Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«Ούτε καισαροπαπισμός, ούτε παποκαισαρισμός στο Βυζάντιο. Αυτός είναι ο ειδοποιός χαρακτήρας της ρωμαϊκής βυζαντινής εξουσίας και της ορθόδοξης εκκλησίας, αυτό εξηγεί τη συγκρότηση δύο παράλληλων ιεραρχιών, του κράτους και της εκκλησίας…
Έτσι όλη η αυτοκρατορία διοικείται από αντιπροσώπους των δύο άμεσων αντιπροσώπων του Θεού, τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη. Δηλαδή όλη η αυτοκρατορία τελεί υπό την προστασία του Θεού. Γι’ αυτό και είναι απαραβίαστη και το κράτος της είναι θεοστήρικτο».
(Ελένη Γλύκατζη Αρβελλέρ-Βιβλίο: Γιατί το Βυζάντιο)
«Ἡ Μία Ἁγία Καθολικὴ (Ὀρθόδοξος) καὶ Ἀποστολικὴ Ἐκκλησία κατέκρινε τὸν Παπισμὸν ὡς αἵρεσιν, καὶ τοὺς ὀπαδοὺς ταύτης παπικοὺς ὡς αἱρετικούς…»*
(Ἀπόσπασμα Ἐγκυκλίου Ὀρθοδόξων Πατριαρχῶν 1848, Μ. 385)
Επί της ευκαιρίας της πρόσφατης κοινής παρουσίας και προσευχής του Πατριάρχη Βαρθολομαίου και Πάπα Λέων ΙΔ’ στην Νίκαια, καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα, που δυστυχώς η συντριπτική πλειοψηφία των Ορθοδόξων χριστιανών δεν τα γνωρίζουν. Ακόμη και η Ελληνική Κρατική τηλεόραση αποκαλεί λανθασμένα τους Λατίνους εις βάρος της Ανατολικής Ορθοδόξου εκκλησίας μας. Δυστυχώς συνηθίζεται να αποκαλούνε την Εκκλησία των Λατίνων «Καθολική» και τους πιστούς της «Καθολικούς» όπως ακριβώς και αυτοί επιθυμούν δίνοντας τους έστω και άθελά τους τα πρωτεία.
Αυτό είναι μεγάλο λάθος, γιατί σύμφωνα και με το δικό μας Σύμβολο Πίστεως (το «Πιστεύω», που θεσπίστηκε από την Ά και Β’ οικουμενική σύνοδο από τους Αγίους Πατέρες) η δικιά μας Εκκλησία, η λεγόμενη και Ορθόδοξη, είναι η «μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία», δηλαδή η μοναδική, ενιαία και γνήσια Χριστιανική Εκκλησία. Οπότε το ορθόν είναι να τους αποκαλούμε είτε Παπικούς (Παπική Εκκλησία) είτε Λατίνους (Λατινική εκκλησία).
Έτσι ακριβώς τους αποκαλούσε και ο Άγιος Παΐσιος, όπως θα δούμε και στην προσωπική του επιστολή που παραθέτω αμέσως παρακάτω, πάνω από μισό αιώνα πριν, παίρνοντας θέση στην προσπάθεια ένωσης του τότε Πατριάρχη Αθηναγόρα με τους Παπικούς. Σε αυτή την επιστολή μιλάει και για άλλα πολλά θέματα που ταλανίζουν μέχρι και σήμερα την Ορθόδοξη εκκλησία μας, όπως ζηλωτισμό, αποτείχιση, υπερορθοδόξους κ.τ.λ., που είναι το “αντίπαλο δέος” των άκριτα φιλ-ενωτικών και αξίζει να διαβαστεί από όλους μας, για πολλούς και διάφορους λόγους:
<<Επειδή βλέπω τον μεγάλον σάλον που γίνεται εις την Εκκλησίαν μας, εξ αιτίας των διαφόρων φιλενωτικών κινήσεων και των επαφών του Πατριάρχου μετά του Πάπα, επόνεσα κι εγώ σαν τέκνον Της και εθεώρησα καλόν, εκτός από τις προσευχές μου, να στείλω κι ενα μικρό κομματάκι κλωστή (που έχω σαν φτωχός μοναχός), δια να χρησιμοποιηθή κι αυτό, έστω και για μια βελονιά, δια το πολυκομματιασμένο φόρεμα της Μητέρας μας. Πιστεύω ότι θα κάμετε αγάπην και θα το χρησιμοποιήσετε δια μέσου του θρησκευτικού σας φύλλου. Σας ευχαριστώ.
