Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Πρόσφατα, στις ειδήσεις, είδα μια ηλικιωμένη Αμερικανίδα να δηλώνει απογοητευμένη που φτάνοντας στον Παρθενώνα «βρήκε μόνο πέτρες». Στην Αμερική, όπως έλεγε, υπάρχουν πιο όμορφα μνημεία. Η πρώτη μου αντίδραση ήταν θυμός. Σύντομα όμως αναρωτήθηκα, μήπως φταίμε εμείς που δεν αναδεικνύουμε σωστά την ιστορία μας; Πόσο όμορφα θα μπορούσαν να μιλήσουν τα μνημεία μας, αν η μνήμη τους γινόταν φως, ήχος και αφήγηση, για να μας θυμίζει ότι δεν στεκόμαστε απλώς μπροστά σε πέτρες, αλλά μπροστά στο ίδιο μας το είναι.
Αυτό ακριβώς ένιωσα να αλλάζει στις διακοπές μου λίγες μέρες μετά, σε έναν μικρό οικισμό της Κρήτης, κρυμμένο μέσα στα φαράγγια των Σφακίων. Στο «ιδιωτικό μουσείο» του κ. Αντρέα Χατζηδάκη, η ιστορία δεν ήταν απλώς εκθέματα πίσω από τζάμια. Ζούσε μέσα από τα αντικείμενα, τα λόγια και τις αφηγήσεις του ανθρώπου που τα φρόντιζε. Η συλλογή αυτή περνάει από γενιά σε γενιά από τον παππού στον πατέρα και τώρα στον ίδιο κουβαλώντας τρεις γενιές πάθους για τη διατήρηση της μνήμης.
Τα παιδιά μου στην αρχή όπως είναι λογικό δεν είχαν και πολύ όρεξη. Ένα μικρό μουσείο σε ένα απομακρυσμένο χωριό δεν φαινόταν συναρπαστικό. Μετά από περίπου μία ώρα ξενάγησης, όμως, έφυγαν ενθουσιασμένα. Κατάλαβαν τη σκληρή ζωή στην Κατοχή, το μέγεθος του άθλου των προγόνων μας απέναντι σε έναν άριστα εξοπλισμένο αντίπαλο και, κυρίως, συνειδητοποίησαν ότι οι Γερμανοί και Ιταλοί στρατιώτες δεν ήταν τέρατα, αλλά νεαρά παιδιά που εκτελούσαν τυφλά εντολές. Η ουσία της ιστορίας δεν είναι μόνο να θυμόμαστε μάχες και ήρωες, αλλά να αντλούμε διδάγματα για την αξία της ειρήνης.
Η ξενάγηση του κ. Χατζηδάκη ήταν μοναδική. Μας μίλησε για τους Γκουρκάς και τα περίφημα κουκρί τους, όπλα που φτάνουν ως τον στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μας έδειξε όπλα της εποχής του Δασκαλογιάννη, μικρά κανόνια, πιστόλια και παλιά τουφέκια, αλλά και στρατιωτικά αντικείμενα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως θαλάσσιες νάρκες. Κάθε αντικείμενο είχε τη δική του ιστορία, και μέσα από τα λόγια του κ. Χατζηδάκη ζωντάνευε.
Η κρητική φιλοξενία του ήταν το κερασάκι στην εμπειρία. Ένα ποτήρι ρακί μας έκανε να νιώσουμε ότι ήμασταν καλεσμένοι σε ένα σπίτι γεμάτο ιστορία και ζεστασιά.
Συγκρίνοντας αναπόφευκτα με τα δημόσια μουσεία, η διαφορά είναι εμφανής. Το κράτος ξοδεύει τεράστια ποσά σε φύλακες και υποδομές, χωρίς όμως να εκπαιδεύει σωστά το προσωπικό για να διδάξει ουσιαστικά τον επισκέπτη. Οι επισκέπτες βλέπουν μνημεία, αλλά σπάνια κατανοούν την ιστορία τους. Στην Κνωσό, για να μάθει κάποιος περισσότερα, πρέπει να πληρώσει για ιδιωτική ξενάγηση, κάτι που σίγουρα αξίζει τα λεφτά του αλλά σίγουρα το κόστος δεν απευθύνεται σε όλα τα βαλάντια, ειδικότερα όταν ήδη έχεις πληρώσει ένα τσουχτερό εισιτήριο για να μπεις. Αντίθετα, το μικρό μουσείο στα Ασκύφου χρεώνει μόλις 5 ευρώ και προσφέρει μια εμπειρία που μένει αξέχαστη.
Το ίδιο ισχύει και σε άλλους χώρους, όπως στο ενυδρείο Γουρνών στο Ηράκλειο, όπου κάθε δεξαμενή διαθέτει διαδραστική οθόνη αφής. Με παρόμοιο τρόπο, τα μεγάλα μουσεία θα μπορούσαν να γίνουν ζωντανά μαθήματα ιστορίας, δίνοντας φωνή στα μνημεία έτσι ώστε ακόμη και οι πιο αρχάριοι να πάρουν μια γεύση από το μεγαλείο των προγόνων μας!
Κοιτάζοντας και έξω από την Ελλάδα, βλέπουμε ότι η τεχνολογία μπορεί να μετατρέψει τα μνημεία σε ζωντανή εμπειρία. Στη Ρώμη, το Κολοσσαίο ζωντανεύει μέσω επαυξημένης πραγματικότητας. Στην Πομπηία, τα ερείπια αποκτούν φωνή μέσα από ψηφιακές αναπαραστάσεις. Στο Άμστερνταμ, το Σπίτι της Άννας Φρανκ συγκλονίζει με προσωπικές μαρτυρίες και ηχογραφήσεις. Οι επισκέπτες δεν είναι απλοί θεατές γίνονται συμμέτοχοι στην ιστορία.
Καταλήγοντας το μικρό μουσείο στα Ασκύφου απέδειξε κάτι απλό αλλά σημαντικό η ιστορία και η παράδοση δεν είναι πέτρες πίσω από τζάμια. Είναι μνήμες που ζωντανεύουν, διδάγματα που αγγίζουν και εμπειρίες που μένουν στις νεότερες γενιές. Αν ένας άνθρωπος σε ένα μικρό χωριό μπορεί να συγκινήσει και να διδάξει, ποια δικαιολογία έχει το κράτος που αφήνει τα σημαντικότερα μνημεία της παγκόσμιας ιστορίας σιωπηλά;
Οι πέτρες δεν είναι ποτέ μόνο πέτρες. Είναι ψίθυροι του χρόνου, φωνές των ανθρώπων που περπάτησαν πριν από εμάς και ίσως η μεγαλύτερη αποστολή μας δεν είναι να μιμηθούμε το μεγαλείο τους, αλλά να κρατήσουμε ζωντανή τη φωνή τους, ώστε να συνεχίσει να μας οδηγεί και να μας θυμίζει ποιοι μπορούμε να γίνουμε!
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΌ ΤΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΣΚΎΦΟΥ ΤΟΥ Κ. ΑΝΔΡΕΑ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ:
