Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«Τα Κρητικόπουλα εις σμήνη κυκλοφορούν με τις φουφουλίτσες των. Από του Νικηφόρου Φωκά του εκδιώξαντος εκ Κρήτης τους Άραβας πρώτην φοράν Έλλην βασιλεύς αποβιβάζεται εις την νήσον» γράφει σε ανταπόκρισή της από τα Χανιά η αθηναϊκή εφημερίδα «Εστία».
Την 1η Δεκεμβρίου του 1913 η Κρήτη ενσωματώθηκε επίσημα στο ελληνικό κράτος, σηματοδοτώντας την ιστορική δικαίωση αιώνων αγώνων, θυσιών και ηρωισμού. Ακριβώς ένα μήνα νωρίτερα, ο σουλτάνος Μεχμέτ Ε’ είχε παραιτηθεί από κάθε δικαίωμα επικυριαρχίας επί της μεγαλονήσου. Οι Κρητικοί, γενναίοι και ατρόμητοι, δεν υποτάχθηκαν ποτέ, το μέτωπό τους παρέμεινε ψηλά απέναντι στους ισχυρούς και στους τυράννους.
Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η Κρήτη δεν είναι τα σκάνδαλα του ΟΠΕΚΕΠΕ, ούτε το έγκλημα στα Βορίζια. Η Κρήτη είναι η γενναιότητα και η θυσία των ηρώων της, όπως ο Δασκαλογιάννης, η κορυφή της Κρητικής θυσίας που στάθηκε αλύγιστος απέναντι στους Οθωμανούς, ο Γεώργιος Σεϊμένης, ο πρώτος νεκρός που έπεσε για την ελευθερία της Μακεδονίας, ο μακεδονομάχος καπετάν Τσόντος Βάρδας και όλοι εκείνοι που έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία και την τιμή του νησιού αλλά και όλης της Ελλάδας. Είναι οι καπετάνιοι, οι αγωνιστές, οι ανώνυμοι που κράτησαν ψηλά τη σημαία της πατρίδας, τα ροζιασμένα χέρια των αγροτών και των κτηνοτρόφων, η παράδοση που ζει μέσα στις πλατείες, τα τραπέζια και τις λύρες των χωριών.
Η Κρήτη είναι πολιτισμός και πνεύμα, από τον Βιτσέντσο Κορνάρο και τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, ως τον Νίκο Καζαντζάκη και τους μεγάλους μουσικούς μας. Είναι η φωνή του Νίκου Ξυλούρη, οι συνθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζηδάκι και του Γιάννη Μαρκόπουλου η ψυχή του τόπου ζωντανεύει μέσα από τις τέχνες της.
Η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα δεν ήταν απλώς ένα γεγονός αλλά η επιβεβαίωση της ανδρείας, της θυσίας και της πίστης στον εθνικό σκοπό. Σήμερα, τιμούμε εκείνους που πάλεψαν για την ελευθερία, και εκείνους που συνεχίζουν να φυλάττουν την ιστορική μνήμη του νησιού.
Όπως η Κρήτη βρήκε τη δικαίωσή της, έτσι οραματιζόμαστε την πλήρη ένωση της μαρτυρικής Κύπρου, της Βορείου Ηπείρου και κάθε τόπου που έχει ελληνική φλόγα και ψυχή, για να ολοκληρωθεί το όνειρο της ιστορικής μας ενότητας.
Η Κρήτη μας διδάσκει ότι η ελευθερία, η τιμή και η αφοσίωση στην πατρίδα δεν είναι απλές ιδέες αλλά τρόπος ζωής. Αιώνες αίματος, θυσιών και δακρύων βρήκαν δικαίωση και εμείς, ως απόγονοι αυτών των ηρώων, συνεχίζουμε με περηφάνεια να βαδίζουμε στο φως τους, πιστοί στο όραμα της ενωμένης Ελλάδας.
