθῇ ἔργα ἐκστρατείας καὶ θέσεις μάχης γιὰ τὴν ἐπιβράδυνση τοῦ ἐχθροῦ, μαζὺ μὲ ἰσχυρὰ ἀντιαρματικὰ κωλύματα, ὁδικό δίκτυο κλπ.

Ἰδοῦ πρῶτα μία συνοπτικὴ παρουσίαση τοῦ Ἔργου:
* Περίοδος 1937-1940
* Δαπάνη 1,5 δισεκατομμύριο τοτινὲς δραχμές
* Σύνολο ἡμερομισθίων 3.000.000
* Μῆκος ὑπογείων στοῶν 24.000 μ.
* Μῆκος ὑπογείων καταφυγίων 13.000 μ.
* Ὑπόγειες καὶ ἐπιφανειακὲς ἐκσκαφές 900.000 κυβ. μ.
* Τσιμέντο (εἰδικό 500 χγ/ἑκ², καὶ κοινό) 66.000 τόνοι
* Σκυροδέματα (ὁπλισμένα καὶ ἄοπλα) 180.000 κυβ. μ.
* Σιδηροπλισμός 12.000 τόνοι
* Σωλῆνες ἀερισμοῦ 17.000 μ.
* Σωλῆνες ὕδρευσης 75.000 μ.
* Σωλῆνες ἀποχέτευσης 24.000 μ.

Κάθε σύγκριση μὲ τὸν ὑπόγειο σιδηρόδρομο τῶν Ἀθηνῶν ἢ μ’ ὁποιοδήποτε ἄλλο σύγχρονο τεχνικὸ ἔργο, κάνει τὸν θαυμασμό μας νὰ μεγαλώνῃ γιὰ τὸ ἐπίτευγμα ἐκεῖνο – ἰδίως ἂν ληφθῇ ὑπόψη ἡ διασπορὰ τοῦ ἔργου σὲ δυσπροσπέλαστα βουνά καὶ οἱ δυσμενέστατες καιρικὲς συνθῆκες. Κι ὅμως, τὸ δημόσιο αὐτὸ Ἔργο πραγματοποιήθηκε φτηνά, σωστὰ καὶ γρήγορα!

Τί εἶχαν παραπάνω ἐκεῖνοι οἱ πατεράδες κι οἱ παπποῦδες μας, ποὺ δέν τό ‘χουμε ἐμεῖς;
Μερικοὶ κακεντρεχεῖς, λένε ὅτι εἶχαν λίγο μεγαλύτερη δόση ἀπὸ κείνη τὴν ἰδιότητα ἡ ὁποία (λόγῳ ἐντόπιας ἀνεπάρκειας;) βαφτίζεται μὲ τὸν ἀρβανίτικο ὅρο «μπέσα». Κι εἶχαν βέβαια κι ἕναν ἐμπειρότατον μάνατζερ ποὺ λεγόταν Ἑλληνικὸς Στρατὸς – μία ἀναγνώριση ἡ ὁποία δὲν ἀκούγεται ὅσο συχνὰ ὀφείλεται.

Ὅσο γιὰ τὴν στρατηγικὴ ἀποδοτικότητα τοῦ Ἔργου, φαντασθῆτε τὴν προοπτικὴ πλαισίωσής του μὲ τὸν κύριο ὄγκο τοῦ Στρατοῦ Ἐκστρατείας, γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τοῦ βαλκανικοῦ ἀντιπάλου, κατὰ τοῦ ὁποίου προοριζόταν τὸ Ἔργο. Ἀντ’ αὐτοῦ, ἡ ὀχύρωση τῶν Βορείων Συνόρων πλαισιώθηκε μόνον μὲ τὰ ἀνεπαρκέστατα ὑπόλοιπα τοῦ ἑλληνοϊταλικοῦ μετώπου. Παρὰ ταῦτα, ἂν ἐξαιρέσετε τὰ δύο ἄκρα τῆς Γραμμῆς τῶν ὀχυρῶν (τὸ μεθοριακὸ Μπέλες καὶ τὸν Ἐχίνο/Νυμφαία μετὰ τὴν ἐκκένωση τῆς Δυτικῆς Θράκης), οἱ Γερμανοὶ δὲν παρεβίασαν πουθενὰ τὸ φράγμα τῆς ὀχυρωμένης Γραμμῆς Μπέλες-Νέστος. Οὔτε οἱ βομβαρδισμοὶ τοὺ πολυάριθμου γερμανικοῦ πυροβολικοῦ, οὔτε οἱ βολὲς μὲ ὅπλα εὐθυτενοῦς τροχιᾶς κατάφεραν τίποτα τὸ οὐσιῶδες. Κι οἱ φρουρὲς τῶν ὀχυρῶν αὐτών μπόρεσαν κατ’ ἐπανάληψη νὰ βγοῦν στὴν ἐπιφάνεια, καὶ νὰ ἐκκαθαρίσουν τὰ γερμανικὰ τμήματα ποὺ εἶχαν «ἐπικαθήσει» στὸν χῶρο τους. Ὅταν μετὰ τὴν συνθηκολόγηση, ὁ ὑποστράτηγος Schneider (ἐπικεφαλῆς γερμανικῆς ἐπιτροπῆς μελέτης τῆς ὀχύρωσης) θὰ περπατήσῃ ἐπὶ ἕναν μῆνα τὴ Γραμμή, θὰ γράψῃ ὅτι τὰ ὀχυρὰ αὐτὰ εἶχαν ἐπιτύχει τὸ βέλτιστον σὲ σύγκριση μὲ ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀνάλογη ὀχυρωματικὴ Γραμμὴ στὴν Εὐρώπη. Καὶ θὰ ζητήσῃ ἀπ’ τὸν καθηγητὴ τῆς Γεωλογίας Μητσόπουλον, ἐρμηνείαν τῆς μεγάλης ἀντοχῆς τοῦ σκυροδέματος τῶν ἔργων…