Θα ήθελα να ζητήσω συγγνώμη εν πρώτοις απ΄ όλους, που τολμώ να γράφω κάτι, ενώ δεν είμαι ούτε άγιος, ούτε θεολόγος. Φαντάζομαι ότι θα με καταλάβουν όλοι, ότι τα γραφόμενά μου δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας βαθύς μου πόνος δια την γραμμήν και κοσμικήν αγάπην, δυστυχώς, του πατέρα μας κ. Άθηναγόρα.
Όπως φαίνεται, αγάπησε μίαν άλλην γυναίκα μοντέρνα, που λέγεται Παπική Εκκλησία διότι η Ορθόδοξος Μητέρα μας δεν του κάμνει καμμίαν εντύπωσι, επειδή είναι πολύ σεμνή. Αυτή η αγάπη, που ακούσθηκε από την Πόλι, βρήκε απήχησι σε πολλά παιδιά του, που την ζουν εις τας πόλεις. Άλλωστε αυτό είναι και το πνεύμα της εποχής μας: η οικογένεια να χάση το ιερό νόημα της από τέτοιου είδους αγάπες, που ως σκοπόν εχουν την διάλυσιν και όχι την ένωσιν.
Με μια τέτοια περίπου κοσμική αγάπη και ο Πατριάρχης μας φθάνει στη Ρώμη. Ενώ θα έπρεπε να δείξη αγάπη πρώτα σε μας τα παιδιά του και στη Μητέρα μας Εκκλησία, αυτός, δυστυχώς, έστειλε την αγάπη του πολύ μακριά. Τό αποτέλεσμα ήταν να αναπαύση μεν όλα τα κοσμικά παιδιά, που αγαπούν τον κόσμον και έχουν την κοσμικήν αυτήν αγάπην, να κατασκανδαλίση όμως όλους εμάς, τα τέκνα της ορθοδοξίας, μικρά και μεγάλα, που έχουν φόβο Θεού…
Μετά λύπης μου από όσους φιλενωτικούς έχω γνωρίσει, δεν είδα να έχουν ούτε ψίχα πνευματική ούτε φλοιό. Ξέρουν όμως, να ομιλούν για αγάπη και ενότητα ενώ οι ίδιοι δεν είναι ενωμένοι με τον Θεόν, διότι δεν Τον έχουν αγαπήσει.
Θα ήθελα να παρακαλέσω θερμά όλους τους φιλενωτικούς αδελφούς μας:
Επειδή το θέμα της ενώσεως των Εκκλησιών είναι κάτι το πνευματικόν και ανάγκην έχουμε πνευματικής αγάπης, ας το αφήσουμε σε αυτούς που αγαπήσανε πολύ τον Θεόν και είναι θεολόγοι, σαν τους Πατέρας της Εκκλησίας, και όχι νομολόγοι που προσφέρανε καί προσφέρουν ολόκληρο τον εαυτόν τους εις την διακονίαν της Εκκλησίας (αντί μεγάλης λαμπάδας), τους οποίους άναψε το πυρ της αγάπης του Θεού και όχι ο αναπτήρας του νεωκόρου.
