Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.
«Πάντα πίστευα ότι το μόνο που μου αναλογούσε ήταν ένας τάφος στην αγαπημένη Ελλάδα. Δεν θα τον άλλαζα για όλες τις πολυτέλειες της Ρωσίας».
Αυτά τα λόγια ανήκουν στη συγκλονιστική στιχομυθία μεταξύ του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και του Ιωάννη Καποδίστρια, που παρουσιάζει ο Γιάννης Σμαραγδής στην ομώνυμη ταινία, όταν ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης λίγο πριν το τέλος της, του λέει «φυλαξού» και εκείνος απαντά με την καρδιά ενός ανθρώπου που υπήρξε φάρος ανιδιοτελούς ηγεσίας. Ίσως οι λέξεις αυτές να μην είναι καταγεγραμμένες ιστορικά, όμως αποτυπώνουν με απόλυτη ακρίβεια τη σκέψη και την κοσμοθεωρία του σπουδαίου Έλληνα ηγέτη.
Γεννημένος το 1776 στην Κέρκυρα, ο Καποδίστριας εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο μορφωμένους και επιδραστικούς πολιτικούς της εποχής του. Στη νεαρή Ελβετία συνέβαλε στην εδραίωση της ανεξαρτησίας της, αντιμετωπίζοντας τις επιβουλές του Μέτερνιχ και των Αυστριακών. Αργότερα, μετά τη μάχη του Βατερλό, υπηρέτησε τη Γαλλία, αποδεικνύοντας ότι η ακεραιότητα ενός ανθρώπου μπορεί να γίνει ασπίδα για ολόκληρους λαούς.
Όμως η καρδιά του παρέμενε στην Ελλάδα. Το 1828 εγκατέλειψε τα αξιώματα και τις πολυτέλειες της Ρωσίας για να αναλάβει τη νεογέννητη Ελλάδα, έναν λαό πεινασμένο και τραυματισμένο, χωρίς νόμους και τάξη. Εκεί, ο Καποδίστριας θυσίασε τα πάντα μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς, ίδρυσε σχολεία αντί για μέγαρα, θέσπισε νόμους, εισήγαγε νόμισμα και επέβαλε φόρους στους πλούσιους, προκειμένου η φτώχεια και η αδικία να μειωθούν.
Η ανιδιοτελής του δράση όμως εξόργισε τους κοτζαμπάσηδες και τα ξένα συμφέροντα. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης τον δολοφόνησαν, μαζί με την ελπίδα που εκείνος ενσάρκωνε για ένα δίκαιο και ανεξάρτητο ελληνικό κράτος.
Κι όμως, πήρε τον τάφο που ποθούσε. Στην αγαπημένη του Ιερά Μονή Πλατυτέρας στην Κέρκυρα, η σιωπηλή πέτρα και το χώμα παραμένουν μάρτυρας της ζωής του. Εκεί κατοικεί η ακεραιότητα, η ανιδιοτέλεια και το όραμά του. Αλλά η πατρίδα που ποθούσε, η Ελλάδα που θα άνθιζε υπό δίκαιη και συνετή ηγεσία δυστυχώς δεν του ανήκει ακόμη.
Κάθε επισκέπτης που πλησιάζει τον τάφο του σιωπά μπροστά στην απλότητα και στη μεγαλοσύνη του. Εκεί, ανάμεσα σε πέτρες και ήλιους, κατανοεί την ειρωνική αλήθεια η πραγματική πατρίδα δεν είναι μόνο η γη που πατάμε, αλλά η κληρονομιά της ψυχής και των ιδανικών μας. Ο Καποδίστριας άφησε πίσω του ένα ζωντανό παράδειγμα ηγεσίας με καρδιά και όραμα ένα μάθημα ότι η αληθινή δύναμη της πατρίδας βρίσκεται στην αρετή, στην αυτοθυσία και στα ιδανικά που υπερβαίνουν τον χρόνο.
Και ίσως, αν ακολουθήσουμε το δρόμο του, η Ελλάδα που ποθούσε θα ανθίσει, όχι μόνο στους χάρτες, αλλά και στην ψυχή κάθε Έλληνα.
✍ Στυλ. Καβάζης