✍ Στυλ. Καβάζης
<<Υπό την Υψηλήν αιγίδα της Υμ. Μεγαλειότητος ελπίζομεν οι Μουσουλμάνοι της Κρήτης να περνούν μετά των συμπατριωτών των εν αρμονία, και ότι και αυτοί θα ευτυχήσουν μαζή των.
“Ευχόμενοι τούτο, πάντες μια καρδία. Σας λέγομεν το: Καλώς ωρίσατε εξ όλης ψυχής.
“Ζήτω η Α.Μ. ο Βασιλεύς!”
Ο ενταύθα γενικός Πρόξενος της Ρωσσίας κ. Λαμπάτσωφ ως εξής εκφράζεται επί τω ευτυχεί γεγονότι:
– “Δεν έχω αμφιβολίαν ότι η άφιξις της Α.Μ. του Βασιλέως Κωνσταντίνου θέτει ένδοξον σφραγίδα εις την Κρητικήν εποποιΐαν. Η ηρωϊκή νήσος βλέπει σήμερον το τέλος του μαρτυρίου της. Της εύχομαι εξ όλης ψυχής πάσαν ευημερίαν”.
Την 9ην ακριβώς ο “Αβέρωφ” αι “Σπέτσαι” και δύο αντιτορπιλλικά διαγράφουν καμπύλην προ της Χαλέπας και αγκυροβολούν προ των Χανίων, σημαιοστολιζόμενα.
Δέκα λεπτά κατόπιν ο Γεν. Διοικητής κ. Ρούφος ανήλθεν επί του “Αβέρωφ” δια να χαιρετίση τον Βασιλέα. Οι πρόξενοι εν στολή αναμένουν εις την αποβάθραν μετά των Αρχών και των Σωματείων, φερόντων και τα λάβαρά των. Την εμφάνισιν του Ελληνικού στόλου χαιρετίζουν επί ημίωρον ήδη δια χαρμοσύνων κωδωνοκρουσιών οι κώδωνες όλων των Εκκλησιών της πόλεως.
Το Προεδρείον της Βουλής, αποβιβασθέν των “Σπετσών”, αναμένει και αυτό μετά των προξένων και των άλλων αρχών εις την αποβάθραν, από της οποίας μέχρι του ναού είνε παρατεταγμένη η χωροφυλακή.
Ο Βασιλεύς απεβιβάσθη ακριβώς την 10ην ώραν εν μέσω πανδαιμονίου κανονιοβολισμών θυέλλης ζητωκραυγών και συριγμάτων των σειρήνων των πλοίων. Ιδιαιτέρως χαρακτηριστικόν είνε, ότι ουδέ εις πυροβολισμός ερρίφθη ουδέ εν χειροκρότημα ηκούσθη.
Ο Βασιλεύς απεβιβάσθη εις το Τελωνείον με την μεγάλην ατμάκατον του “Αβέρωφ”, προσφωνήσαντος του Εισαγγελέως των Εφετών κ. Ζουρίδου.
Ο Βασιλεύς κατόπιν εχαιρέτησε τους Προξένους όπου δε διέκρινε το μάτι Του γέροντας αγωνιστάς, επροχώρει πρώτος και έσφιγγεν ανοικτόκαρδα καθενός το χέρι. Οι αγωνισταί αντί παντός άλλου χαιρετισμού δακρύοντες του εφώναζαν:
– Χριστός Ανέστη Βασιληά!
Η Μεγαλειότης του έφερε στολήν στρατηγού, ο Διάδοχος υπασπιστού και ο πρίγκηψ Αλέξανδρος την στολήν του βαθμού του.
Ηγουμένου του Βασιλέως μετά των πριγκήπων, του Πρωθυπουργού μετά του προέδρου της Βουλής, του Γεν. Διοικητού, των προξένων και όλων των άλλων, η πομπή κατευθύνεται προς τον καθεδρικόν ναόν.>>.