Ας γνωρίζωμεν ότι δεν υπάρχουν μόνον φυσικοί νόμοι, αλλά και πνευματικοί. Επομένως, η μέλλουσα οργή του Θεού δεν μπορεί να αντιμετωπισθή με συνεταιρισμόν αμαρτωλών (διότι διπλήν οργήν θα λάβωμεν), αλλά με μετάνοιαν και τήρησιν των εντολών του Κυρίου.
Επίσης, ας γνωρίσωμεν καλά ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία μας δεν έχει καμμίαν έλλειψιν. Η μόνη έλλειψις, που παρουσιάζεται, είναι η έλλειψις σοβαρών Ιεραρχών και Ποιμένων με πατερικές αρχές. Είναι ολίγοι οι εκλεκτοί. Όμως δεν είναι ανησυχητικόν.
Η Εκκλησία είναι Εκκλησία του Χριστού και Αυτός την κυβερνάει. Δεν είναι Ναός, που κτίζεται από πέτρες, άμμο και ασβέστη από ευσεβείς και καταστρέφεται με φωτιά βαρβάρων, αλλά είναι ο ίδιος ο Χριστός. «Και ο πεσών επί τον λίθον τούτον συνθλασθήσεται, εφ ον δ’ αν πέση λικμήσει αυτόν» (Ματθ. καί 44-45).
Ο Κύριος, όταν θα πρέπη, θα παρουσίαση τους Μάρκους τους Ευγενικούς και τους Γρηγόριους Παλαμάδες, δια να συγκεντρώσουν όλα τα κατασκανδαλισμένα αδέλφια μας, δια να ομολογήσουν την Ορθόδοξον Πίστιν, να στερεώσουν την Παράδοσιν και να δώσουν χαράν μεγάλην εις την Μητέρα μας.
Εις τους καιρούς μας βλέπομεν ότι πολλά πιστά τέκνα της Εκκλησίας μας μοναχοί και λαϊκοί, έχουν, δυστυχώς, αποσχισθή από αυτήν, εξ αιτίας των φιλενωτικών. Έχω την γνώμην οτι δεν είναι καθόλου καλόν να αποχωριζώμεθα από την Εκκλησίαν κάθε φοράν που θα πταίη ο Πατριάρχης.
Αλλά από μέσα, κοντά στην Μητέρα Εκκλησία έχει καθήκον και υποχρέωσι ο καθένας ν’ αγωνίζεται με τον τρόπον του. Το να διακόψη το μνημόσυνον του Πατριάρχου, να αποσχισθή και να δημιουργήση ιδικήν του Εκκλησίαν και να εξακολουθή να ομιλή υβρίζοντας τον Πατριάρχην, αυτό νομίζω, είναι παράλογον.
Εάν δια την α ή την β λοξοδρόμησι των κατά καιρούς Πατριαρχών χωριζώμεθα και κάνωμε δικές μας Εκκλησίες Θεός φυλάξει! – θα ξεπεράσωμε και τους Προτεστάντες ακόμη.
Εύκολα χωρίζει κανείς και δύσκολα επιστρέφει…
Δυστυχώς, έχουμε πολλές « εκκλησίες » στην εποχή μας. Δημιουργήθηκαν είτε από μεγάλες ομάδες ή και από ένα άτομο ακόμη. Επειδή συνέβη στο καλύβι των (ομιλώ δια τα εν Αγίω Όρει συμβαίνοντα) να υπάρχη και ναός, ενόμισαν οτι μπορούν να κάνουν και δική τους ανεξάρτητη Εκκλησία.
Εάν οι φιλενωτικοί δίνουν το πρώτο πλήγμα στην Εκκλησία, αυτοί, οι ανωτέρω, δίνουν το δεύτερο.
