Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«Το απαράσαλευτον μικρό Πάσχα του θέρους»
«Ε, βασιλιάδες της γης, κριτές κι αρχόντοι, αγόρια και κορίτσια, γέροι και νέοι, υμνήστε τη Θεοτόκο. Γλώσσες, έθνη και λαοί, ας μελοποιήσουμε καινούργιο άσμα. Κι ο αγέρας να γεμίσει με ήχους πνευματικούς σαν θ’ αντηχούν αυλοί και σάλπιγγες. Και μέσα στις χαριτωμένες φλόγες, ας ανατείλει νέα και σωτήρια ημέρα. Ας ευφρανθούν τα ουράνια και τα σύννεφα ας σταλάξουν αγαλλίαση…»
Τούτα τα λόγια έγραφε εδώ και δώδεκα αιώνες σ’ ένα αριστουργηματικό «Εγκώμιο στην πανσεβάσμια κοίμηση της Θεοτόκου», ο κορυφαίος υμνογράφος της Ανατολικής εκκλησίας και μια από τις μεγαλύτερες μορφές του χριστιανικού πνευματικού σύμπαντος ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός.
Παράλληλα με τα αμέτρητα κατά τόπους και κατά περίσταση επωνύμια(πάνω από 1300 και η καταγραφή συνεχίζεται..) που της χάρισε ο απλός λαός, απεικονίζοντάς τα σε ένα πλήθος από λατρευτικές εικόνες, δημιουργείται ένας απέραντος κήπος εκκλησιαστικών ή κοσμικών ποιημάτων και πεζών κειμένων με κέντρο τη Θεομήτορα. Ένας ονειρικός κήπος άφθαρτης ομορφιάς και ανεξάντλητης.
Και πρώτος ο υψιπετής Κωστής Παλαμάς θα αφιερώσει εκατοντάδες στίχους στην έξοχη εκείνη «Φλογέρα του Βασιλιά», αυτό το έργο της αθάνατης Ρωμιοσύνης, στη γλυκύτατη μητέρα του Θεανθρώπου και του ανθρώπου. Στίχους περίτεχνους που γονιμοποιούν το αίσθημα, που αναπτερώνουν την ελπίδα και κάνουν κυρίαρχο το μυστικό ρίγος του θρησκευτικού μυστηρίου.
«Φορείς τον ήλιο φόρεμα,
σκαμνί σου το φεγγάρι
για ν’ ακουμπάς τα πόδια σου,
και γύρω στα μαλλιά σου
στεφάνι δωδεκάστερο.
Και δέρνουν τα πλευρά σου
φτερούγια σαν του σταυραϊτού
με κείνα για να τρέχεις
απ’ της παράδεισος το φως
στης κόλασης τη νύχτα».
Έτσι κάθε δεκαπενταύγουστο (ιδιαιτέρως) η Ελλάδα βιώνει πανηγυρίζοντας το “Πάσχα του καλοκαιριού”.Τη μετάσταση της μητέρας της Ορθοδοξίας και του έθνους μας από την Γη στην ουράνια βασιλεία του υιού της.Οι εμφανίσεις και οι θαυματουργικές επεμβάσεις της Παναγίας σε όλες τις ορθόδοξες χριστιανικές χώρες είναι κυριολεκτικά αναρίθμητες. Εικόνες που δακρύζουν, μυροβλύζουν ή αιμορραγούν, θεραπείες, εμφανίσεις σε αγίους, αλλά και σε αλλοθρήσκους, καθώς και σωτηρία ολόκληρων πόλεων από επιδημίες ή επιδρομές βαρβάρων.Μερικές τέτοιες καίριες και σωτήριες παρεμβάσεις που εντάσσονται στην στρατιωτική ιστορία του έθνους μας παραθέτω παρακάτω:
Μια από τις πιο γνωστές επεμβάσεις της Θεοτόκου είναι η θαλασσοταραχή που κατέστρεψε το στόλο των Αβάρων το 626 μ.Χ. σώζοντας την πολιορκημένη Κων/πολη. Τότε ο λαός της Πόλης συγκεντρώθηκε στο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών και έψαλε όρθιος τον Ακάθιστο Ύμνο, δηλαδή τους γνωστούς μας«Χαιρετισμούς».