3.Τὸ Ἔργο μελετήθηκε ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸ Μηχανικὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἀφοῦ βεβαίως ὁ γενικὸς σχεδιασμὸς ἀπὸ τακτικὴ ἄποψη εἶχε γίνει ἀπ’ τὸ Πεζικὸ καὶ τὸ Πυροβολικό. Δὲν εἶναι μέσα στοὺς σκοποὺς αὐτοῦ τοῦ Σημειώματος νὰ περιγράψῃ τὶς ἄλλες ἐκεῖνες «μάχες», τὶς διανοητικές, οἱ ὁποῖες δόθηκαν γιὰ τὴ σύλληψη, τὴν τεκμηρίωση, τὸν ὑπολογισμό, τὴ σχεδίαση καὶ τὴν προδιαγραφὴ τοῦ ὅλου ἐγχειρήματος. Ἀλλ’ εἶναι εὐχάριστο καθῆκον νὰ σημειώσουμε ἐδῶ καὶ τὸν ρόλο τοῦ Ἐθν. Μ. Πολυτεχνείου σ’ αὐτὴν τὴν προσπάθεια, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὅπλιση, τὴ σύνθεση καὶ τὸν ἔλεγχο Ποιότητας τοῦ σκυροδέματος τοῦ Ἔργου. Ὁ πρῶτος Καθηγητὴς τοῦ Ὠπλισμένου Σκυροδέματος στὸ Πολυτεχνεῖο, ὁ ἀείμνηστος Περικλῆς Παρασκευόπουλος, ἦταν ἕνας ἀπ’ τοὺς ατρηρότερους συνεργάτες αὐτῆς τῆς προσπάθειας.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ

Ο αξιωματικός Ιωάννης Μεταξάς σε νεαρή ηλικία αρχές του 20ου αιώνα. Ανδρώθηκε στην μάχη στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 δίπλα στον τότε πρίγκιπα – διάδοχο Κωνσταντίνο Α’. Απόλυτα φιλοβασιλικός στάθηκε δίπλα στον Κωνσταντίνο στους Βαλκανικούς πολέμους και στον εθνικό διχασμό κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ήταν υπέρ του θεσμού της βασιλείας τις επόμενες δεκαετίες. Εντελώς αντί του κοινοβουλευτισμού θεωρούσε την δεκαετία του 1930 πως η Ελλάδα πρέπει να βρει οπωσδήποτε τρόπο να διαφύγει από το αναποτελεσματικό δημοκρατικό σύστημα.

Τέλος σχετικά με την πολυσυζητημένη στάση του Ιωάννη Μεταξά απέναντι στη Μικρασιατική Εκστρατεία υπήρξε απολύτως ορθή και δικαιολογημένη, τόσο από στρατιωτικής όσο και από στρατηγικής απόψεως. Ως έμπειρος και ρεαλιστής στρατιωτικός, διέγνωσε εγκαίρως τον τεράστιο κίνδυνο που ενείχε η ελληνική παρουσία στην ενδοχώρα της Μικράς Ασίας, χωρίς τη στήριξη ισχυρών συμμάχων και χωρίς τις αναγκαίες υλικοτεχνικές υποδομές.