Ας ευχηθούμε να δώση ο Θεός τον φωτισμόν Του σε όλους μας και εις τόν Πατριάρχην μας κ. Αθηναγόραν δια να γίνη πρώτον η ένωσις αυτών των «εκκλησιών», να πραγματοποιηθή η γαλήνη ανάμεσα στο σκανδαλισμένο ορθόδοξο πλήρωμα, η ειρήνη και η αγάπη μεταξύ των Ορθοδόξων Ανατολικών Εκκλησιών και κατόπιν ας γίνη σκέψις δια την ένωσιν μετά των άλλων «Όμολογιών», εάν και εφ όσον ειλικρινώς επιθυμούν να ασπασθούν τό Ορθόδοξον Δόγμα.
Θα ήθελα ακόμη να ειπώ, οτι υπάρχει και μια τρίτη μερίδα μέσα εις την Εκκλησίαν μας. Είναι εκείνοι οι αδελφοί, που παραμένουν μεν πιστά τέκνα Αυτής, δεν έχουν όμως συμφωνίαν πνευματικήν αναμεταξύ τους. Ασχολούνται με την κριτικήν ο ένας του άλλου και όχι δια το γενικώτερον καλόν του αγώνος. Παρακολουθεί δε ο ένας τον άλλον (περισσότερον από τον εαυτόν του) εις το τι θα ειπή ή τι θα γράψη δια να τον κτυπήση κατόπιν αλύπητα. Ενώ ο ίδιος, αν έλεγε ή έγραφε τό ίδιο πράγμα, θα το υπεστήριζε και με πολλές μάλιστα μαρτυρίες της Αγίας Γραφής και των Πατέρων.
Το κακό που γίνεται είναι μεγάλο, διότι αφ΄ ενός μεν αδικεί τον πλησίον του, αφ΄ ετέρου δε και τον γκρεμίζει μπροστά στα μάτια των άλλων πιστών. Πολλές φορές σπέρνει και την απιστία στις ψυχές των αδυνάτων, διότι τους σκανδαλίζει.
Δυστυχώς, μερικοί από εμάς έχουμε παράλογες απαιτήσεις από τους άλλους. Θέλουμε οι άλλοι να έχουν τον ίδιο με εμάς πνευματικόν χαρακτήρα. Όταν κάποιος άλλος δεν συμφωνεί με τον χαρακτήρα μας δηλαδή ή είναι ολίγον επιεικής ή ολίγον οξύς, αμέσως βγάζομε το συμπέρασμα ότι δεν είναι πνευματικός άνθρωπος.
Όλοι χρειάζονται εις την Έκκλησίαν. Όλοι οι Πατέρες προσέφεραν τας υπηρεσίας των εις Αυτήν. Και οι ήπιοι χαρακτήρες και οι αυστηροί. Όπως δια το σώμα του ανθρώπου είναι απαραίτητα και τα γλυκά και τα ξινά και τα πικρά ακόμη ραδίκια (τό καθένα έχει τις δικές του ουσίες και βιταμίνες), έτσι και δια το Σώμα της Εκκλησίας. Όλοι είναι απαραίτητοι. Ο ένας συμπληρώνει τον πνευματικόν χαρακτήρα του άλλου καί όλοι είμεθα υποχρεωμένοι να ανεχώμεθα όχι μόνον τον πνευματικόν του χαρακτήρα, αλλά ακόμη και τις αδυναμίες, που έχει σαν άνθρωπος.
Και πάλιν έρχομαι να ζητήσω ειλικρινώς συγγνώμην από όλους, διότι ετόλμησα νά γράψω. Εγώ είμαι ένας απλός μοναχός και το έργον μου είναι να προσπαθώ, όσο μπορώ, να απεκδύωμαι τόν παλαιόν άνθρωπον και να βοηθώ τους άλλους και την Εκκλησίαν, μέσω του Θεού δια της προσευχής. Αλλά επειδή έφθασαν μέχρι το ερημητήριό μου θλιβερές ειδήσεις δια την Αγίαν Ορθοδοξίαν μας επόνεσα πολύ και εθεώρησα καλό να γράψω αυτά που ένοιωθα. Ας ευχηθούμε όλοι να δώση ο Θεός την χάριν Του και ο καθένας μας ας βοηθήση με τον τρόπον του δια την δόξαν της Εκκλησίας μας.
