Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
20 ΙΟΥΛΙΟΥ 1974 – Η ΚΥΠΡΟΣ ΜΑΤΩΣΕ… Η ΜΝΗΜΗ ΕΜΕΙΝΕ ΖΩΝΤΑΝΗ…
ΔΕΝ ΞΕΧΝΑΜΕ…
Σαν σήμερα πριν 52 χρόνια, ξημέρωσε μια ημέρα, που άλλαξε για πάντα την πορεία της Κύπρου…
Δεν ήταν ένα συνηθισμένο καλοκαιρινό πρωινό. Ήταν το πρωινό που οι σειρήνες πολέμου έσκισαν τη σιωπή. Το πρωινό που ο ουρανός της Κύπρου σκοτείνιασε από τα τουρκικά αεροσκάφη, που οι ακτές της Κερύνειας έγιναν το σημείο μιας στρατιωτικής απόβασης και που ένα ολόκληρο νησί βυθίστηκε μέσα στην αγωνία, στον φόβο και στην αβεβαιότητα. Ήταν η 20ή Ιουλίου 1974.
Η ημέρα που η ιστορία χαράχτηκε με αίμα.
Η τουρκική εισβολή, που ακολούθησε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, άνοιξε μια από τις πιο τραγικές σελίδες του σύγχρονου Ελληνισμού. Οι επιχειρήσεις του «Αττίλα Ι» και του «Αττίλα ΙΙ» οδήγησαν στην κατάληψη μεγάλου μέρους των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας, στον βίαιο εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και στη διαίρεση ενός τόπου, που μέχρι σήμερα παραμένει πληγωμένος. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η ζωή χιλιάδων ανθρώπων διαλύθηκε. Άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους κρατώντας μόνο λίγα προσωπικά αντικείμενα, πιστεύοντας πως θα επιστρέψουν σύντομα.
Δεν γνώριζαν ότι θα περνούσαν δεκαετίες. Δεν γνώριζαν ότι τα παιδιά τους θα μεγάλωναν ακούγοντας ιστορίες για χωριά που δεν θα γνώριζαν ποτέ. Δεν γνώριζαν ότι οι δρόμοι της επιστροφής θα έμεναν κλειστοί για μια ολόκληρη ζωή.
Η Κύπρος έχασε ανθρώπους.
Έχασε γιους.
Έχασε πατέρες.
Έχασε μητέρες.
Έχασε αγκαλιές που δεν ξαναδόθηκαν ποτέ.
Μα πάνω απ’ όλα, έχασε την αθωότητα μιας ολόκληρης γενιάς.
Πίσω από κάθε αριθμό της ιστορίας υπάρχει μια ανθρώπινη ιστορία. Οι νεκροί δεν ήταν απλώς αριθμοί σε έναν κατάλογο.
Ήταν παιδιά κάποιων.
Ήταν σύζυγοι κάποιων.
Ήταν φίλοι και αδέλφια κάποιων.
Οι αγνοούμενοι δεν ήταν απλώς ονόματα σε έναν φάκελο. Ήταν άνθρωποι που άφησαν πίσω τους οικογένειες οι οποίες περίμεναν για χρόνια ένα σημάδι, μια απάντηση, μια επιστροφή.
Υπήρχαν μανάδες που έφυγαν από τη ζωή κρατώντας την ελπίδα. Υπήρχαν σύζυγοι που δεν σταμάτησαν ποτέ να περιμένουν. Υπήρχαν παιδιά που μεγάλωσαν με μια φωτογραφία στο δωμάτιό τους. Γιατί η απουσία πολλές φορές είναι πιο βαριά από τον ίδιο τον θάνατο.
Μέσα στη δίνη του πολέμου, χιλιάδες άμαχοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με εγκλήματα και παραβιάσεις της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Οι μαρτυρίες των επιζώντων κατέγραψαν τη φρίκη που βίωσαν πολλοί άνθρωποι, ανάμεσά τους γυναίκες και κορίτσια που υπέστησαν σεξουαλική βία. Πίσω από αυτές τις μαρτυρίες δεν υπάρχουν μόνο λέξεις.
Υπάρχουν τραύματα.
Υπάρχουν σιωπές δεκαετιών.
Υπάρχουν άνθρωποι που κουβάλησαν έναν αόρατο πόνο σε όλη τους τη ζωή.
Η μνήμη αυτών των ανθρώπων δεν υπάρχει για να γεννά μίσος. Υπάρχει για να θυμίζει σε όλους τι μπορεί να συμβεί όταν ο πόλεμος καταργεί την ανθρώπινη αξία. Γιατί κανένας στόχος, καμία σημαία και καμία πολιτική σκοπιμότητα δεν μπορούν να δικαιολογήσουν εγκλήματα απέναντι σε αθώους.
Όμως εκείνες οι ημέρες αποκάλυψαν και κάτι ακόμη. Αποκάλυψαν το μεγαλείο αλλά και τις αδυναμίες του ανθρώπου. Μέσα στην καταστροφή γεννήθηκαν ήρωες. Άνθρωποι που στάθηκαν όρθιοι όταν όλα κατέρρεαν. Στρατιώτες που πολέμησαν γνωρίζοντας τις δυσκολίες. Πολίτες που βοήθησαν συνανθρώπους τους. Μητέρες που μέσα στον τρόμο έγιναν ασπίδα για τα παιδιά τους. Άνθρωποι απλοί, καθημερινοί, που σε μια στιγμή έγιναν παραδείγματα θάρρους.
Αλλά η ιστορία οφείλει να καταγράφει ολόκληρη την αλήθεια. Γιατί στις κρίσιμες στιγμές υπήρξαν επίσης λάθη, διχασμοί, ανεπάρκειες και αποφάσεις ανθρώπων και ηγεσιών, που δεν ανταποκρίθηκαν στο βάρος των περιστάσεων. Η μνήμη δεν χρειάζεται μύθους.
Χρειάζεται αλήθεια. Ένας λαός τιμά τους ήρωές του, όταν έχει το θάρρος να αναγνωρίζει και τις στιγμές που τον πλήγωσαν. Σήμερα, 52 χρόνια μετά, η Κύπρος εξακολουθεί να κουβαλά το βάρος εκείνου του καλοκαιριού.
Τα συρματοπλέγματα παραμένουν.
Οι πληγές παραμένουν.
Οι μνήμες παραμένουν.
Όμως παραμένει και η ελπίδα.
Η ελπίδα ότι η ιστορία μπορεί να διδάξει.
Ότι οι λαοί μπορούν να επιλέξουν τον δρόμο της ειρήνης. Ότι η δικαιοσύνη και η συμφιλίωση δεν χτίζονται πάνω στη λήθη, αλλά πάνω στην αλήθεια. Δεν ξεχνάμε αυτούς που χάθηκαν.
Δεν ξεχνάμε αυτούς που υπέφεραν.
Δεν ξεχνάμε αυτούς που αγωνίστηκαν.
Δεν ξεχνάμε τις οικογένειες που πλήρωσαν το τίμημα.
Δεν ξεχνάμε την Κύπρο του 1974.
Γιατί η λήθη είναι η δεύτερη απώλεια των θυμάτων, και όσο υπάρχει μνήμη, υπάρχει και χρέος. 20 Ιουλίου 1974.
Η ημέρα που η Κύπρος πληγώθηκε.
Η ημέρα που ένας λαός δοκιμάστηκε.
Η ημέρα που η ιστορία ζήτησε από όλους μας να θυμόμαστε.
ΔΕΝ ΞΕΧΝΑΜΕ…
✍ Στυλ. Καβάζης