Οι Χαιρετισμοί της Παναγίας, ένα από τα σημαντικότερα ποιήματα που γράφτηκαν ποτέ στην ελληνική γλώσσα, φαίνεται ότι υπήρχαν από πριν. Όμως εκείνη τη νύχτα γράφτηκε το πασίγνωστο τροπάριο «Τη Υπερμάχω», ως ευχαριστία προς τη Θεοτόκο.
Παρόμοιο γεγονός συνέβη το 861 μ.Χ., όταν οι Ρώσοι, ειδωλολάτρες ακόμη, επιτέθηκαν στην Κων/πολη. Ο πατριάρχης άγιος Φώτιος ο Μέγας, μαζί με όλο το λαό, λιτάνευσε την τιμία εσθήτα της Θεοτόκου και κατόπιν την έριξε στη θάλασσα – και «ενώ επικρατούσε γαλήνη, ξαφνικά ξέσπασε φοβερή τρικυμία και καταπόντισε σχεδόν όλα τα πλοία των εχθρών.Το γεγονός αυτό οδήγησε τον αρχηγό των Ρώσων Δηρ τον Οσκόλδ, ή κατ’ άλλους Δηρ και Οσκόλδ, και πλήθος του λαού του να προσέλθουν στον χριστιανισμό»
Σαν μεθαύριο ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου,στις 15 Αυγούστου του 1261 ο Μιχαήλ Η Παλαιολόγος ο Ελευθερωτής, εισέρχεται θριαμβικά στη Βασιλεύουσα, δυο βδομάδες μετά την ανακατάληψη της Πόλης μετά από μια “ουρανοκατέβατη” σύμπτωση θα μπορούσε να πει κανείς από τον Αλέξιο Στρατηγόπουλο.
Στην ευλογημένη επανάσταση του 1821 πάλι τη βοήθεια της Υπερμάχου Στρατηγού επικαλούνται οι αγωνιστές.
Στην αρχή της επανάστασης, ο Κολοκοτρώνης, μένει κάποια στιγμή μόνος, από το φόβο των Τούρκων όλοι τον εγκαταλείπουν. Γράφει στα απομνημονεύματά του: «Ήταν μία εκκλησιά εις τον δρόμον, η Παναγία στο Χρυσοβίτσι. Έκατσα εκεί και έκλαιγα την Ελλάς. Παναγία μου βοήθησε και τούτην τη φορά τους Έλληνες για να εμψυχωθούν».
Επίσης κατά τον 20ό αιώνα, έχουμε μια σειρά εντυπωσιακών εμφανίσεων της Παναγίας στους Έλληνες στρατιώτες, που πολεμούσαν στο αλβανικό μέτωπο. Σώζεται μάλιστα επίσημη αναφορά του ανθυπασπιστή Νικολάου Γκάτζαρου με ημερομηνία 3 Μαρτίου 1941, που περιγράφει εμφάνιση και ομιλία της Παναγίας προς αυτόν.
Στο άρθρο του π. Δημ. Αθανασίου «Άγνωστες μαρτυρίες για τις εμφανίσεις της Παναγίας στα βουνά της Πίνδου στον πόλεμο του 1940»,στο ιστολόγιο «Πνευματικά Θησαυρίσματα», διαβάζουμε διάφορες σχετικές μαρτυρίες, καθώς και ότι ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης ζωγράφισε πάνω στο καπάκι ενός κιβωτίου ρέγγας την Παναγία της Νίκης (φωτό), η οποία απέκτησε τη φήμη ότι είναι θαυματουργή. «Σε έξαλλη θρησκευτική έκσταση απαιτούσαν (ενν. οι Έλληνες στρατιώτες από την Άρτα) η θαυματουργή εικόνα να μείνει ένα βράδυ τουλάχιστον στην κατασκήνωση τους. Άκουγες φωνές από παντού. Όλοι οι στρατιώτες φωνάζανε: “Η Παρθένα, η Παρθένα. Να την αφήσετε μια βραδιά”. Εκείνη την ώρα βάρεσε συναγερμός […] πέσαμε μπρούμυτα σύμφωνα με τις διαταγές που είχαμε. Κανένας Αρτινός δεν έκανε το ίδιο. “Βρε συνάδελφε”, μου είπε ένας, “βαστάς την Παρθένα και φοβάσαι”;».