Μέ πολύν σεβασμόν προς όλους
Εν Αγίω όρει τη 23η Ιανουαρίου 1969
Παϊσιος μοναχός>>. ✝️
(Επιστολή που στάλθηκε προς τον Αρχιμανδρίτη Χαράλαμπο Βασιλόπουλο, προηγούμενο τότε της Ιεράς Μονής Πετράκη και ιδρυτή του ”Ορθόδοξου Τύπου”, απ’ όπου τελευταίως η επιστολή αυτή δημοσιεύτηκε).
✍ Στυλ. Καβάζης
*Οποίος δεν γνωρίζει και θέλει να πάρει μια ιδέα για τις κακοδοξίες των Παπικών ας ρίξει μια ματιά στο Επίμετρον παρακάτω, όπου κάνω μια συνοπτική περιγραφή.
ΕΠΙΜΕΤΡΟΝ
Κακοδοξίες του Παπισμού εν συντομία:
Η διαίρεση μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, η οποία κορυφώθηκε με το Σχίσμα του 1054, δεν προέκυψε ως αποτέλεσμα μεμονωμένου γεγονότος αλλά ως σωρευτικό αποτέλεσμα θεολογικών, εκκλησιολογικών και πνευματικών αποκλίσεων. Στο βάθος αυτών των διαφοροποιήσεων βρίσκεται η σταδιακή απομάκρυνση της Δύσεως από το κοινό πατερικό ήθος και η υιοθέτηση φιλοσοφικών και θεσμικών σχημάτων που αλλοίωσαν τον παραδεδομένο τρόπο αυτοσυνειδησίας της Εκκλησίας.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία, αναλύοντας τις πορείες αυτές, εντόπισε σειρά δογματικών και εκκλησιολογικών κακοδοξιών οι οποίες, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες προσεγγίσεως, παραμένουν θεμελιακές διαφορές.
- Πρώτη και πλέον χαρακτηριστική είναι η προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως. Η Δύση, ήδη από τον 6ο αιώνα και κυρίως από τον 9ο, ενσωμάτωσε στο «Πιστεύω» τη φράση ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται «και εκ του Υιού», παρά τις επανειλημμένες συνοδικές απαγορεύσεις οποιασδήποτε προσθήκης. Η αλλοίωση αυτή δεν αφορά μόνο το κείμενο αλλά αγγίζει την καρδιά της Τριαδολογίας, μετακινώντας το θεμέλιο της μοναρχίας του Πατρός και εισάγοντας, κατά την ορθόδοξη θεολογία, δυαρχία στην αιτία της θεότητος. Η υιοθέτηση του Filioque αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πνευματικό ήθος: την αναγωγή της θεολογίας σε ορθολογικά σχήματα και την υποκατάσταση της αποκαλυπτικής εμπειρίας από φιλοσοφικές αναγκαιότητες.
- Παράλληλα, αναπτύχθηκε στη Δύση μια νέα αντίληψη περί του ρόλου και του αξιώματος του Ρωμαίου Ποντίφικα. Το πρωτείο εξουσίας του Πάπα, το οποίο ήδη από τον 9ο αιώνα διατυπώθηκε με αυξανόμενη οξύτητα, απομακρύνθηκε από το ιστορικό πρωτείο τιμής της αρχαίας Ρώμης και μεταβλήθηκε σε απόλυτη, υπερεπισκοπική και υπερσυνοδική εξουσία. Η πιο ακραία έκφραση αυτής της θεώρησης εμφανίζεται το 1870 με τη δογματική διακήρυξη του αλαθήτου του Πάπα όταν ομιλεί «ex cathedra». Η ορθόδοξη εκκλησιολογία, αντιθέτως, στηρίζεται στη συνοδικότητα και στην ισότητα των επισκόπων, θεωρώντας κάθε μονοπρόσωπο αλάθητο ασύμβατο με το εκκλησιολογικό πνεύμα της πρώτης χιλιετίας.
