Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
Στα άγρια βράχια και τις ράχες της Μάνης, όπου οι θρύλοι και οι μνήμες των προγόνων φυλούν την ιστορία, γεννήθηκε μια μορφή που έγινε σύμβολο θάρρους και ελευθερίας ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης. Γιος του Πιέρρου Μαυρομιχάλη και δευτερότοκος αδελφός του Πετρόμπεη, ο Κυριακούλης ανδρώθηκε στην παράδοση των όπλων και της αδάμαστης πίστης στην πατρίδα.
Προετοιμασμένος και έμπειρος, ο Κυριακούλης οργάνωσε σώμα Μανιατών και πρωτοστάτησε στην απελευθέρωση της Καλαμάτας τον Μάρτιο του 1821, στην αυγή της Επανάστασης. Με στρατιώτες που εμπιστεύονταν την ηγεσία του και τον ανιψιό του Ηλία στο πλευρό του, έγινε σύμβολο της ανδρείας και της στρατηγικής. Η δράση του συνεχίστηκε στις πολιορκίες της Τριπολιτσάς, στον Βαλτέτσι, και στις εκστρατείες σε Αττική, Βοιωτία και Εύβοια, όπου η παρουσία του ενίσχυσε αποφασιστικά τον αγώνα των επαναστατών.
Στο πλευρό του βρέθηκε η Σταυριάνα Σαββαΐνα, χήρα του Γιωργάκη Σάββα, που μετά τον χαμό του άντρα της όρκισε να αφιερωθεί στον αγώνα του Έθνους. Μαζί ο Κυριακούλης και η Σταυριάνα* συνδύασαν στρατηγική και πάθος, πολεμώντας σε Βλαχοκερασιά, Τρίκορφα, Τριπολιτσά, Εύβοια, και στην Ήπειρο με τους Σουλιώτες, αναδεικνύοντας τη γενναιότητα και την αφοσίωση στην πατρίδα.
Το 1822, ο Κυριακούλης κατευθύνθηκε με λίγους Μανιάτες στην Ήπειρο, για να υποστηρίξει τις επαναστατικές δυνάμεις. Στη μάχη της Σπλάτζας, πολέμησε με όλες του τις δυνάμεις, μέχρι που έπεσε ηρωικά στις 4 Ιουλίου 1822. Η θυσία του ήταν η αποκορύφωση μιας ζωής αφιερωμένης στην ελευθερία ένα παράδειγμα αδάμαστης πίστης για τις επόμενες γενιές.
Η ιστορική κληρονομιά των Μαυρομιχαλαίων είναι πολυεπίπεδη και σύνθετη. Ο Κυριακούλης και όσοι μοιράστηκαν την ιδέα της ελευθερίας τον ανέδειξαν σε ήρωα άλλοι, με διαφορετικές πολιτικές σκοπιμότητες ή προσωπικές φιλοδοξίες, αμφισβήτησαν ή έθιξαν τη δόξα της γενιάς. Η δολοφονία του Καποδίστρια το 1831 αποτελεί μια τραγική υπενθύμιση ότι η ίδια γενιά που είχε πολεμήσει για την ελευθερία, είχε και σκιές, και ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο με αίμα και θάρρος, αλλά και με επιλογές, συμμαχίες και ευθύνες.
Η μνήμη του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ζει στα δημοτικά τραγούδια και την προφορική παράδοση. Το όνομα και οι πράξεις του, η ηρωική συμμετοχή του στη γενιά του 1821, και η συντροφιά της Σταυριάνας Σαββαΐνα παραμένουν σύμβολα θάρρους, πίστης και πάθους για ελευθερία. Ταυτόχρονα, η ιστορία των Μαυρομιχαλαίων υπενθυμίζει ότι η γενναιότητα μπορεί να συνυπάρχει με αμφιλεγόμενες πράξεις, και ότι η τιμή και η δόξα δεν κληρονομούνται, αλλά κερδίζονται μέσα από τις επιλογές και την πίστη σε ένα ιδανικό.
Στο τέλος, η ζωή και οι πράξεις του ηρωικού Μανιάτη μας θυμίζουν ότι η γενναιότητα και η θυσία παραμένουν διαχρονικά ιδανικά. Ταυτόχρονα, η ιστορία είναι γεμάτη σκιές 🌑 και πολύπλοκες επιλογές, και είναι δύσκολο να κρίνουμε εκείνες τις εποχές με τα σημερινά μας μέτρα .Κάθε πράξη, κάθε αγώνας και κάθε θυσία πρέπει να ιδωθεί μέσα στο πλαίσιο της δικής της εποχής με σεβασμό στη γενναιότητα, αλλά και με επίγνωση των δυσκολιών και των αντιφάσεων που οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν.
✍ Στυλ. Καβάζης
*Αν και οι ιστορικές πηγές δεν τεκμηριώνουν σταθερή και συνεχόμενη στρατιωτική δράση της στο πλευρό του Κυριακούλη σε όλες τις εκστρατείες, η παρουσία της στον Αγώνα αντανακλά τον ρόλο των γυναικών που στήριξαν με αυταπάρνηση και θάρρος την επαναστατική προσπάθεια, όπως αυτή διασώθηκε στη συλλογική μνήμη της εποχής.