Ακόμη και ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος, όπου δεν φημίζονταν για την ευλαβειά του, ανάφερει σε άρθρο του ότι στη Θεσσαλονίκη, κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών, στα τζάμια των σπιτιών σχηματιζόταν η εικόνα της Παναγίας:
«Ξαφνικά, εμφανίστηκαν σε καμιά δεκαριά σημεία, στο κέντρο της πόλης (Θεσσαλονίκης), εικόνες της Παναγίας στα τζάμια διαφόρων μαγαζιών. Στην αρχή μας το λέγαν και δεν το πιστεύαμε. Οι Παναγίες που εμφανίστηκαν στα τζάμια δεν ήταν ζωγραφισμένες, αλλά αχειροποίητες. Η εικόνα σχηματιζόταν στο εσωτερικό του τζαμιού, μέσα δηλαδή στην ύλη του γυαλιού, δεν ήταν ούτε από την έξω μεριά ούτε από την μέσα. Και ήταν και χρωματισμένη, αλλά με άυλα και ανεξίτηλα χρώματα. …Κάποτε πήγα κι εγώ και έτσι αξιώθηκα να δω την Παναγία από κοντά. Έπιανες το τζάμι και δεν έπιανες τίποτα. Αλλά η εικόνα υπήρχε. Δεν κάλυπτε όλη την επιφάνεια του τζαμιού, αλλά μόνο το κέντρο του. Θα έλεγες πως ήταν σαν βιτρώ, αλλά δεν ήταν ούτε βιτρώ. Τα χρώματα ήταν πολύ άυλα και αχνά. Ο κόσμος προσκυνούσε και ασπάζονταν την αχειροποίητη εικόνα στο τζάμι, μερικοί άναβαν και κάνα κερί που έφερναν μαζί τους αλλά κανείς δεν έδινε λεφτά. Και άλλωστε πού να τα δώσει και γιατί; Ήταν πραγματικά μια από τις συγκινητικότερες στιγμές του ελληνοϊταλικού πολέμου».
Μπρος λοιπόν στην άγια μορφή της πιο γλυκιάς μάνας του κόσμου ευλαβικά και με ταπείνωση κάθε καρδιά και κάθε στόμα αλλά και ολόκληρο το έθνος που «εκ παντοίων κινδύνων» επανειλημμένα ελευθέρωσε, ψελλίζει: Και Σε μεσίτριαν έχω προς τον φιλάνθρωπο Θεόν, μη μου ελέγξη τας πράξεις ενώπιον των αγγέλων, παρακαλώ σε Παρθένε βοήθησόν μοι εν τάχει. Κλείνοντας, με την παρακάτω ομολογία. Ο Θεόδωρος Δούκας Λάσκαρης διωγμένος από το θρόνο της Νίκαιας, μέσα σ’ ένα σκοτεινό και έρημο κελί κάποιου λησμονημένου μοναστηριού, τυφλωμένος από τους διώκτες του, γονατιστός μπροστά στην εικόνα της Παρηγορήτριας αφήνει τον πόνο του και την θλίψη του να ξεχυθούν σε αθάνατους ύμνους, οι οποίοι θα γίνουν κραυγές σπαρακτικές κάθε πονεμένης ψυχής:
«καταιγίς με χιμάζει, των συμφορών, Δέσποινα, και των λυπηρών
τρικυμίαι καταποντίζουσιν
αλλά προφθάσασα, χείρα μοι δος βοηθείας η θερμή αντίληψις
και προστασία.
Εις σε μόνην ελπίζω, εις σε μόνην καυχώμαι και επί σε
θαρρών κατέφυγον.
Ας παραδειγματιστούμε και εμείς από τον “άγιο” αυτό αυτοκράτορα και ας πιστέψουμε ότι με την αρωγή και την προστασία της υπέρμαχου στρατηγού θα ξεπεράσουμε κάθε πειρασμό και κίνδυνο που ελοχευεί εναντίον μας η του έθνους μας.
✍ Στυλ. Καβάζης, 13/8/2025.