- Σε θεολογικό επίπεδο, η Δύση οδηγήθηκε σε περαιτέρω απομάκρυνση με την υιοθέτηση της διδασκαλίας περί κτιστής χάριτος. Για την ορθόδοξη παράδοση, η χάρη αποτελεί άκτιστη ενέργεια του Θεού μέσω της οποίας ο άνθρωπος μετέχει πραγματικά στη ζωή Του. Η λατινική θεολογία, όμως, αντιλαμβανόμενη τη χάρη ως κτιστή ποιότητα ή υπερφυσικό «δώρο», αδυνατεί –κατά την ορθόδοξη θεώρηση– να στηρίξει το μυστήριο της θεώσεως, οδηγώντας σε μια ηθικο-δικανική λογική της σωτηρίας.
- Στην ίδια κατεύθυνση στέκεται και η διδασκαλία της Άσπιλης Συλλήψεως της Θεοτόκου, σύμφωνα με την οποία η Παναγία γεννήθηκε απαλλαγμένη από το προπατορικό αμάρτημα ήδη εκ της συλλήψεως. Η αντίληψη αυτή θεωρείται ξένη προς το ορθόδοξο σωτηριολογικό σχήμα, στο οποίο η Παναγία μετέχει πλήρως της ανθρώπινης φύσεως –πλην αμαρτίας– και αγιάζεται από τη χάρη του Θεού όχι εκ φύσεως αλλά εκ κλήσεως και υπακοής.
- Άλλη σημαντική παρέκκλιση είναι η διδασκαλία του Καθαρτηρίου Πυρός, μιας ενδιάμεσης μεταθανάτιας καταστάσεως όπου οι ψυχές «καθαρίζονται» με ποινές πυρός πριν τη θέα του Θεού. Το σχήμα αυτό, συνδεδεμένο με την ικανοποίηση της θείας δικαιοσύνης, ερμηνεύεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως νομικιστική αναμόρφωση της σωτηρίας, που υποβαθμίζει το μυστήριο της μετανοίας και τις ανεξιχνίαστες ενέργειες του Θεού στη μετά θάνατον πορεία της ψυχής.
- Η λειτουργική παράδοση της Ρώμης επίσης διαφοροποιήθηκε. Η χρήση αζύμων στη Θεία Ευχαριστία, που παγιώθηκε μετά τον 11ο αιώνα, εκλήφθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία ως απόκλιση από το αρχαίο λειτουργικό ήθος, αφού ο ένζυμος άρτος ερμηνεύεται θεολογικά ως σύμβολο της Αναστάσεως και της ζώσας παρουσίας του Χριστού.
- Τέλος, όλες αυτές οι αποκλίσεις συνυφαίνονται με μια γενικότερη αλλαγή εκκλησιολογικής αυτοσυνειδησίας στη Δύση. Η Ρώμη δεν αντιλαμβάνεται πλέον τον εαυτό της ως μία τοπική Εκκλησία εντός της καθολικής συνολικότητας, αλλά ως την υπερκείμενη Μητέρα και Διδάσκαλο όλων, μια αρχή που νομιμοποιεί την επέμβασή της σε κάθε άλλη Εκκλησία. Η Ορθόδοξη θεώρηση βλέπει σε αυτή τη μεταβολή όχι απλώς ιστορική διεκδίκηση, αλλά βαθιά δογματική αλλοίωση της φύσεως της Εκκλησίας ως σώματος Χριστού όπου κεφαλή παραμένει μόνο ο Χριστός και φορέας του αλαθήτου ολόκληρο το εκκλησιαστικό σώμα εν Συνόδω.