Ο Μεταξάς προειδοποίησε ήδη από το 1920 ότι η Ελλάδα δεν ήταν σε θέση να διατηρήσει μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στα βάθη της Μικράς Ασίας, ιδιαίτερα ενάντια σε μια ανασυγκροτημένη τουρκική αντίσταση υπό τον Μουσταφά Κεμάλ. Οι επιφυλάξεις του βασίζονταν σε στρατιωτικά δεδομένα και όχι σε πολιτική σκοπιμότητα, γεγονός που αποδεικνύεται από το ότι δεν επεδίωξε κανένα κομματικό ή κυβερνητικό όφελος από τη στάση του.

Η ιστορική εξέλιξη τον δικαίωσε πλήρως. Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 επιβεβαίωσε τις προβλέψεις του για κατάρρευση των μετόπισθεν, εσωτερική αστάθεια, και την εγκατάλειψη της Ελλάδας από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Συνεπώς, η άρνησή του να εμπλακεί σε μια στρατιωτική περιπέτεια που θεωρούσε εξαρχής καταδικασμένη δεν αποτελεί φυγομαχία, αλλά έμπρακτη απόδειξη υπευθυνότητας και στρατιωτικής σύνεσης.

Ένας αξιωματικός που έχει επίγνωση των ορίων του στρατού του και της διεθνούς πραγματικότητας, οφείλει να πει “όχι” όταν βλέπει τον όλεθρο να πλησιάζει και αυτό ακριβώς έκανε ο Μεταξάς.

Ο Ιωάννης Μεταξάς όταν έλαβε την απόφαση να δώσει εξετάσεις για να εισαχθεί στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, αυτή έδρευε στον Πειραιά. Νεαρός ακόμα, έφτασε από την Κεφαλλονιά στον Πειραιά γύρω στο Δεκαπενταύγουστο του 1885. Οι εξετάσεις γίνονταν πέντε ημέρες αργότερα (στις 20 Αυγούστου 1885) και για την εξέταση των γραπτών είχε συσταθεί μια επιτροπή αποτελούμενη από τον Αντισυνταγματάρχη Πυροβολικού Μαστραπά ως Πρόεδρο, του Ταγματάρχες Μηχανικού Σοφιανό, Νοταρά και Μπρούσκο, τον Ταγματάρχη του Πυροβολικού Βυζάντιο και τον Λοχαγό του πυροβολικού Αντωνόπουλο. Οι εξετάσεις ανέδειξαν τον Μεταξά πρώτο σε σειρά επιτυχίας στον κατάλογο επιτυχόντων που δημοσιεύθηκε την 31η Αυγούστου του 1885. Κατά τα μέσα Σεπτεμβρίου του 1885 οι επιτυχόντες ξεκίνησαν τη φοίτηση. Διοικητής Σχολής τότε ήταν ο Συνταγματάρχης πυροβολικού Θρασύβουλος Μάνος (1885 – 1894) που θεωρήθηκε ο δεύτερος καλύτερος διοικητής της Σχολής –όσο αυτή έδρευε στον Πειραιά- ύστερα από τον Πάνο Κολοκοτρώνη. Συμμαθητές του Ι. Μεταξά στη Σ.Σ.Ε. στον Πειραιά ήταν ο Αμβρόσιος Φραντζής, ο Πετιμεζάς, ο Κωνσταντίνος Μαζαράκης, ο Βλαχάβας, Δελαπόρτας κ.α. οι περισσότεροι εκ των οποίων απεικονίζονται στη σχετική φωτογραφία. Μεταξύ των μαθημάτων υπήρχε και το μάθημα των Ελληνικών στο οποίο κάποια στιγμή ο Μεταξάς (που ήταν αρχηγός τάξης) ρωτήθηκε από τον Καθηγητή ποια η σχέση μεταξύ κράτους, στρατού και λαού. Τότε ο Μεταξάς παραλλήλισε τη σχέση αυτή με εκείνη του τσοπάνη, του σκύλου του και των προβάτων του. Ο Καθηγητής του θύμισε ότι τα πρόβατα είναι παραγωγικά και ο τσοπάνης τα αγαπάει διότι από αυτά λαμβάνει γάλα, μαλλί και κρέας σε αντίθεση με τα μη παραγωγικά σκυλιά. Ο Μεταξάς τότε του απάντησε ότι ο τσοπάνης αγαπάει τα σκυλιά περισσότερο, διότι όταν εμφανιστούν οι λύκοι, οι ελπίδες για την προστασία του κοπαδιού ανατίθεται σε εκείνα, παρότι δεν παράγουν τίποτα!

Via Stefanos Milesis